Mở rộng chi trả BHYT cho hiến – ghép tạng: Chìa khóa nâng cơ hội sống cho người bệnh

BHYT – trụ cột tài chính mở rộng cơ hội ghép tạng cho người bệnh

Tại hội thảo “Đề xuất chi trả BHYT trong hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người” do Trung tâm Điều phối Ghép tạng quốc gia tổ chức, bác sĩ Nguyễn Minh Nghiêm, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, cho biết Việt Nam đã hình thành hệ thống ghép tạng tại nhiều bệnh viện tuyến trung ương và tuyến cuối. Tuy nhiên, khoảng 94% ca ghép hiện nay vẫn đến từ người hiến sống, trong khi nguồn hiến từ người chết não còn rất thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng gia tăng.

Một trong những rào cản lớn nhất chính là chi phí ghép tạng. Theo bác sĩ Nghiêm, ghép thận hiện dao động từ 250–500 triệu đồng, ghép tim từ 500 triệu đến 1 tỉ đồng, ghép gan khoảng 1,5 tỉ đồng, còn ghép phổi là kỹ thuật có chi phí cao nhất. Với mức chi phí này, nhiều người bệnh nghèo hoặc thu nhập thấp gần như không có cơ hội tiếp cận ghép tạng – phương pháp điều trị duy nhất giúp kéo dài và cải thiện chất lượng sống.

Không chỉ chi phí phẫu thuật, người ghép tạng còn phải chi trả cho hàng loạt xét nghiệm tiền phẫu, kỹ thuật cao, thuốc chống thải ghép sử dụng suốt đời và các xét nghiệm định kỳ sau ghép. Việc BHYT chi trả một phần chi phí ghép tạng và thuốc chống thải ghép được kỳ vọng sẽ giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh, đồng thời giúp các bệnh viện ổn định nguồn lực để duy trì và phát triển kỹ thuật ghép.

Theo các chuyên gia, khi ghép tạng được BHYT hỗ trợ, các cơ sở y tế sẽ có điều kiện đầu tư đào tạo ê-kíp chuyên sâu, xây dựng phòng mổ chuyên dụng, phát triển ngân hàng mô và ngân hàng tạng. Số ca ghép tăng lên cũng giúp tích lũy dữ liệu lâm sàng, nâng cao chất lượng nghiên cứu và cải thiện hiệu quả chống thải ghép. “BHYT chính là trụ cột tài chính quan trọng nhất để Việt Nam tăng số ca ghép, mở rộng kỹ thuật và bảo đảm chăm sóc lâu dài cho người bệnh”, bác sĩ Nghiêm nhấn mạnh.

Ghép phổi – gánh nặng đồng chi trả vẫn ở mức cao

Trong lĩnh vực ghép phổi, bác sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc, Bệnh viện Phổi Trung ương, cho biết đây là giải pháp điều trị cuối cùng cho bệnh nhân phổi giai đoạn cuối. Tuy nhiên, số ca cần ghép phổi tại Việt Nam cao hơn rất nhiều so với số ca thực tế được thực hiện, do hạn chế về nguồn tạng và chi phí điều trị.

Trước ghép, người bệnh phải trải qua quá trình chăm sóc toàn diện, kéo dài và tốn kém, từ tối ưu hóa điều trị nội khoa, phòng ngừa nhiễm khuẩn, kiểm soát tăng áp động mạch phổi đến điều trị các bệnh lý kèm theo như tim mạch, loãng xương. Người bệnh và gia đình còn phải chuẩn bị tài chính, người chăm sóc và tâm lý sẵn sàng cho cuộc phẫu thuật lớn.

Phẫu thuật ghép phổi trung bình kéo dài khoảng 10 giờ, kỹ thuật phức tạp, nhiều trường hợp phải sử dụng ECMO để hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể. Sau mổ, bệnh nhân thường điều trị hồi sức từ 1–2 tuần hoặc lâu hơn, sử dụng nhiều thuốc và thiết bị y tế chuyên sâu. Sau ghép, người bệnh phải dùng thuốc ức chế miễn dịch suốt đời và được theo dõi chặt chẽ nguy cơ thải ghép, nhiễm trùng và các biến chứng khác.

Theo thống kê năm 2025, trong giai đoạn trước ghép, người bệnh tự chi trả khoảng 30% chi phí, BHYT hỗ trợ 70%. Trong quá trình ghép đến khi xuất viện, người bệnh vẫn phải đồng chi trả trung bình gần 46%. Sau ghép, nhiều loại thuốc và xét nghiệm chi phí cao chưa được BHYT thanh toán đầy đủ. Ước tính, một ca ghép phổi không biến chứng lớn có tổng chi phí khoảng 1,5 tỉ đồng, trong đó phần đồng chi trả của người bệnh vẫn ở mức rất cao, tạo áp lực lớn cho gia đình.

Gỡ vướng chính sách để thúc đẩy hiến – ghép tạng bền vững

Thực tế tại các bệnh viện tuyến cuối cho thấy, bên cạnh chi phí, vẫn còn nhiều vướng mắc về cơ chế, chính sách. Tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, dù đã thực hiện thường quy 46 cặp ghép thận, 100% từ người hiến sống, nhưng hoạt động vận động hiến tạng từ người chết não chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Theo ThS.BS Đào Thị Hương, khoa Cấp cứu Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, một số xét nghiệm phục vụ chẩn đoán chết não chưa được triển khai đầy đủ; nhân lực vận động hiến tạng còn mỏng và kiêm nhiệm nhiều công việc. Đặc biệt, nhiều kỹ thuật hồi sức hiện đại và các dịch vụ liên quan đến lấy, bảo quản, vận chuyển, tư vấn hiến – ghép tạng hiện chưa được BHYT chi trả, gây khó khăn trong việc duy trì hồi sức bệnh nhân chết não để phục vụ hiến tạng.

Các chuyên gia đề xuất cần tăng cường phối hợp đa chuyên khoa, có sự chỉ đạo thống nhất từ lãnh đạo bệnh viện, đồng thời mở rộng phạm vi chi trả BHYT cho cả người hiến và người nhận. Việc hoàn thiện chính sách BHYT không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính mà còn góp phần thúc đẩy văn hóa hiến tạng, gia tăng nguồn tạng hiến và mang lại cơ hội sống cho hàng nghìn người bệnh đang chờ ghép.

Trong chiến lược chăm sóc sức khỏe cộng đồng, mở rộng chi trả BHYT cho hiến – ghép tạng không chỉ là bài toán kinh tế y tế, mà còn là lựa chọn nhân văn, thể hiện cam kết của hệ thống y tế trong bảo vệ quyền được sống và được điều trị công bằng của mọi người dân.