Bộ Y tế triển khai phổ biến các nghị định liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá

Tại hội nghị phổ biến các nghị định liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá do Vụ Pháp chế – Bộ Y tế tổ chức tại Hà Nội ngày 27/1, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, cho biết sau khi nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, tình trạng sử dụng và mua bán thuốc lá điện tử đã ghi nhận xu hướng giảm đáng kể.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trong đó có nhiều vụ chứa ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, từ khi lệnh cấm có hiệu lực, trong năm 2025 chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý.

Tại một số bệnh viện như Bệnh viện Bạch Mai, trước đây trung tâm cấp cứu tiếp nhận khoảng 5–6 ca ngộ độc liên quan thuốc lá điện tử mỗi tháng, nhưng sau khi cấm, số ca nhập viện giảm rõ rệt, còn khoảng 1–2 ca mỗi tháng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy nỗ lực của các cơ quan quản lý và ý thức của một bộ phận người dân trong việc tuân thủ quy định.

Mặc dù quy định cấm đã góp phần giảm mặt bằng chung về sử dụng và mua bán, nhưng thuốc lá điện tử vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức tinh vi, khó kiểm soát. Theo ông Phan Công Hiếu – đại diện Vụ Pháp chế, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được buôn bán không công khai mà thông qua các nhóm kín trên mạng xã hội, tin nhắn riêng, tài khoản ảo, thậm chí giao dịch tiền ảo để tránh sự giám sát của cơ quan chức năng.

Các đối tượng vi phạm sử dụng thủ đoạn tinh vi khiến việc phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn. Thậm chí, linh kiện hoặc bộ phận cấu thành của sản phẩm được nhập khẩu, mua bán rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh khiến công tác giám định hàng hóa mất nhiều thời gian và chi phí.

Trên không gian mạng, nhiều trang mua bán thuốc lá điện tử vẫn hoạt động sôi nổi dù đã cấm. Việc tìm kiếm các từ khóa liên quan như “vape”, “pod” trên các nền tảng như Facebook hay Zalo vẫn hiển thị hàng loạt các nhóm, cửa hàng trực tuyến rao bán sản phẩm bị cấm. Đây chính là thách thức lớn đối với công tác quản lý thị trường và an toàn sức khỏe cộng đồng.

Để tăng cường hiệu lực quản lý và xử phạt đối với các hành vi vi phạm, Nghị định số 371/NĐ-CP đã được ban hành, bổ sung các chế tài xử phạt hành chính liên quan đến việc sử dụng, mua bán và chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Theo quy định, người sử dụng các sản phẩm này có thể bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng; trường hợp chứa chấp, tạo điều kiện cho người khác sử dụng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình sẽ bị xử phạt từ 5 đến 10 triệu đồng. Ngoài ra, toàn bộ tang vật vi phạm đều bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn nguy cơ tái sử dụng hoặc quay trở lại lưu thông trên thị trường.

Đáng chú ý, không chỉ dừng ở xử phạt hành chính: các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm, với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm tùy hành vi vi phạm.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng nhấn mạnh cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và phối hợp liên ngành để tăng cường hiệu quả phòng, chống thuốc lá điện tử. Trong đó, việc bổ sung các khái niệm pháp luật liên quan, mở rộng thẩm quyền xử phạt cho nhiều lực lượng như quản lý thị trường, công an, hải quan, biên phòng… là rất cần thiết.

Chuyên gia cũng đề xuất đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục trong cộng đồng, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và xã hội để giám sát, phát hiện sớm và ngăn ngừa trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận với các sản phẩm này từ các nguồn bất hợp pháp.