Di chứng hậu chiến tranh: Khi nỗi đau không dừng lại ở quá khứ

Nỗi đau xuyên thế hệ

Không giống nhiều loại vũ khí chỉ để lại thương tích trên chiến trường, chất độc da cam/dioxin vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng nhiều thập kỷ sau khi chiến tranh kết thúc. Nỗi đau ấy không dừng lại ở những người từng trực tiếp phơi nhiễm mà còn hiện diện trong cuộc sống của con cháu họ. Dù chưa từng trải qua chiến tranh, nhiều đứa trẻ sinh ra đã gắn liền với dị tật bẩm sinh, khiếm khuyết vận động hoặc chậm phát triển trí tuệ. Chính vì vậy, chất độc da cam không chỉ là một hậu quả của quá khứ mà còn là nỗi đau đang tiếp diễn trong hiện tại, đeo bám nhiều gia đình Việt Nam qua nhiều thế hệ.

“Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau da cam vẫn còn hiện hữu trong cuộc sống của hàng triệu gia đình Việt Nam, trở thành nỗi đau chung của dân tộc và của loài người tiến bộ”, ông Nguyễn Văn Rinh, nguyên Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, từng nhận định (Theo Báo Thái Nguyên). Sự tồn tại kéo dài của vấn đề này cho thấy có những mất mát không thể khép lại cùng thời gian, trở thành nỗi trăn trở kéo dài nhiều thập kỷ sau khi chiến tranh kết thúc.

Khởi nguồn yêu thương

Ra đời từ khát vọng hàn gắn những vết thương chiến tranh, Làng Hữu Nghị Việt Nam được thành lập vào năm 1992 và được xây dựng tại Hà Nội như một mái nhà chung dành cho các con em của cựu chiến binh là nạn nhân chất độc da cam trên cả nước. Hiện tại, Làng Hữu Nghị đang chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục khoảng 110 - 120 em mang di chứng da cam. Làng được biết tới là biểu tượng của tinh thần hòa giải quốc tế, may mắn nhận được sự quan tâm của Nhà nước, các tổ chức nhân đạo và những tấm lòng thiện nguyện.

Chia sẻ về ý nghĩa đặc biệt của mái ấm này, Đại tá Nguyễn Ngọc Dũng - Giám đốc Làng Hữu Nghị Việt Nam cho biết: “Được hình thành từ tấm lòng của những con người từng đứng ở hai bên chiến tuyến, Làng Hữu Nghị là biểu tượng của tinh thần hòa giải, nơi xóa nhòa khoảng cách quốc gia để chỉ còn tình người và khát vọng hàn gắn vết thương chiến tranh.” Trong hành trình ấy, Làng không chỉ mang đến sự chăm sóc về y tế, học tập và phục hồi chức năng mà còn trở thành nơi để những nạn nhân chiến tranh tìm thấy sự sẻ chia, được sống trong tình yêu thương và có thêm cơ hội hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.

Nơi tình thương nâng đỡ những mảnh đời đặc biệt

Dẫu có một mái nhà che chở, hành trình trưởng thành của những em mang trong mình di chứng chất độc da cam vẫn đầy thử thách. Với nhiều em, những việc tưởng chừng đơn giản như tự xúc cơm ăn, vệ sinh cá nhân hay phát âm tròn vành rõ chữ đều cần quá trình rèn luyện kéo dài. Những hạn chế về thể chất và nhận thức khiến việc học tập, giao tiếp và hòa nhập của các em gặp nhiều khó khăn hơn so với bạn bè cùng trang lứa.

Cùng giúp các em tiến bộ từng ngày là sự đồng hành bền bỉ của đội ngũ giáo viên và cán bộ chăm sóc tại Làng Hữu Nghị Việt Nam. Mỗi em ở đây mang một dạng di chứng và mức độ ảnh hưởng khác nhau, khiến quá trình chăm sóc, giáo dục luôn đòi hỏi sự kiên nhẫn và linh hoạt. Có những kỹ năng một đứa trẻ bình thường chỉ mất vài ngày để học nhưng với các em, đó là quá trình kéo dài hằng tháng, hằng năm. Vì vậy, công việc của các cô không chỉ dừng lại ở dạy chữ hay hướng dẫn kỹ năng sống mà còn là chăm sóc, động viên và đồng hành cùng các em trong từng bước trưởng thành. Nói về động lực gắn bó với công việc, cô Hà, giáo viên đã có hành trình gắn bó hơn 10 năm cùng những mảnh đời chưa trọn vẹn tại đây tâm sự: “Cô làm việc trên tinh thần là cô không được phép mệt mỏi. Kim chỉ nam của cô là lòng biết ơn. Biết ơn thế hệ cha ông đã hy sinh xương máu để thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình. Chăm sóc các em nạn nhân chiến tranh cũng là cách cô tri ân cuộc sống này.”

Nhiều em phải sống xa gia đình trong thời gian dài nên các cô giáo cũng trở thành người thân gần gũi nhất. Có sự giúp đỡ của các cô, nhiều em còn có thể tham gia các lớp dạy nghề, học thêu tranh, làm đồ thủ công và tạo ra những sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ cao. Những tác phẩm ấy vừa là thành quả của quá trình rèn luyện mà còn thể hiện nghị lực vượt lên nghịch cảnh của các em. Dù thay đổi diễn ra không nhanh nhưng đó là những bước tiến có ý nghĩa đặc biệt đối với cả các em và người trực tiếp chăm sóc. “Hạnh phúc của các cô ở đây được gom góp từ những điều nhỏ nhặt hằng ngày, từ việc một bạn học sinh bị di chứng nặng nề bập bẹ nói được từ chào cô, hay học được kỹ năng quét nhà dù phải mất từ bốn đến năm phút. Sự tiến bộ dù nhỏ của các bạn chính là giá trị lớn nhất trong công việc của cô”, cô Hà chia sẻ. Chính sự tận tâm ấy đã trở thành điểm tựa giúp nhiều em từng bước vượt qua mặc cảm, tự tin hơn trong cuộc sống.

Nối mạch nguồn hy vọng 

Trong suốt hơn ba thập kỷ hoạt động, Làng Hữu Nghị Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng sự đồng hành của nhiều tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong, ngoài nước. Sự hỗ trợ đó đã góp phần duy trì các hoạt động chăm sóc, phục hồi chức năng, giáo dục và dạy nghề cho các nạn nhân chất độc da cam, giúp nhiều em có cơ hội học tập, rèn luyện kỹ năng và từng bước hòa nhập với cuộc sống. Đây cũng là nguồn động lực quan trọng để Làng Hữu Nghị tiếp tục thực hiện vai trò của mình trong hành trình hỗ trợ những em chịu ảnh hưởng bởi hậu quả chiến tranh.

Sự đồng hành ấy không chỉ được thể hiện qua những chương trình hỗ trợ hay những nguồn lực vật chất, mà còn qua sự quan tâm của cộng đồng đối với các hoạt động của Làng. Mỗi chuyến thăm, mỗi sản phẩm thủ công được đón nhận hay mỗi sự sẻ chia dành cho các em đều mang ý nghĩa thiết thực. Hơn cả giá trị vật chất, đó là sự ghi nhận đối với những nỗ lực vươn lên của các em nhiễm chất độc da cam và là lời nhắc nhở rằng hậu quả chiến tranh vẫn cần được nhìn nhận bằng trách nhiệm, sự thấu hiểu và những hành động cụ thể trong đời sống hôm nay.