Khi bờ sông bị khoét sâu, niềm mong mỏi bình yên vẫn còn ở lại

Chỉ mong bờ còn, đất còn…

Chiều 15/12, gió sông thổi hun hút bên đoạn Vu Gia chảy qua làng Mỹ Phiếm. Ông Cao Nhật Thành đứng lặng bên mép nước, ánh mắt dõi theo dòng chảy đang khoét sâu vào bờ kè, nơi chỉ cách tuyến đường ĐX3 – con đường độc đạo của 128 hộ dân – một khoảng rất ngắn. Người đàn ông ngoài 60 tuổi chậm rãi nói: “Chỉ mong bờ còn, đất còn để sống bình yên”.

Với người dân Mỹ Phiếm, câu nói ấy không phải là ước mơ xa vời, mà là mong mỏi giản dị nhất. Trước đây, bờ sông còn cách xa khu dân cư, mỗi mùa mưa chỉ lo hoa màu thất thu. Nhưng vài năm trở lại đây, sạt lở diễn ra nhanh và mạnh hơn. Nhiều đoạn bờ bị khoét sâu, chỉ còn cách mặt đường vài mét. “Chỉ cần thêm vài trận mưa lớn nữa, con đường này có thể bị cuốn trôi. Khi đó, cả làng sẽ bị cô lập”, ông Thành lo lắng.

Con đường ĐX3 không chỉ là lối đi lại thường ngày. Đó là con đường đưa trẻ đến trường, là tuyến cấp cứu khi người già đau ốm, là sợi dây kết nối làng với bên ngoài. Mỗi vết sạt lở xuất hiện không chỉ làm mất đất, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn, sức khỏe và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của cả cộng đồng.

Trong ánh mắt của những người dân ven sông, nỗi lo luôn song hành với hy vọng. Họ không mong điều gì lớn lao, chỉ mong bờ sông đứng vững để cuộc sống vốn yên bình không bị cuốn trôi theo dòng nước dữ.

Từ “đất lành” thành “đất dữ”

Rời Mỹ Phiếm, đến thôn Mỹ Hảo, dấu tích của sạt lở hiện rõ trên từng mét bờ sông. Những vết lở mới kéo dài hàng trăm mét, để lộ lớp đất cát nham nhở, nơi trước kia là ruộng vườn xanh tốt. Ông Bùi Hạnh đứng bên bờ sông, nhìn khoảng đất vừa bị cuốn trôi, giọng trầm xuống: “Ngày xưa, đất này nuôi sống bao gia đình. Giờ chỉ thấy bờ sông lở loét, đất dữ rình rập”.

Với người nông dân ven sông, đất không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là nền tảng của sự an cư. Thế nhưng, sạt lở không chỉ cuốn trôi đất mà còn bồi lấp hàng trăm hecta ruộng đồng bằng cát dày, khiến việc canh tác trở nên bất khả thi. Bà Trần Thị Hương, một hộ dân có ruộng bị bồi lấp, chia sẻ: “Chúng tôi chỉ mong giữ được đất để làm ăn, ổn định cuộc sống”.

Nỗi lo mất sinh kế kéo theo nhiều hệ lụy khác. Khi ruộng vườn không còn, thu nhập bấp bênh, người dân phải đối mặt với áp lực mưu sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe lâu dài. Ông Ngô Văn Phê, người gắn bó cả đời với dòng sông, cho biết chưa bao giờ chứng kiến sạt lở nghiêm trọng như vài năm gần đây. “Trước sông hiền, giờ sông dữ”, ông nói.

Từ “đất lành” – nơi từng mang lại sự no ấm, thế nhưng nhiều khu vực ven Vu Gia, Quảng Huế nay đã trở thành “đất dữ”, tiềm ẩn rủi ro cho con người và hạ tầng. Dòng sông vẫn chảy, nhưng nhịp sống yên bình của những làng ven sông đã không còn nguyên vẹn như trước.

Giữ đất – giữ làng – giữ tương lai

Theo ông Lê Phan Minh, Chủ tịch UBND xã Vu Gia, địa phương có địa hình đặc thù khi ba phía giáp các con sông lớn như Vu Gia, Quảng Huế và Thu Bồn. Điều này khiến xã thường xuyên hứng chịu tác động trực tiếp của mưa lũ, sạt lở, trong khi nhiều tuyến kè đã được xây dựng từ lâu và nay xuống cấp nghiêm trọng.

Đợt mưa lũ kéo dài từ cuối tháng 10 đến đầu tháng 11/2025 đã khiến nhiều điểm sạt lở trở nên nguy hiểm hơn. Riêng đoạn kè sông Vu Gia qua làng Mỹ Phiếm có hơn 400 m bị sụt lún, có nơi ăn sâu từ 5–7 m, đe dọa trực tiếp 128 hộ dân. Tại sông Quảng Huế, tình trạng xói lở dạng hàm ếch cũng đang đe dọa cầu, đất sản xuất và khu dân cư lân cận.

Từ thực tế ấy, địa phương cho rằng việc khắc phục sạt lở cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn. Không chỉ là xử lý những điểm xung yếu trước mắt, mà là đầu tư đồng bộ hạ tầng để bảo vệ cộng đồng trước thiên tai ngày càng cực đoan. Các kiến nghị về xây dựng kè, mở tuyến đường ven sông, hoàn thiện đường tránh lũ đều hướng đến mục tiêu chung: bảo đảm an toàn, duy trì sinh kế và sức khỏe lâu dài cho người dân.

“Giữ đất là giữ làng, giữ làng là giữ tương lai”, ông Lê Phan Minh nhấn mạnh. Với người dân ven sông, đó không chỉ là một thông điệp, mà là khát vọng sống còn. Khi có những giải pháp căn cơ và sự đồng hành kịp thời, họ tin rằng những vết sạt lở rồi sẽ được hàn gắn, để “đất dữ” dần trở lại là “đất lành”, nơi bình yên có thể ở lại lâu dài với các thế hệ mai sau.