BSCKII Dương Tất Linh: “Vi phẫu là chìa khóa quyết định số phận của người bệnh trong những ca chấn thương nặng”

Thưa bác sĩ, khi tiếp nhận bệnh nhân bị tai nạn lao động với cánh tay gần đứt lìa, ê-kíp đã đánh giá tình trạng tổn thương như thế nào? Những dấu hiệu nào cho thấy đây là một ca bệnh đặc biệt nặng và có nguy cơ mất chi rất cao?

BSCKII Dương Tất Linh: Khi nhập viện, bệnh nhân ở trong tình trạng sốc chấn thương do đau đớn dữ dội và mất máu nhiều. Vùng cánh tay bị tổn thương dập nát nghiêm trọng, gần như đứt lìa hoàn toàn, chỉ còn dính lại một phần da và mô cơ đã bị giập nát.

Qua thăm khám, chúng tôi xác định toàn bộ hệ thống mạch máu chính nuôi chi gồm động mạch và tĩnh mạch cánh tay đã bị đứt hoàn toàn. Bàn tay và cẳng tay bên tổn thương trắng bệch, lạnh, mất hoàn toàn mạch ngoại vi. Đồng thời, bệnh nhân không còn cảm giác cũng như khả năng vận động chủ động ở bàn tay và các ngón tay.

Đây là những dấu hiệu điển hình của tình trạng thiếu máu chi cấp tính rất nặng. Trong bối cảnh “thời gian vàng” để cứu chi chỉ kéo dài khoảng dưới 6 giờ kể từ khi xảy ra tai nạn, nguy cơ hoại tử chi thể và phải cắt cụt là rất cao nếu không được can thiệp khẩn cấp.

Trong quá trình thăm khám và phẫu thuật, đâu là những tổn thương nghiêm trọng nhất mà ê-kíp ghi nhận được ở bệnh nhân?

BSCKII Dương Tất Linh: Đây là dạng tổn thương phức hợp, trong đó gần như toàn bộ các cấu trúc quan trọng của cánh tay đều bị phá hủy.

Nghiêm trọng nhất là hệ thống mạch máu. Động mạch cánh tay – nguồn cấp máu chính cho toàn bộ cẳng tay và bàn tay – bị đứt hoàn toàn và dập nát trên một đoạn dài. Các tĩnh mạch đi kèm cũng tổn thương nặng.

Bên cạnh đó, ba dây thần kinh lớn gồm thần kinh quay, thần kinh giữa và thần kinh trụ đều bị đứt hoàn toàn. Đây là những dây thần kinh đảm nhiệm chức năng vận động và cảm giác của bàn tay.

Ngoài ra, bệnh nhân còn bị gãy phức tạp xương cánh tay, kèm theo tổn thương diện rộng hệ thống cơ vùng cánh tay. Việc xử lý đồng thời tất cả các tổn thương này đòi hỏi sự phối hợp rất chặt chẽ giữa nhiều chuyên ngành trong cùng một cuộc phẫu thuật.

Theo bác sĩ, khó khăn lớn nhất của ca phẫu thuật này là gì? Yếu tố nào khiến việc bảo tồn cánh tay cho bệnh nhân trở nên phức tạp hơn so với những trường hợp chấn thương thông thường?

BSCKII Dương Tất Linh: Khó khăn lớn nhất là cuộc chạy đua với thời gian để tái lập tuần hoàn máu nuôi chi càng sớm càng tốt. Khi một chi thể bị thiếu máu kéo dài, các tế bào cơ bắt đầu chết và giải phóng nhiều chất độc hại. Nếu tái thông mạch quá muộn, những chất này có thể tràn vào tuần hoàn trung tâm, gây hội chứng tái tưới máu với nguy cơ suy đa tạng, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh.

Khác với những vết thương sắc gọn, chấn thương do tai nạn lao động thường mang tính chất giật, xoắn hoặc nghiền ép. Điều này khiến các đầu mạch máu và thần kinh không chỉ bị đứt mà còn bị dập nát trên một đoạn dài, không thể khâu nối trực tiếp.

Ngoài ra, môi trường tai nạn lao động thường tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhiễm bẩn, làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng sau mổ và ảnh hưởng đến kết quả điều trị lâu dài.

