Lào công bố dịch bại liệt, WHO cảnh báo nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam

Nguy cơ bại liệt xâm nhập Việt Nam là hiện hữu

Tại cuộc họp trực tuyến toàn quốc về công tác phòng, chống bệnh bại liệt do Bộ Y tế tổ chức ngày 12/12, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh rằng Việt Nam nhiều năm liền duy trì tỷ lệ trên 95% trẻ em được tiêm và uống đầy đủ vaccine phòng bại liệt. Nhờ độ bao phủ tiêm chủng cao và hệ thống phòng bệnh được triển khai đồng bộ, suốt hơn hai thập kỷ qua, nước ta không ghi nhận trường hợp mắc bại liệt nào và đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận thanh toán bệnh bại liệt trên phạm vi toàn quốc từ năm 2000.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Y tế, trong bối cảnh tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, nguy cơ virus bại liệt xâm nhập và quay trở lại Việt Nam là hoàn toàn có thể xảy ra. Đặc biệt, việc Lào – quốc gia có chung đường biên giới dài với Việt Nam – liên tiếp ghi nhận các ca bệnh đã làm gia tăng đáng kể mức độ rủi ro.

Cụ thể, vào cuối tháng 8/2025, Lào phát hiện một trường hợp dương tính với virus bại liệt tuýp 1 có nguồn gốc từ vaccine (VDPV1). Đến đầu tháng 10/2025, trong quá trình giám sát mở rộng, nước này tiếp tục ghi nhận thêm hai trường hợp dương tính trong số 28 trẻ em khỏe mạnh được lấy mẫu xét nghiệm. Trước nguy cơ lây lan trong cộng đồng, ngày 17/10/2025, Lào đã chính thức công bố dịch bại liệt trên toàn quốc.

WHO đánh giá ổ dịch bại liệt tại Lào không chỉ là vấn đề riêng của một quốc gia mà là ổ dịch của cả khu vực. Tổ chức này khuyến cáo các nước có chung biên giới, trong đó có Việt Nam, cần nâng mức cảnh giác, chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp giám sát, tiêm chủng và ứng phó dịch nhằm ngăn chặn nguy cơ virus bại liệt xâm nhập, bảo vệ thành quả thanh toán bại liệt đã đạt được và an toàn sức khỏe cộng đồng.

Bộ Y tế tăng cường giám sát, củng cố miễn dịch cộng đồng

Trước cảnh báo của Tổ chức Y tế Thế giới về nguy cơ virus bại liệt xâm nhập khu vực, Bộ Y tế cho biết đã khẩn trương chỉ đạo các đơn vị y tế trong toàn quốc triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch. Trọng tâm là tăng cường giám sát các trường hợp liệt mềm cấp tại cộng đồng và cơ sở y tế nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời các trường hợp nghi ngờ, không để dịch bệnh lây lan.

Cùng với đó, ngành y tế tiếp tục đẩy mạnh công tác tiêm chủng thường xuyên, bảo đảm duy trì và nâng cao tỷ lệ bao phủ vaccine phòng bại liệt, qua đó củng cố miễn dịch cộng đồng một cách bền vững. Việc rà soát, tiêm bù, tiêm vét cho trẻ chưa được tiêm đủ mũi vaccine cũng được yêu cầu thực hiện nghiêm túc, đặc biệt tại các địa bàn có nguy cơ cao.

Bộ Y tế đồng thời tập trung đánh giá nguy cơ xâm nhập dịch bệnh trên phạm vi cả nước, nâng cao năng lực xét nghiệm và củng cố hệ thống giám sát dịch tễ. Các phương án ứng phó cũng được chuẩn bị sẵn sàng để kịp thời triển khai nếu phát hiện ca bệnh xâm nhập.

WHO khuyến nghị Việt Nam chủ động ứng phó theo cách tiếp cận khu vực

Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết, tại cuộc họp lần thứ 43 của Ủy ban Khẩn cấp về Điều lệ Y tế Quốc tế liên quan đến bệnh bại liệt, do Tổng Giám đốc WHO triệu tập vào tháng 10/2025, nguy cơ lây lan quốc tế của virus bại liệt tiếp tục được xác định là một tình trạng y tế khẩn cấp toàn cầu. Điều này cho thấy, dù nhiều quốc gia đã đạt được thành tựu loại trừ bại liệt, song nguy cơ dịch bệnh quay trở lại vẫn hiện hữu và cần được kiểm soát chặt chẽ.

Theo WHO, trong những năm gần đây, nhiều khu vực từng được công nhận loại trừ bại liệt vẫn ghi nhận các đợt bùng phát dịch do các chủng virus bại liệt biến đổi gen. Cụ thể, giai đoạn 2024–2025, một số quốc gia châu Âu đã xuất hiện ca bệnh; tại khu vực Tây Thái Bình Dương, Indonesia và Papua New Guinea liên tiếp bùng phát dịch trong giai đoạn 2022–2025. Đáng chú ý, Lào – quốc gia có chung đường biên giới với Việt Nam – đã ghi nhận ổ dịch bại liệt trong năm 2025, làm gia tăng nguy cơ lây lan trong khu vực.

Riêng đối với Việt Nam, WHO cảnh báo nguy cơ hình thành khoảng trống miễn dịch nếu công tác tiêm chủng không được duy trì đồng đều giữa các địa phương. Thực tế cho thấy, tỷ lệ tiêm vaccine bại liệt tại một số khu vực chưa đạt chỉ tiêu đề ra. Bên cạnh đó, hệ thống giám sát liệt mềm cấp trong những năm gần đây chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, trong khi hoạt động giám sát môi trường – một công cụ quan trọng để phát hiện sớm virus trong cộng đồng – đã tạm dừng từ tháng 12/2023.

Trước những thách thức này, WHO khuyến nghị Việt Nam cần chủ động ứng phó theo cách tiếp cận khu vực, tăng cường phối hợp với các quốc gia láng giềng, đồng thời củng cố hệ thống tiêm chủng và giám sát nhằm bảo vệ thành quả thanh toán bại liệt và sức khỏe cộng đồng.