Thuốc lá điện tử – mối nguy hại âm thầm đối với sức khỏe cộng đồng

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 100 triệu người sử dụng thuốc lá điện tử trên toàn cầu, trong đó 14,7 triệu là trẻ từ 13-15 tuổi. Tại Việt Nam, thống kê cho thấy, tỷ lệ hút thuốc lá điện tử ở nhóm 13-15 tuổi tăng từ 3,5% (2022) lên 8% (2023); nhóm 15-24 tuổi tăng từ 0,1% (2015) lên 7,3% (2020).

Như vậy, số người sử dụng thuốc lá điện tử đang gia tăng mạnh, đặc biệt ở nhóm tuổi vị thành niên và thanh niên. Tỷ lệ sử dụng trong học sinh, sinh viên tăng nhanh chỉ trong vài năm, cho thấy đây không còn là hiện tượng nhất thời mà đã trở thành xu hướng đáng báo động. Việc tiếp cận dễ dàng trên không gian mạng khiến nguy cơ lan rộng càng khó kiểm soát.

Các bác sĩ chuyên khoa hô hấp cảnh báo, phổi là cơ quan bị ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất khi sử dụng thuốc lá điện tử. Hơi dung dịch khi đốt nóng chứa nhiều hóa chất độc hại có thể gây tổn thương phổi cấp tính, trong đó nguy hiểm nhất là hội chứng tổn thương phổi liên quan đến thuốc lá điện tử. Tình trạng này có thể tiến triển nhanh, gây suy hô hấp và đe dọa tính mạng.

Ngoài ra, một số chất tạo hương thường có trong tinh dầu có khả năng gây viêm và xơ hóa đường thở, dẫn đến bệnh lý viêm tiểu phế quản tắc nghẽn – còn được gọi là “bệnh phổi bỏng ngô”. Đây là tổn thương không hồi phục, khiến người bệnh phải sống chung với ho kéo dài, khó thở và suy giảm chất lượng cuộc sống.

Nicotine trong thuốc lá điện tử dễ dàng xâm nhập vào máu và tác động lên nhiều cơ quan khác nhau. Ở não bộ, chất này làm tăng lo âu, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phát triển não ở thanh thiếu niên. Trên hệ tim mạch, nicotine có thể gây tăng nhịp tim, tăng huyết áp và làm gia tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim.

Đối với những người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, nicotine còn làm rối loạn kiểm soát đường huyết, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Những tác động này có thể âm thầm tích lũy theo thời gian, dẫn đến các vấn đề sức khỏe lâu dài.

Một trong những mối nguy hiểm ít được nhận thức đầy đủ là ngộ độc nicotine cấp tính. Việc sử dụng tinh dầu có nồng độ cao hoặc hít liên tục trong thời gian ngắn có thể khiến người dùng nhanh chóng xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, run rẩy, rối loạn ý thức và co giật.

Ở mức độ nặng, ngộ độc nicotine có thể gây suy hô hấp, sốc tuần hoàn và ngừng tim nếu không được cấp cứu kịp thời. Đáng lo ngại hơn, một số sản phẩm thuốc lá điện tử còn bị pha trộn các chất ma túy tổng hợp, khiến tình trạng ngộ độc trở nên phức tạp và nguy hiểm gấp nhiều lần.

Những bằng chứng y học hiện nay khẳng định thuốc lá điện tử không phải là giải pháp an toàn thay thế thuốc lá truyền thống, mà là một mối đe dọa mới đối với sức khỏe cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức, kiểm soát chặt chẽ hoạt động mua bán trái phép và tăng cường giáo dục phòng chống cho giới trẻ là yếu tố then chốt nhằm ngăn chặn những hệ lụy lâu dài.

Bảo vệ thế hệ trẻ khỏi thuốc lá điện tử không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế, mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.