Được biết ê-kíp đã phải sử dụng đoạn tĩnh mạch hiển ở chân để ghép thay thế phần động mạch cánh tay bị tổn thương. Xin bác sĩ cho biết vì sao phải áp dụng giải pháp này và kỹ thuật này đòi hỏi yêu cầu chuyên môn như thế nào?

BSCKII Dương Tất Linh: Do đoạn động mạch cánh tay bị dập nát quá dài nên không thể đưa hai đầu mạch lại gần nhau để khâu nối trực tiếp. Trong trường hợp này, giải pháp tối ưu là sử dụng một đoạn tĩnh mạch hiển của chính bệnh nhân để làm cầu nối thay thế phần động mạch đã mất.

Đây là kỹ thuật ghép mạch tự thân được áp dụng phổ biến trong vi phẫu tái tạo mạch máu. Tuy nhiên, để thực hiện thành công, phẫu thuật viên phải đảo chiều đoạn tĩnh mạch trước khi ghép nhằm tránh hệ thống van tĩnh mạch cản trở dòng máu động mạch.

Toàn bộ quá trình khâu nối được thực hiện dưới kính hiển vi phẫu thuật với các loại chỉ vi phẫu siêu nhỏ. Chỉ cần một sai lệch rất nhỏ như xoắn mạch, hẹp lòng mạch hoặc khâu không kín cũng có thể dẫn đến hình thành huyết khối, làm tắc mạch ngay sau phẫu thuật.

Trong lĩnh vực vi phẫu chấn thương chỉnh hình hiện nay, kỹ thuật tái tạo mạch máu bằng ghép tĩnh mạch tự thân được đánh giá ở mức độ nào? Những nguy cơ nào có thể xảy ra nếu quá trình tái lập tuần hoàn không thành công?

BSCKII Dương Tất Linh: Đây là một trong những kỹ thuật chuyên sâu và phức tạp nhất của lĩnh vực vi phẫu tạo hình và chấn thương chỉnh hình. Kỹ thuật này đòi hỏi phẫu thuật viên được đào tạo bài bản về vi phẫu, có kinh nghiệm thực hành nhiều năm và làm việc trong hệ thống trang thiết bị hiện đại.

Nếu quá trình tái lập tuần hoàn thất bại, chi thể sẽ tiếp tục thiếu máu và hoại tử. Khi đó, cắt cụt chi là biện pháp bắt buộc để bảo toàn tính mạng người bệnh.

Ngoài ra, bệnh nhân còn có thể đối mặt với hội chứng tái tưới máu, trong đó các sản phẩm chuyển hóa độc hại từ vùng cơ hoại tử đi vào máu, gây nhiễm độc toàn thân, suy thận cấp, rối loạn nhịp tim và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Sau khi nối lại được hệ thống mạch máu, ê-kíp còn phải thực hiện những kỹ thuật nào để phục hồi chức năng cho cánh tay của bệnh nhân?

BSCKII Dương Tất Linh: Khôi phục tuần hoàn chỉ là bước đầu tiên trong hành trình cứu chi.

Sau khi tái lập lưu thông máu, chúng tôi tiến hành kết hợp xương để cố định vững chắc ổ gãy, tạo nền tảng cho quá trình phục hồi chức năng sau này.

Tiếp đó là khâu nối các dây thần kinh bị đứt bằng kỹ thuật vi phẫu. Mục tiêu là tạo điều kiện cho các sợi thần kinh tái sinh dần theo thời gian, phục hồi cảm giác và vận động của bàn tay.

Song song với đó, ê-kíp tiến hành cắt lọc triệt để các mô cơ dập nát nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng, đồng thời phục hồi những khối cơ còn khả năng bảo tồn để duy trì chức năng vận động tối đa cho chi thể.

Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 6 giờ đồng hồ. Để thực hiện thành công một ca bệnh phức tạp như vậy cần những điều kiện gì về nhân lực, trang thiết bị và sự phối hợp chuyên khoa?

BSCKII Dương Tất Linh: Thành công của một ca phẫu thuật cứu chi không phụ thuộc vào một cá nhân mà là kết quả của cả một hệ thống.

Về nhân lực, cần sự phối hợp đồng bộ giữa bác sĩ chấn thương chỉnh hình xử lý xương và phần mềm, bác sĩ vi phẫu đảm nhiệm tái tạo mạch máu và thần kinh, cùng ê-kíp gây mê hồi sức có kinh nghiệm để duy trì huyết động ổn định trong suốt thời gian phẫu thuật kéo dài.

