Khai thác rừng bất thường tại Bản Mạ: Trách nhiệm đang nằm ở đâu?

Những ngày cuối tháng 11, Tạp chí Sức Khoẻ Cộng Đồng đã nhận được rất nhiều phản ánh của người dân thôn Bản Mạ (xã Thường Xuân, Thanh Hóa) về việc rừng bị đốn hạ hàng loạt. Không chỉ rừng sản xuất, nhiều khoảnh rừng tự nhiên – khu vực đáng lẽ phải được bảo vệ nghiêm ngặt cũng xuất hiện dấu vết bị cưa hạ. Theo người dân, điểm bất thường nằm ở chỗ hoạt động này diễn ra công khai, kéo dài, nhưng địa phương không hề nhận được bất kỳ thông tin hay hồ sơ nào liên quan đến việc khai thác rừng ở Bản Mạ.

Ngay khi tiếp cận hiện trường, phóng viên đã ghi nhận được những dấu vết rất rõ ràng của việc tổ chức khai thác: đường mòn mới mở ăn sâu vào rừng, đất còn tươi, dấu xe vận chuyển còn in rõ; nhiều cây rừng tự nhiên đường kính lớn bị chặt gần như cùng thời điểm. Những dấu tích không thể che giấu được mức độ của hoạt động này đã làm dấy lên câu hỏi: Vì sao việc khai thác quy mô như vậy lại không nằm trong tầm giám sát của đơn vị có trách nhiệm?

Theo tìm hiểu được biết, diện tích rừng đang bị khai thác ở Bản Mạ thuộc quyền quản lý của Vườn quốc gia Xuân Liên. Tuy nhiên, trả lời Phóng viên, ông Phạm Anh Tám – Giám đốc Khu bảo tồn Vường quốc gia Xuân Liên chỉ đưa ra một nhận định ngắn gọn: “Hoạt động khai thác diễn ra trong rừng sản xuất và đúng quy định”. Đây là câu trả lời gây nhiều tranh cãi, bởi lẽ khi Phóng viên làm việc với UBND xã Thường Xuân, chính ông Đỗ Bá Đức – Phó Chủ tịch xã lại khẳng định “chính quyền địa phương không nhận được bất kỳ hồ sơ hay thông báo nào liên quan đến việc khai thác tại khu vực mà người dân phản ánh”.

Không thông báo, không phê duyệt, không hồ sơ, nhưng rừng thì đã bị chặt hạ hàng loạt. Nhiều ý kiến cho rằng, sự trái ngược giữa phát ngôn của đơn vị quản lý rừng và thực tế quản lý hồ sơ tại địa phương cho thấy có một “khoảng trống” chưa được làm rõ.

Cho ý kiến về vấn đề này, Luật sư Mai Thanh Bình – Công ty Luật TNHH Mai Thanh Bình (đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh) cho biết: Trong những vụ việc liên quan đến tài nguyên rừng, hồ sơ luôn đóng vai trò then chốt. Nếu hồ sơ không có, nhưng rừng vẫn bị khai thác, câu chuyện không còn dừng ở “thiếu sót nghiệp vụ” mà đặt ra dấu hiệu của việc buông lỏng, thậm chí bỏ trống trách nhiệm quản lý.

Luật sư Bình nhấn mạnh: Việc rừng tự nhiên xuất hiện dấu hiệu bị cưa hạ ngay bên cạnh rừng sản xuất càng cho thấy nguy cơ “vượt ranh” là rất lớn. Theo Luật sư, nếu chủ rừng khẳng định không vi phạm trong khi chính quyền xã không được thông báo, rất có thể đã tồn tại một khoảng trống trong thực thi trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Ở góc độ chuyên môn, một số chuyên gia về lâm nghiệp cho rằng, việc rừng sản xuất nằm xen kẽ với rừng tự nhiên là hiện trạng phổ biến ở nhiều khu vực miền núi. Do đó, việc khai thác rừng trồng và rừng tự nhiên rất dễ bị lợi dụng, đặc biệt khi ranh giới không được giám sát sát sao. Chỉ cần một sai lệch nhỏ trong cắm mốc hoặc trong việc đánh giá ranh giới là hành vi khai thác có thể nhanh chóng biến thành hành vi xâm phạm rừng tự nhiên. Điều này không chỉ làm thất thoát tài nguyên mà còn vi phạm nghiêm trọng hệ sinh thái, nhất là tại khu vực đang được định hướng phát triển du lịch sinh thái như Bản Mạ.

Rừng không chỉ là lá chắn tự nhiên bảo vệ đất, nước và khí hậu, mà còn là nền tảng bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo đảm sinh kế và ổn định lâu dài cho người dân miền núi. Mỗi mảng rừng tự nhiên bị mất đi là một phần hệ sinh thái bị tổn thương, là nguy cơ gia tăng sạt lở, lũ quét, ô nhiễm nguồn nước – những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe của người dân địa phương.

Vì vậy, việc làm rõ những dấu hiệu bất thường trong khai thác rừng tại Bản Mạ không chỉ nhằm bảo vệ tài nguyên rừng, mà còn là trách nhiệm đối với sự an toàn và sức khỏe của cộng đồng. Một quá trình điều tra minh bạch, xử lý nghiêm sai phạm (nếu có) và củng cố cơ chế giám sát sẽ góp phần xây dựng môi trường sống bền vững, đảm bảo quyền lợi của người dân và tạo nền tảng cho phát triển du lịch sinh thái – du lịch cộng đồng theo hướng an toàn, lành mạnh và nhân văn.

Sự vào cuộc quyết liệt, kịp thời của các cơ quan chức năng sẽ là lời cam kết mạnh mẽ nhất rằng sức khỏe, sự an toàn và quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân luôn là ưu tiên hàng đầu. Đây cũng chính là giá trị cốt lõi mà Tạp chí Sức khỏe Cộng đồng luôn theo đuổi và bảo vệ.