Kết nối cộng đồng qua di sản tư liệu triều Nguyễn

Điểm nhấn của sự kiện là việc giới thiệu hai khối tài liệu đã được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới: Châu bản triều Nguyễn và Mộc bản triều Nguyễn. Đây là những nguồn sử liệu đặc biệt quan trọng, phản ánh toàn diện hoạt động quản lý nhà nước, đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội dưới triều Nguyễn.

Châu bản triều Nguyễn là hệ thống văn bản hành chính có bút phê trực tiếp của các hoàng đế, thể hiện rõ cơ chế điều hành đất nước, quan điểm trị quốc cũng như cách thức xử lý các vấn đề dân sinh qua từng thời kỳ. Trong khi đó, Mộc bản triều Nguyễn gồm hàng chục nghìn tấm ván khắc chữ Hán – Nôm, lưu giữ nội dung chính sử, sách giáo khoa, điển chế, văn thơ… phản ánh tri thức và tư tưởng của một giai đoạn lịch sử kéo dài hơn một thế kỷ.

Thay vì chỉ trưng bày hiện vật trong tủ kính, không gian lần này được thiết kế theo hướng mở, khuyến khích người xem tương tác trực tiếp. Khách tham quan có cơ hội tìm hiểu quy trình khắc in mộc bản truyền thống, quan sát kỹ thuật in dập trên giấy dó và trải nghiệm thực hành dưới sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn. Những tờ in mang dấu ấn mộc bản không chỉ là sản phẩm lưu niệm mà còn giúp người tham gia hiểu rõ hơn giá trị của kỹ thuật in cổ truyền từng đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến tri thức.

Bên cạnh đó, hoạt động trình chiếu phim tư liệu, giới thiệu quy trình bảo quản tài liệu lưu trữ và ứng dụng công nghệ số trong tra cứu dữ liệu đã mang lại cái nhìn toàn diện hơn về công tác gìn giữ di sản. Việc kết hợp giữa yếu tố truyền thống và công nghệ hiện đại giúp lịch sử trở nên gần gũi, sinh động, đặc biệt với giới trẻ – nhóm công chúng vốn quen thuộc với môi trường số.

Từ góc độ giáo dục cộng đồng, mô hình trải nghiệm này cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc khơi dậy hứng thú tìm hiểu lịch sử. Thay vì tiếp cận kiến thức qua sách vở thuần túy, học sinh, sinh viên có thể “chạm” vào di sản, trực tiếp quan sát và thực hành. Sự kết nối giữa cảm xúc và tri thức giúp giá trị lịch sử được tiếp nhận một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng đề cao vai trò của di sản trong xây dựng bản sắc văn hóa và phát triển bền vững, những hoạt động như vậy không chỉ góp phần lan tỏa giá trị truyền thống mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của công tác lưu trữ. Di sản tư liệu, nếu chỉ bảo quản trong kho lưu trữ, sẽ khó phát huy hết ý nghĩa; nhưng khi được “đánh thức” bằng hình thức trải nghiệm, chúng trở thành nguồn tài nguyên văn hóa sống động, có khả năng kết nối nhiều thế hệ.

Việc mở cửa miễn phí cho công chúng tham quan cũng thể hiện tinh thần phục vụ cộng đồng, tạo điều kiện để đông đảo người dân tiếp cận những tài liệu quý vốn trước đây ít có cơ hội được nhìn thấy. Đây là bước đi tích cực trong xu hướng xã hội hóa hoạt động văn hóa, đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm chung trong bảo vệ và phát huy di sản dân tộc.

Có thể nói, không gian trải nghiệm “Thưởng lãm Châu phê – Lưu dấu Mộc bản” không chỉ là một sự kiện văn hóa đơn thuần mà còn là minh chứng cho sự đổi mới trong cách tiếp cận di sản tư liệu. Khi lịch sử được kể bằng trải nghiệm trực quan và tương tác, những trang sử xưa không còn xa cách mà trở thành câu chuyện gần gũi, góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào và ý thức gìn giữ giá trị truyền thống trong cộng đồng hôm nay.