Xưởng giặt là giữa khu dân cư: Những "quả bom môi trường" đe dọa sức khỏe cộng đồng

Mùi hóa chất bao trùm khu dân cư

Buổi trưa đầu hè, khi cái nắng oi ả phủ kín vùng ven đô Hà Nội, người dân xã An Khánh vẫn phải đóng chặt cửa nhà. Không phải để tránh nắng, mà để ngăn mùi khét và mùi hóa chất từ những xưởng giặt, nhuộm vải hoạt động cách đó không xa.

"Mặc dù đã đóng kín cửa, thế nhưng mùi vẫn len vào nhà. Có hôm nước dưới mương chuyển sang màu vàng đục, hôm khác lại xám xịt. Trẻ con trong xóm ho suốt, người lớn thì đau đầu, khó chịu", một người dân gần một cơ sở giặt là chia sẻ.

Đây không còn là câu chuyện cá biệt của riêng một khu dân cư.

Theo ghi nhận nhiều ngày của phóng viên Tạp chí Sức Khỏe Cộng Đồng, tại nhiều địa bàn ngoại thành Hà Nội, các cơ sở giặt là, nhuộm vải đang mọc lên xen kẽ trong khu dân cư. Không ít cơ sở tận dụng nhà ở, nhà xưởng cải tạo để sản xuất, trong khi nước thải sau quá trình giặt, tẩy, nhuộm được dẫn thẳng vào hệ thống cống thoát nước chung.

Tại một số tuyến mương thoát nước, dòng nước thường xuyên có màu đục, lúc chuyển sang xám, khi lại ngả vàng nhạt. Kèm theo đó là mùi hóa chất nồng nặc bốc lên từ mặt nước, đặc biệt vào thời điểm các xưởng vận hành hết công suất.

Người dân cho biết, những ngày nắng nóng, mùi hóa chất càng trở nên gay gắt, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Đáng chú ý, tại một số cơ sở, phóng viên còn ghi nhận nhiều công nhân trực tiếp tiếp xúc với hóa chất nhưng không được trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với chính người lao động.

Nghi vấn xả thải trực tiếp ra sông, khói đen phủ kín nhiều khu dân cư

Không chỉ dừng lại ở tình trạng nước thải có dấu hiệu chưa qua xử lý chảy vào hệ thống thoát nước chung, quá trình ghi nhận thực tế của phóng viên Tạp chí Sức khỏe Cộng đồng còn cho thấy nhiều cơ sở giặt là, nhuộm vải trên địa bàn Hà Nội đang phát sinh khói bụi, khí thải và bị người dân nghi ngờ xả thải trực tiếp ra môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Theo ghi nhận, hoạt động giặt là, nhuộm vải hiện phát triển khá mạnh tại nhiều địa phương có nghề gia công dệt may như xã Bình Minh, Phù Đổng, An Khánh, Thường Tín... Điểm chung là nhiều cơ sở được xây dựng trong khuôn viên nhà dân hoặc nhà xưởng cải tạo, nằm xen kẽ giữa khu dân cư, khiến mọi tác động từ hoạt động sản xuất đều ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân xung quanh.

Tại khu vực đê ngoài Thanh Giang, xã Bình Minh, người dân phản ánh nhiều năm qua các xưởng giặt là hoạt động gần như liên tục. Bên cạnh lượng nước thải phát sinh trong quá trình giặt, tẩy, các cơ sở còn sử dụng lò hơi để phục vụ sản xuất, thường xuyên phát tán khói đen và mùi khét ra môi trường.

Ông Phan T.M., người dân địa phương, cho biết vào những thời điểm các xưởng hoạt động đồng loạt, khói từ các ống khói bốc cao rồi lan khắp khu dân cư. Đặc biệt, vào những ngày thời tiết lặng gió, mùi khói đốt bao trùm cả khu vực, gây cảm giác ngột ngạt và ảnh hưởng đến sinh hoạt của nhiều hộ dân.

Nếu như tại Bình Minh, nỗi lo đến từ khói bụi và khí thải thì tại xã An Khánh, người dân lại phản ánh dấu hiệu xả nước thải trực tiếp ra sông Đáy. Theo ông Nguyễn V.A., một cơ sở giặt, nhuộm vải quy mô lớn trên địa bàn thường xuyên xả dòng nước có màu sắc bất thường ra sông thông qua hệ thống đường ống lớn. Người dân nghi ngờ nguồn nước này chứa hóa chất phát sinh trong quá trình giặt, nhuộm nhưng chưa được xử lý đạt quy chuẩn trước khi thải ra môi trường.