Về trang thiết bị, bắt buộc phải có kính hiển vi phẫu thuật độ phóng đại cao, bộ dụng cụ vi phẫu chuyên dụng, hệ thống sưởi ấm bệnh nhân, cùng các loại chỉ khâu vi phẫu kích thước siêu nhỏ.

Đặc biệt, quy trình báo động đỏ nội viện đóng vai trò rất quan trọng, giúp rút ngắn tối đa thời gian từ cấp cứu đến phòng mổ, tận dụng hiệu quả “thời gian vàng” để cứu chi.

Sau hơn hai tháng điều trị và theo dõi, tình trạng phục hồi của bệnh nhân hiện nay ra sao? Các chức năng vận động và cảm giác của cánh tay đã phục hồi đến mức nào?

BSCKII Dương Tất Linh: Sau hơn hai tháng theo dõi, kết quả bước đầu rất khả quan.

Chi thể được bảo tồn hoàn toàn, tình trạng tưới máu ổn định với cánh tay hồng ấm, mạch quay và mạch trụ bắt rõ. Hiện chưa ghi nhận dấu hiệu hoại tử hay biến chứng mạch máu thứ phát.

Về phục hồi chức năng, xương đang trong quá trình liền tốt. Bệnh nhân đã xuất hiện cảm giác châm chích ở bàn tay – một tín hiệu cho thấy các sợi thần kinh đang tái sinh. Các ngón tay bắt đầu thực hiện được những động tác co duỗi nhẹ.

Hiện người bệnh đang được tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng tích cực. Quá trình phục hồi thần kinh thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, nhưng những kết quả ban đầu là rất đáng khích lệ.

Từ góc độ chuyên môn, bác sĩ đánh giá thế nào về vai trò của kỹ thuật vi phẫu trong việc cứu chi thể cho người bệnh bị tai nạn lao động, tai nạn giao thông hoặc các chấn thương nghiêm trọng khác?

BSCKII Dương Tất Linh: Có thể nói vi phẫu chính là “chìa khóa vàng” trong điều trị các chấn thương chi thể nặng.

Nếu như trước đây nhiều trường hợp gần như chắc chắn phải cắt cụt thì ngày nay, nhờ vi phẫu, chúng ta có thể tái tạo lại hệ thống mạch máu, thần kinh, gân cơ và bảo tồn được chi thể cho người bệnh.

Ý nghĩa của việc cứu được một cánh tay hay một chân không chỉ nằm ở yếu tố chuyên môn. Điều đó còn giúp người bệnh duy trì khả năng lao động, giảm gánh nặng tâm lý, kinh tế cho gia đình và xã hội, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống về lâu dài.

Hiện nay, người dân Thanh Hóa có thể tiếp cận những kỹ thuật chuyên sâu nào trong lĩnh vực chấn thương chỉnh hình và vi phẫu ngay tại địa phương? Việc triển khai thành công các kỹ thuật này mang lại lợi ích gì cho người bệnh?

BSCKII Dương Tất Linh: Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Hợp Lực đã làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu trong lĩnh vực chấn thương chỉnh hình và vi phẫu như nối chi thể đứt lìa, chuyển vạt da và vạt cơ tự do che phủ khuyết hổng phức tạp, nội soi khớp gối, khớp vai, thay khớp nhân tạo và nhiều kỹ thuật tái tạo chuyên sâu khác.

Việc triển khai thành công các kỹ thuật này ngay tại địa phương mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân. Người bệnh được tiếp cận kỹ thuật cao mà không phải chuyển tuyến lên các bệnh viện trung ương, từ đó tận dụng tối đa “thời gian vàng” trong cấp cứu chấn thương nặng, nâng cao khả năng cứu sống chi thể.

Bên cạnh đó, việc điều trị ngay tại địa phương cũng giúp giảm đáng kể chi phí đi lại, ăn ở và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chăm sóc, phục hồi chức năng lâu dài của người bệnh.

Xin cảm ơn bác sĩ về những chia sẻ chuyên sâu và ý nghĩa!

Thanh Hóa tăng cường giám sát chất lượng khám, chữa bệnh tại khu vực miền núi

Trung tâm Kính thuốc – Kính mắt – Máy trợ thính Thanh Hóa 109 Nguyễn Trãi

Thanh Hóa: Truy điệu, an táng 19 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia hy sinh tại Lào