Sắp xếp thôn, tổ dân phố: Để những thay đổi ở cơ sở thực sự đến gần người dân

Yêu cầu mới từ quá trình sắp xếp đơn vị hành chính

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 21/CT-TTg về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố. Theo đó, các địa phương được yêu cầu khẩn trương rà soát, xây dựng phương án tổng thể, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 30/6/2026.

Chủ trương này được đưa ra trong bối cảnh nhiều địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã. Sau quá trình này, quy mô dân cư và phạm vi quản lý ở cấp cơ sở có sự thay đổi đáng kể, kéo theo yêu cầu điều chỉnh lại tổ chức thôn, tổ dân phố để phù hợp hơn với thực tế vận hành.

Ở nhiều nơi, số lượng hộ dân trong một đơn vị dân cư tăng lên, trong khi cách thức quản lý vẫn còn dựa nhiều vào mô hình cũ. Điều này khiến việc triển khai các hoạt động quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công ở cơ sở gặp những hạn chế nhất định.

Theo TS. Đoàn Văn Tình, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), việc điều chỉnh quy mô thôn, tổ dân phố theo hướng tăng số hộ dân là bước đi phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị địa phương trong giai đoạn hiện nay.

Ông cho rằng việc tổ chức lại các đơn vị dân cư giúp nâng cao tính thống nhất trong quản lý, hạn chế tình trạng phân tán trong điều hành, đồng thời tạo điều kiện tập trung nguồn lực cho phát triển hạ tầng và dịch vụ công ở cơ sở. Đây cũng là cơ sở để các địa phương thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa dữ liệu dân cư và thay đổi phương thức quản lý theo hướng hiện đại hơn.

Tuy nhiên, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố không chỉ dừng lại ở câu chuyện tổ chức bộ máy, mà quan trọng hơn là mức độ tác động thực tế đến đời sống người dân tại từng khu dân cư.

Những tác động trực tiếp tới đời sống người dân

Thôn, tổ dân phố là cấp gần dân nhất trong hệ thống hành chính. Đây là nơi triển khai các chủ trương, chính sách đến từng hộ gia đình, đồng thời tiếp nhận và phản ánh những vấn đề phát sinh từ thực tiễn sinh sống của người dân lên chính quyền cấp trên.

Khi các đơn vị dân cư được sắp xếp với quy mô lớn hơn, nguồn lực ở cấp cơ sở có điều kiện được tập trung, giúp việc đầu tư các công trình công cộng, tổ chức hoạt động cộng đồng và triển khai chính sách an sinh được thực hiện đồng bộ hơn thay vì phân tán như trước đây.

Bên cạnh đó, quy mô dân cư tăng lên cũng đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức quản lý. Nhiều địa phương đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành. Việc trao đổi thông tin giữa chính quyền và người dân được thực hiện thông qua các kênh trực tuyến, dữ liệu dân cư điện tử và các hình thức tương tác từ xa, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thời gian xử lý công việc hành chính.

Tuy nhiên, quá trình này cũng phát sinh những băn khoăn nhất định từ người dân. Khi địa bàn rộng hơn, việc nắm bắt đầy đủ tình hình từng hộ dân trở nên khó khăn hơn nếu không có phương thức quản lý phù hợp. Một số khu vực cũng lo ngại về việc tổ chức lại không gian sinh hoạt cộng đồng, khi cơ sở vật chất hiện có vốn được thiết kế theo quy mô dân cư nhỏ hơn.

Thực tế cho thấy, người dân không chỉ quan tâm đến việc sắp xếp đơn vị hành chính theo hướng nào, mà quan trọng hơn là mức độ thuận tiện trong giải quyết thủ tục, khả năng tiếp cận thông tin và chất lượng các hoạt động cộng đồng sau khi thay đổi được triển khai.

Quá trình lấy ý kiến và tạo đồng thuận trong cộng đồng dân cư

Nếu các chuyên gia nhìn nhận việc sắp xếp thôn, tổ dân phố từ góc độ quản trị và tổ chức bộ máy, thì ở thực tiễn triển khai, yếu tố then chốt lại nằm ở mức độ người dân được cung cấp thông tin đầy đủ, được tham gia góp ý và hiểu rõ tác động của chủ trương đối với đời sống của mình.

Chính vì vậy, công tác tuyên truyền, lấy ý kiến và đối thoại với người dân được nhiều địa phương xác định là khâu quan trọng trong toàn bộ quá trình triển khai, nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và hạn chế các vấn đề phát sinh trong cộng đồng dân cư.

Tại phường Việt Hòa (Hải Phòng), ngày 8/6, Ban Chấp hành Đảng bộ phường và Ban Chỉ đạo sắp xếp, tổ chức lại tổ dân phố đã tổ chức hội nghị triển khai phương án sắp xếp và thành lập các tổ lấy ý kiến nhân dân trên địa bàn.

Phát biểu tại hội nghị, đồng chí Trần Văn Hảo, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường cho biết việc sắp xếp, tổ chức lại tổ dân phố là nhiệm vụ nhằm cụ thể hóa chủ trương của Trung ương và thành phố về tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.

Theo đồng chí, đây là yêu cầu gắn với thực tiễn quản lý hiện nay, trong đó việc điều chỉnh lại tổ chức dân cư nhằm bảo đảm phù hợp hơn với quy mô dân số, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều hành và phục vụ người dân tại cơ sở.

Lãnh đạo địa phương cũng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nghiêm nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình triển khai; bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, có điều kiện tham gia đóng góp ý kiến đối với phương án sắp xếp, đồng thời kịp thời nắm bắt và giải quyết các vấn đề phát sinh.

