Thanh Hóa chủ động ngăn chặn tảo hôn, nâng cao chất lượng dân số vùng cao

Theo các chuyên gia, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Việc kết hôn khi chưa đủ tuổi không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sinh sản của vị thành niên, làm gia tăng nguy cơ tai biến sản khoa, suy dinh dưỡng ở trẻ em và hạn chế cơ hội học tập, phát triển của thanh thiếu niên.

Đặc biệt, hôn nhân cận huyết thống làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, bệnh di truyền, ảnh hưởng đến chất lượng giống nòi và gánh nặng y tế lâu dài. Đây là một trong những nguyên nhân cản trở mục tiêu nâng cao chất lượng dân số và phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương miền núi.

Thực tế tại Thanh Hóa cho thấy, khi các giải pháp can thiệp được triển khai phù hợp với đặc thù địa bàn, hiệu quả mang lại rất rõ rệt. Nhờ thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống giai đoạn 2015–2025”, nhận thức của người dân đã từng bước được nâng lên.

Tỷ lệ tảo hôn tại nhiều địa phương miền núi giảm mạnh, từ mức trên 4% xuống còn khoảng 1,6%; đặc biệt, hôn nhân cận huyết thống cơ bản không còn ghi nhận trong những năm gần đây.

Một số địa bàn từng là “điểm nóng” như khu vực Mường Lát đã có những thay đổi rõ rệt. Chính quyền cấp xã đã chủ động xây dựng mô hình điểm tại thôn, bản; thành lập các câu lạc bộ thanh niên, phụ nữ; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng. Các hoạt động tuyên truyền cũng được đổi mới, lồng ghép qua sân khấu hóa, hội thi, sinh hoạt văn hóa, giúp người dân dễ tiếp cận và ghi nhớ.

Song song với đó, ngành y tế cơ sở tăng cường cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, tư vấn tiền hôn nhân, góp phần trang bị kiến thức, kỹ năng cho thanh niên trước khi lập gia đình.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, công tác giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn đối mặt không ít khó khăn. Ở một số nơi, nhận thức của người dân chưa đồng đều; điều kiện kinh tế còn hạn chế; một số phong tục, tập quán lạc hậu vẫn tồn tại.

Địa bàn miền núi rộng, dân cư phân tán, trong khi thanh niên đi làm ăn xa khiến việc quản lý, tuyên truyền gặp nhiều trở ngại. Ngoài ra, sự phát triển của mạng xã hội với nhiều thông tin thiếu kiểm chứng cũng tác động đến nhận thức của giới trẻ, đặt ra yêu cầu mới trong công tác truyền thông.

Để duy trì và nâng cao hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là thay đổi nhận thức và hành vi của người dân.

Trước hết, cần đẩy mạnh truyền thông theo hướng gần gũi, phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Nội dung tuyên truyền không chỉ dừng ở pháp luật mà cần nhấn mạnh hậu quả về sức khỏe, chất lượng cuộc sống và tương lai của mỗi cá nhân.

Thứ hai, tăng cường giáo dục sức khỏe sinh sản, kỹ năng sống trong trường học, giúp học sinh hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và định hướng tương lai.

Thứ ba, phát huy vai trò của y tế cơ sở trong tư vấn tiền hôn nhân, sàng lọc và chăm sóc sức khỏe sinh sản, qua đó góp phần phòng ngừa từ sớm các nguy cơ liên quan đến tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Cuối cùng, cần gắn công tác dân số với phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện cho người dân nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống. Khi đời sống được nâng lên, nhận thức cũng sẽ thay đổi theo hướng tích cực, góp phần loại bỏ dần các hủ tục lạc hậu.

Việc đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành dân số hay y tế mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong bối cảnh mới, khi không còn cấp huyện, vai trò của cấp cơ sở càng trở nên quan trọng.

Những kết quả đạt được tại Thanh Hóa cho thấy, nếu có cách làm phù hợp, sát thực tiễn và phát huy được sức mạnh cộng đồng, hoàn toàn có thể từng bước xóa bỏ tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Đây chính là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng dân số, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn mới.