Gan và máu nhiễm mỡ ở trẻ em – Báo động nguy cơ bệnh chuyển hóa sớm

Một trường hợp tiêu biểu được đề cập là bé gái 12 tuổi có kết quả xét nghiệm cho thấy mỡ máu cao, men gan tăng và đường huyết ở ngưỡng tiền đái tháo đường. Cha mẹ cho biết trước đây con gầy, gần đây tăng cân nhanh, ban đầu cả nhà thấy mừng nhưng sau lo lắng vì bé tăng quá mức nên đã đưa con đi khám và được kết luận như trên. Trường hợp khác, bé trai 11 tuổi xuất hiện mảng da sẫm màu quanh cổ – dấu hiệu tiềm ẩn rối loạn chuyển hóa, khi đưa đi kiểm tra cho thấy béo phì nặng và tăng đường huyết.

Theo bác sĩ Ngô Thị Mai Phương (Phòng khám Nhi và tiêm ngừa – Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh), các yếu tố chính dẫn tới gan nhiễm mỡ, mỡ máu cao ở trẻ gồm: Lối sống tĩnh tại, trẻ ít vận động, dành nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử; Chế độ ăn nhiều năng lượng rỗng với thức ăn nhiều đường, đồ ngọt, nước ngọt có gas; ảnh hưởng từ thói quen gia đình; stress và rối loạn giấc ngủ cũng góp phần tăng nguy cơ...

Các bác sĩ cho biết, béo phì không chỉ là yếu tố ngoại hình mà còn mở đường cho loạt bệnh chuyển hóa như: tiểu đường, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ, rối loạn lipid máu; nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến rối loạn hô hấp, các biến chứng tâm lý – xã hội ở trẻ nhỏ.

Trẻ mắc gan nhiễm mỡ thường không có biểu hiện rõ rệt, nhất là giai đoạn đầu, khó phát hiện. Chỉ khi bệnh tiến triển mới xuất hiện các dấu hiệu như đau hạ sườn phải, mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng, khó tăng cân hoặc vàng da, ngứa, chán ăn – cần được can thiệp y tế kịp thời.

Một số yếu tố di truyền, ngộ độc thuốc, bệnh lý mạn tính hay chế độ ăn không lành mạnh cũng góp phần gây gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn lipid máu ở trẻ.

Biện pháp phòng ngừa – can thiệp kiểu “3 trong 1”

Thay đổi thói quen dinh dưỡng và vận động  bằng một chế độ ăn lành mạnh, tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế đồ chiên, đường, thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt có gas được khuyến cáo để trẻ có một sức khoẻ tốt, phát triển lành mạnh. Trẻ cần hoạt động thể chất tối thiểu 60 phút/ngày, không vượt quá 2 giờ sử dụng thiết bị màn hình.

Bên cạnh đó, vai trò của gia đình và trường học trong việc đồng hành cùng trẻ cũng rất quan trọng. Cần xây dựng môi trường tích cực, tránh kỳ thị, khuyến khích thay đổi thói quen sống lành mạnh từ nhỏ.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo cha mẹ cần đưa trẻ đi khám định kỳ, tầm soát gan nhiễm mỡ, mỡ máu và các chỉ số chuyển hóa; tránh tình trạng "bệnh thầm lặng" tiến triển nặng. Chỉ khi cần thiết, bác sĩ sẽ cân nhắc can thiệp nội khoa với thuốc hoặc liệu pháp hormone cho trường hợp nặng.

Như vậy, gan nhiễm mỡ và rối loạn mỡ máu ở trẻ em không chỉ là bệnh lý “người lớn” mà đang gia tăng nghiêm trọng do lối sống thiếu lành mạnh. Phát hiện sớm, điều chỉnh dinh dưỡng, tăng vận động và theo dõi y tế đều đặn là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe hiện tại và tiềm năng tương lai của trẻ.

Thành Lê