Không chỉ vậy, cơ sở này còn bị phản ánh thường xuyên đốt chất thải, phát sinh khói và mùi khét lan rộng, ảnh hưởng đến nhiều khu dân cư thuộc các xã An Khánh, Hưng Đạo và các khu vực lân cận. Qua tìm hiểu, phóng viên ghi nhận khu vực này tập trung nhiều nhà xưởng có diện tích hàng nghìn mét vuông, khiến người dân bày tỏ băn khoăn về việc chấp hành các quy định liên quan đến đất đai, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy trong quá trình hoạt động.

Theo tìm hiểu được biết, tháng 1/2026, UBND xã An Khánh cho biết đã thành lập đoàn kiểm tra, đồng thời có văn bản đề nghị đơn vị điện lực ngừng cấp điện đối với các cơ sở sản xuất tại vị trí bị phản ánh. Chính quyền địa phương cũng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với lực lượng Công an tăng cường kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, từ thực tế ghi nhận cho thấy, việc kiểm tra, giám sát cần được thực hiện quyết liệt và thường xuyên hơn nhằm ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm, bảo vệ môi trường sống và sức khỏe của người dân.

Không chỉ có ô nhiễm môi trường...

Đằng sau những dòng nước đổi màu, mùi hóa chất nồng nặc hay những cột khói đen bốc lên từ các xưởng giặt là, nhuộm vải là nguy cơ ô nhiễm môi trường đang từng ngày tác động trực tiếp đến sức khỏe của người dân sống trong khu vực.

Theo các chuyên gia môi trường, quá trình giặt, tẩy và nhuộm vải sử dụng nhiều loại hóa chất như thuốc nhuộm, chất tẩy rửa, chất làm mềm và các phụ gia xử lý vải. Nếu nước thải không được xử lý đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường, các hợp chất này có thể ngấm vào nguồn nước, tích tụ trong đất và gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái cũng như chất lượng nguồn nước phục vụ sinh hoạt.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, nhiều cơ sở còn sử dụng lò hơi, lò đốt củi hoặc nhiên liệu sinh khối để phục vụ quá trình giặt, sấy. Trong trường hợp không được trang bị hệ thống xử lý khí thải đạt tiêu chuẩn, bụi mịn, khí độc và các sản phẩm cháy không hoàn toàn sẽ phát tán trực tiếp ra môi trường, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm không khí cục bộ.

Điều đáng lo ngại là nhiều cơ sở sản xuất lại nằm xen kẽ trong khu dân cư, thậm chí gần trường học và khu vực đông người. Điều đó đồng nghĩa với việc người dân phải tiếp xúc với nguồn nước và bầu không khí có nguy cơ ô nhiễm trong thời gian dài mà không hề hay biết mức độ ảnh hưởng.

Các chuyên gia cảnh báo, việc tiếp xúc thường xuyên với môi trường ô nhiễm có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về da, dị ứng, viêm kết mạc, bệnh hô hấp, đặc biệt đối với trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh lý nền. Những tác động này có thể không xuất hiện ngay lập tức nhưng sẽ tích lũy theo thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe cộng đồng.

Thực tế cũng cho thấy, phần lớn các cơ sở giặt là, nhuộm quy mô nhỏ hiện hoạt động trong nhà dân hoặc nhà xưởng cải tạo. Dù quy mô mỗi cơ sở không lớn, nhưng với số lượng ngày càng nhiều, nếu không được kiểm soát chặt chẽ về công nghệ xử lý nước thải, khí thải và việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, nguy cơ phát sinh các "điểm nóng" ô nhiễm ngay giữa khu dân cư là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Từ thực trạng trên, nhiều ý kiến cho rằng các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra toàn diện việc chấp hành pháp luật về môi trường, đất đai, xây dựng và phòng cháy, chữa cháy đối với các cơ sở giặt là, nhuộm; kiên quyết xử lý các trường hợp xả thải trái quy định và buộc đầu tư hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn. Bởi phía sau mỗi dòng nước đổi màu hay mỗi cột khói đen không chỉ là dấu hiệu vi phạm pháp luật về môi trường, mà còn là nguy cơ trực tiếp đe dọa sức khỏe của hàng nghìn người dân, đòi hỏi các biện pháp quản lý quyết liệt và kịp thời để bảo vệ môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.

Vinamilk lan tỏa các thực hành giảm phát thải tại diễn đàn quốc gia về môi trường