Sông Tô Lịch: Dòng sông “bệnh nặng” và cuộc chiến hồi sinh

Sáng sớm, cô Nga – người dân sống trên phố Nguyễn Đình Hoàn thong thả tập thể dục bên bờ sông Tô Lịch. Cảnh tượng tưởng chừng bình thường, nhưng với cô là sự thay đổi lớn. “Trước đây nước sông lúc nào cũng đen kịt, bốc mùi hôi thối, nhất là những ngày mưa. Tôi ra ngoài tập vài phút đã thấy khó chịu. Nay thì khác, ngồi tập bên bờ sông không còn ngửi thấy mùi gì. Nước xanh hơn, mùi hôi giảm hẳn. Chỉ mong được như thế này mãi,” cô nói.

Cô Nga (phố Nguyễn Đình Hoàn) cho biết nước sông xanh hơn, mùi hôi giảm hẳn. Ảnh: Khánh Chi

Cũng là một cư dân lâu năm, chị Tâm ở Đông Quan (Cầu Giấy) từng quen với cảnh phải đeo khẩu trang mỗi khi đi bộ ven sông. “Không đeo thì không thể đứng nổi. Bây giờ thì tôi đã có thể tập thể dục ngay gần nhà, không cần lên tận hồ Tây. Nước trong hơn, không còn mùi, thậm chí còn thấy cá bơi lội. Sông sạch rồi thì tiện lợi hơn rất nhiều,” chị chia sẻ, nhưng vẫn băn khoăn: “Nếu chỉ bổ cập nước một thời gian rồi dừng lại, sông sẽ lại bẩn như cũ thôi.”

Chị Tâm (Đông Quan) cho rằng sông sạch giúp việc tập luyện, sinh hoạt dễ chịu hơn nhiều. Ảnh: Khánh Chi

 Những câu chuyện đời thường đó phản ánh một thực tế: sông Tô Lịch – dòng sông từng được coi là “bệnh nặng” giữa lòng Thủ đô – đang có dấu hiệu chuyển biến sau 8 ngày thành phố tiến hành bổ cập nước từ hồ Tây. Nhưng sự thay đổi này liệu có bền vững, hay chỉ là bước làm sạch tạm thời hiện cũng đang là nỗi lo chung của nhiều người.

Theo tìm hiểu được biết, trong nhiều năm qua, Hà Nội đã không ít lần tìm cách “cứu” dòng Tô Lịch. Năm 2019, thành phố từng gây chú ý khi thí điểm công nghệ Nano – Bioreactor của Nhật Bản, với kỳ vọng những bọt khí nano và chế phẩm sinh học sẽ phân hủy bùn, làm sạch nước. Dù có những cải thiện bước đầu, dòng sông vẫn nhanh chóng tái ô nhiễm bởi nguồn thải sinh hoạt hằng ngày chảy thẳng xuống lòng sông.

Khu vực lắp đặt thì điểm công nghệ Nano – Bioreactor trên sông tô lịch năm 2019

Cùng thời gian đó, dự án xây dựng hệ thống cống ngầm dọc hai bờ nhằm gom nước thải cũng được triển khai, song tiến độ chậm và chưa thể bao phủ toàn tuyến. Việc nạo vét bùn, khơi thông dòng chảy cũng được thực hiện nhiều đợt, nhưng chỉ mang tính tình thế, bởi sau mỗi mùa mưa, lớp bùn ô nhiễm lại tiếp tục dày lên.

Một số đoạn của gói thầu xây dựng hệ thống cống gom nước thải dọc sông Tô Lịch

Mới đây, biện pháp được coi là quyết liệt nhất chính là bổ cập nước từ hồ Tây. Từ ngày 9/9, những dòng nước đầu tiên đã được dẫn qua đoạn Hoàng Quốc Việt – Nguyễn Đình Hoàn, mang lại tín hiệu cải thiện rõ rệt trên bề mặt. Đồng thời, thành phố đã phê duyệt dự án trị giá hơn 550 tỷ đồng để đưa nước sông Hồng vào sông Tô Lịch qua tuyến ống dài hơn 5 km, với kỳ vọng tạo nên một nguồn bổ cập bền vững, đủ sức duy trì dòng chảy lâu dài cho con sông “bệnh nặng” này.

Sáng 9/9, nước từ hồ Tây đã chính thức được chảy qua hệ thống đường ống riêng rồi đổ thẳng xuống sông Tô Lịch

Những dự án cứu sông Tô Lịch từng được kỳ vọng lớn nhưng nhanh chóng bị “ phá sản” ấy đã phản ánh một thực tế: hồi sinh sông Tô Lịch không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà còn là bài toán quản lý, đầu tư và giám sát cộng đồng. Giải pháp nào cũng cần đi kèm sự minh bạch, quyết liệt và đồng bộ. Bằng không, con sông sẽ lại rơi vào vòng luẩn quẩn: “sạch lên một chút rồi lại bẩn như cũ”.

PGS.TS Trần Đức Hạ, Viện Hạ tầng và Môi trường đô thị trao đổi với phóng viên về giải pháp hồi sinh sông Tô Lịch. Ảnh: NVCC

Theo PGS.TS Trần Đức Hạ, Viện Hạ tầng và Môi trường đô thị, điều kiện tiên quyết để cứu dòng sông là phải thu gom và xử lý triệt để nước thải sinh hoạt. “Nếu ô nhiễm vẫn chảy thẳng xuống sông, thì dù có bổ cập bao nhiêu nước sạch, sông cũng sẽ nhanh chóng bẩn trở lại. Bên cạnh đó, cần nạo vét lớp bùn đáy tích tụ nhiều năm, duy trì bổ cập nước sạch một cách khoa học, đồng thời chỉnh trang cảnh quan và nâng cao ý thức cộng đồng. Nếu bỏ qua bất kỳ khâu nào, dòng sông sẽ khó có thể hồi sinh bền vững,” ông nhấn mạnh

Với người dân Thủ đô, một dòng sông Tô Lịch trong xanh không chỉ là chuyện cảnh quan. Bởi lẽ, nhiều năm qua, tình trạng ô nhiễm đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống, sức khoẻ của họ. Bởi vậy, việc nước sông trong hơn, mùi hôi dịu đi không chỉ mang lại sự dễ chịu, mà còn khơi lại niềm hy vọng đã ngủ quên từ lâu.

Sông Tô Lịch thay màu xanh trong sau 8 ngày được bổ cập nước từ Hồ tây

Sau 8 ngày được bổ cập nước từ sông Hồng, dòng sông từng “bệnh nặng” đang cho thấy dấu hiệu đổi thay. Nhưng con đường phía trước còn dài. Hồi sinh Tô Lịch không chỉ là thách thức kỹ thuật, mà còn là phép thử cho năng lực quản lý, sự minh bạch chính sách và ý thức của cộng đồng. Và nếu thành công, đó sẽ không chỉ là sự hồi sinh của một dòng sông, mà là sự hồi sinh của sức khỏe và niềm tin nơi hàng chục nghìn cư dân Hà Nội.

Khánh Chi