Trao giải VinFuture 2025: Vinh danh 4 công trình khoa học phụng sự sức khỏe và thịnh vượng nhân loại

Lễ trao giải được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1. Sự kiện có sự hiện diện của Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, cùng đại diện các bộ, ban, ngành trung ương; lãnh đạo các tổ chức quốc tế và đông đảo nhà khoa học kiệt xuất. Đây là một trong những hoạt động trọng điểm của Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture, nhằm tôn vinh tri thức và khuyến khích những nỗ lực phụng sự cộng đồng.

Giải thưởng VinFuture 2025 ghi nhận 1.705 đề cử, đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ trên khắp năm châu. Con số này tăng gần gấp ba so với mùa giải đầu tiên, cho thấy uy tín ngày càng lớn của Giải thưởng trong cộng đồng khoa học quốc tế.

Các đề cử trải rộng trên nhiều lĩnh vực thiết yếu đối với sự phát triển bền vững: y tế công cộng, vật liệu mới, năng lượng sạch, nông nghiệp tiên tiến và những giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu. Tất cả đều hướng đến mục tiêu chung: cải thiện đời sống con người, thúc đẩy hòa bình, phát triển và tiến bộ.

Giải thưởng Chính VinFuture 2025, trị giá 3 triệu USD, được trao cho bốn nhà khoa học Hoa Kỳ: TS. Douglas R. Lowy, TS. John T. Schiller, TS. Aimée R. Kreimer và GS. Maura L. Gillison. Công trình của họ đã đặt nền tảng cho sự ra đời và ứng dụng rộng rãi của vắc-xin HPV, một trong những thành tựu y học có ý nghĩa nhất của thế kỷ XXI.

Nghiên cứu của TS. Lowy và TS. Schiller về cấu trúc protein capsid của vi-rút papilloma ở người đã mở ra hướng đi mới trong phát triển vắc-xin phòng bệnh. Những loại vắc-xin HPV được tạo ra từ nền tảng khoa học này hiện đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung – căn bệnh vốn là gánh nặng của hàng triệu phụ nữ tại nhiều quốc gia đang phát triển.

Công trình của TS. Aimée R. Kreimer về phác đồ tiêm chủng một liều – được WHO khuyến nghị áp dụng – đã tạo nên bước ngoặt khi giúp tăng khả năng tiếp cận vắc-xin cho cộng đồng, đặc biệt ở những vùng còn hạn chế về nguồn lực y tế. Đồng thời, nghiên cứu của GS. Gillison và TS. Kreimer đã xác định mối liên quan giữa HPV và ung thư vùng đầu – cổ, mở rộng phạm vi bảo vệ của vắc-xin lên một nhóm bệnh lý đang gia tăng trong xã hội hiện đại.

Những thành tựu mang tính khai phá này đã và đang góp phần cứu sống hàng triệu người, đồng thời định hình phương pháp phòng ngừa ung thư trong nhiều thập kỷ tới.

Giải thưởng vinh danh nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển thuộc về GS. María Esperanza Martínez-Romero (Mexico) – người có nhiều đóng góp quan trọng trong nghiên cứu sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định nitơ cộng sinh. Công trình của bà về các loài Rhizobium mới không chỉ đóng góp cho phân loại vi sinh vật, mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững, phù hợp với những vùng thiếu thốn tài nguyên.

Tôn vinh nhà khoa học nữ thuộc về GS. Mary-Claire King (Hoa Kỳ) – người phát hiện gen BRCA1 – được trao Giải Đặc biệt dành cho nhà khoa học nữ. Bà là người đầu tiên xác định vị trí gen mang nguy cơ ung thư vú và buồng trứng, đặt nền móng cho chẩn đoán di truyền và tầm soát sớm. Phát hiện này đã thay đổi căn bản cách tiếp cận phòng ngừa và điều trị ung thư trên toàn thế giới.

Giải thưởng Tôn vinh công trình thuộc lĩnh vực nghiên cứu mới được trao cho nhóm 5 nhà khoa học đến từ Hoa Kỳ, Đức và Pháp: GS. Venkatesan Sundaresan, GS. Raphaël Mercier, TS. Emmanuel Guiderdoni, TS. Imtiyaz Khanday và TS. Delphine Mieulet.

Nhóm đã tạo ra giống lúa lai có khả năng tự nhân giống, giữ nguyên các đặc tính ưu việt mà không cần quy trình lai tạo phức tạp. Điều này mở ra triển vọng nâng cao năng suất và giảm chi phí cho nông dân, góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho hơn một nửa dân số sống dựa vào lúa gạo.

Chia sẻ về các công trình được vinh danh năm nay, GS. Richard Friend, Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture, cho biết: “Các Chủ nhân Giải thưởng VinFuture 2025 đã kiến tạo những tiến bộ khoa học mang tính bước ngoặt, đem lại lợi ích thiết thực cho sức khỏe con người và an ninh lương thực toàn cầu. Từ vắc-xin, hiểu biết về bệnh có căn nguyên di truyền, đến các phương pháp lai tạo giống cây trồng và quy trình canh tác bảo đảm sinh trưởng tối ưu - những thành tựu này cho thấy sức mạnh của khoa học khi được dẫn dắt bởi lòng nhân ái và tinh thần hợp tác xuyên biên giới. Khi tri thức phụng sự con người, chúng không chỉ mở rộng hiểu biết của chúng ta về thế giới, mà còn góp phần bảo vệ và nuôi dưỡng sự sống”.

Sau 5 mùa giải, VinFuture đã tiếp nhận 6.132 đề cử từ gần 110 quốc gia và vùng lãnh thổ, tôn vinh 48 nhà khoa học xuất sắc. Nhiều công trình được trao giải mang giá trị ứng dụng sâu rộng, từ năng lượng sạch đến trí tuệ nhân tạo, từ công nghệ y sinh đến cải tiến nông nghiệp, góp phần định hình những xu hướng phát triển quan trọng của thế giới.

Cùng với lễ trao giải, Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture tiếp tục là diễn đàn để các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp gặp gỡ, trao đổi về các vấn đề chung của nhân loại. Từ những cuộc đối thoại ấy, nhiều ý tưởng hợp tác đã được khơi nguồn, góp phần đưa Việt Nam trở thành điểm đến tin cậy của giới khoa học quốc tế.

Vinh danh công trình vaccine HPV cứu sống hàng triệu người tại giải thưởng VinFuture 2025

Khi khoa học chạm tới trái tim người trẻ: Dấu ấn VinFuture 2025 tại giảng đường Việt Nam

Dự đoán “gây sốc” tại Tọa đàm VinFuture: 1 tỷ “giống người mới” sẽ chung sống với loài người vào năm 2050