Những yêu cầu này cho thấy quá trình sắp xếp không chỉ là hoạt động tổ chức lại đơn vị hành chính, mà còn là quá trình điều chỉnh cách thức tương tác giữa chính quyền và người dân, trong đó sự tham gia của cộng đồng dân cư đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính khả thi và ổn định của phương án sau khi triển khai.

Kỳ vọng về một bộ máy gần dân hơn

Bà Nguyễn Thị Nguyên (69 tuổi, phường Việt Hòa, Hải Phòng) cho biết bà ủng hộ chủ trương sắp xếp tổ dân phố, song điều bà quan tâm là những thay đổi có thể tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người dân, đặc biệt là nhóm người cao tuổi.

“Người dân chúng tôi hiểu đây là chủ trương chung và cần thiết. Nhưng nếu sau sắp xếp có thay đổi địa chỉ thì mong có hướng dẫn cụ thể, làm sao để thủ tục đơn giản, nhất là với người già không quen đi lại nhiều,” bà Nguyên nói.

Bà cũng cho rằng việc tổ chức lại các không gian sinh hoạt cộng đồng cần được tính toán phù hợp với quy mô dân cư mới. “Nhà văn hóa hiện nay được xây dựng theo quy mô cũ. Nếu số hộ dân tăng lên thì cần có phương án để người dân vẫn có nơi sinh hoạt thuận tiện,” bà nói thêm.

Ý kiến này phản ánh mối quan tâm chủ yếu của người dân lớn tuổi không chỉ nằm ở việc thay đổi mô hình tổ chức, mà còn ở các thủ tục hành chính phát sinh và điều kiện sinh hoạt cộng đồng sau sắp xếp.

Trong khi đó, anh Nguyễn Việt Vương (22 tuổi, Phường Lào Cai, Lào Cai) cho rằng yêu cầu quan trọng hiện nay là bảo đảm người dân vẫn có thể tiếp cận thông tin và phản ánh ý kiến với chính quyền một cách thuận tiện, không bị gián đoạn bởi thay đổi về địa giới hành chính.

“Tôi chủ yếu theo dõi thông tin qua điện thoại nên mong các thông báo của địa phương được cập nhật thường xuyên, rõ ràng. Khi có vấn đề cần phản ánh thì cũng cần có kênh liên hệ nhanh chóng, kịp thời,” anh Vương chia sẻ.

Theo anh, trong bối cảnh người dân trẻ tiếp cận thông tin chủ yếu qua môi trường số, việc duy trì các kênh trao đổi trực tuyến giữa chính quyền và người dân là cần thiết để bảo đảm sự kết nối không bị gián đoạn khi bộ máy cơ sở được sắp xếp lại.

Điểm chung trong các ý kiến tập trung vào hiệu quả vận hành của bộ máy sau sắp xếp trong thực tiễn. Người dân quan tâm nhiều hơn đến việc thủ tục hành chính có được giải quyết kịp thời, minh bạch hay không; các kênh tiếp nhận và phản hồi thông tin có được duy trì ổn định hay không; cũng như khả năng chính quyền cơ sở theo sát, xử lý nhanh những vấn đề phát sinh tại địa bàn.

Trong bối cảnh quy mô thôn, tổ dân phố được mở rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc tinh gọn đầu mối quản lý, mà còn là bảo đảm hoạt động phục vụ người dân diễn ra liên tục, không bị gián đoạn; đồng thời duy trì dòng thông tin hai chiều giữa chính quyền và người dân một cách thông suốt, rõ ràng và dễ tiếp cận hơn trong quá trình vận hành bộ máy mới.

Khi hiệu quả cải cách được đo bằng trải nghiệm của người dân

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố là một bước trong quá trình hoàn thiện tổ chức bộ máy ở cơ sở theo yêu cầu phát triển mới. Tuy nhiên, mục tiêu của chủ trương này không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh quy mô các đơn vị dân cư hay tinh gọn đầu mối quản lý.

Điều được kỳ vọng lớn hơn là xây dựng một hệ thống quản lý ở cơ sở vận hành hiệu quả hơn, sử dụng nguồn lực hợp lý hơn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân. Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa, chuyển đổi số và cải cách hành chính đang diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra đối với chính quyền cơ sở không chỉ là quản lý địa bàn mà còn phải nâng cao chất lượng phục vụ và khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội.

Vì vậy, việc hoàn thành các phương án sắp xếp theo đúng lộ trình mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị của chủ trương sẽ được thể hiện rõ hơn trong quá trình vận hành sau đó, khi các đơn vị mới nhanh chóng ổn định tổ chức, phát huy hiệu quả quản lý, duy trì sự gắn kết trong cộng đồng dân cư và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong tiếp cận các dịch vụ công.

Hiệu quả của quá trình sắp xếp cũng không chỉ được phản ánh qua các con số về số lượng đơn vị được tổ chức lại hay đầu mối được tinh gọn. Thước đo quan trọng hơn là những chuyển biến trong thực tiễn quản lý và chất lượng phục vụ ở cơ sở; là việc các chủ trương, chính sách đến với người dân nhanh hơn, sát hơn và hiệu quả hơn; là khả năng giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ cộng đồng dân cư.

Khi những thay đổi về tổ chức được chuyển hóa thành những thay đổi tích cực trong đời sống xã hội, quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố mới thực sự đạt được mục tiêu đặt ra và góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với các chủ trương cải cách của Đảng và Nhà nước.

Hà Nội: Hơn 1.300 cơ hội việc làm đã đến với người lao động