Kỳ 3: Từ vách núi đến chậu cảnh tiền triệu – hành trình của cây Muội hồng ra thị trường

Thế nhưng, phía sau những chậu Muội hồng đã “thuần chậu”, bén rễ, ra mầm non ấy là cả một chuỗi khai thác – thu gom – ươm trồng đầy nhọc nhằn, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe và tính mạng của người lao động. Những vách đá cheo leo, những sợi dây thừng mong manh, những cú đu mình thách thức tử thần của “tiều muội” dường như bị che khuất hoàn toàn bởi ánh hào quang của thị trường và những con số trên màn hình điện thoại.

“Chợ Muội hồng” trên không gian mạng

Theo ghi nhận của phóng viên, chỉ trong thời gian ngắn, hàng loạt trang Facebook, Zalo cá nhân và các hội nhóm chuyên về cây cảnh liên tục đăng tải thông tin rao bán Muội hồng. Mỗi bài đăng thường đi kèm hình ảnh cây được đặt trong chậu đẹp, tạo thế cầu kỳ, cùng những lời giới thiệu hấp dẫn về độ hiếm, độ già, dáng độc.

Không khó để bắt gặp những buổi livestream trực tiếp từ vườn, từ chân núi, thậm chí ngay tại điểm tập kết cây. Người bán sẵn sàng “chốt đơn” ngay trên sóng, người mua chỉ cần đặt cọc là cây sẽ được khai thác, bọc gốc và vận chuyển đi các tỉnh, từ Nam ra Bắc. Không gian mạng trở thành “sàn giao dịch” khổng lồ, nơi Muội hồng được mua bán sôi động mỗi ngày, bất chấp việc nguồn gốc cây phần lớn đến từ rừng tự nhiên, núi đá hiểm trở.

Thâm nhập vườn ươm, lộ diện “ma trận” giá

Để làm rõ thực trạng thị trường, nhóm phóng viên đã đi sâu vào các vườn ươm tại nhiều địa bàn như Ngọc Lặc, Bá Thước, Cẩm Thủy, Thạch Quảng. Không khó để tìm thấy những khu vườn tập trung hàng chục, thậm chí hàng trăm gốc Muội hồng đã được đưa vào chậu, bén rễ, ra mầm non, sẵn sàng chờ người mua.

Trong vai những người buôn cây, phóng viên thử ngã giá. Ngay lập tức, các chủ vườn đưa ra những mức giá được chính họ thừa nhận là “trên trời”: cây nhỏ, dáng đơn giản cũng có giá từ 9 triệu đồng; những cây dáng ôm đá, thế bàn trà đẹp có thể lên tới 50–60 triệu đồng, tùy theo hình dáng và độ “độc”.

Khi được hỏi về công dụng hay giá trị đặc biệt của Muội hồng, nhiều chủ vườn thẳng thắn thừa nhận họ không nắm rõ. “Đây là cây chúng tôi mua lại hoặc đào từ người khai thác trên núi đá. Còn tác dụng hay ý nghĩa gì thì chúng tôi cũng không biết rõ, chủ yếu thấy trên mạng quảng cáo nhiều nên ai cũng đua nhau ươm trồng”, một chủ vườn chia sẻ.

Giá cao vì hiếm, hay vì… chạy theo xu hướng?

Trước thắc mắc của phóng viên về việc giá bị đẩy lên quá cao, liệu người chơi bình thường có thể tiếp cận hay không, các chủ vườn đưa ra nhiều lý do. Theo họ, Muội hồng là loài cây khai thác rất khó. Người đi đào phải dùng ống nhòm quan sát từ xa các dãy núi đá, sau đó đu dây, đục đẽo nhiều ngày mới lấy được cây. Khi đưa xuống núi, cây phải được bọc kín để tránh trầy xước, mất dáng.

Bên cạnh đó, việc cơ quan chức năng như kiểm lâm, chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, ngăn cấm khai thác cũng khiến nguồn cây trở nên khan hiếm hơn. “Chỉ cần sơ hở là bị bắt ngay, nên giá cây đội lên là điều dễ hiểu”, một chủ vườn lý giải. Theo họ, nhà vườn chỉ cần có lãi thì bán, có người mua thì sẽ có người đi khai thác. Còn giá trị phong thủy hay tác dụng sinh học của cây gần như không được quan tâm, bởi “tất cả chỉ là chạy theo xu hướng mạng”.

Một chủ vườn thậm chí khẳng định: “Nếu các anh không tin, cứ lên mạng xem mỗi ngày có bao nhiêu cây Muội hồng được rao bán với giá rất cao và được vận chuyển đi khắp cả nước”.

Khi thị trường đi trước quản lý

Qua quá trình tìm hiểu, phóng viên ghi nhận rằng nhiều tháng gần đây, cơn sốt Muội hồng lan nhanh qua nhiều tỉnh, không chỉ riêng Thanh Hóa. Tuy nhiên, công tác bảo vệ, kiểm tra và xử lý vi phạm vẫn gặp không ít khó khăn. Địa bàn rộng, núi đá hiểm trở, trong khi chế tài xử lý còn thấp, khiến việc ngăn chặn khai thác trái phép chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Thực tế này dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân vẫn bất chấp pháp luật và sự an nguy của bản thân để leo núi, đục đá, khoan đá khai thác Muội hồng từ rừng tự nhiên, coi đó là kế sinh nhai. Trong khi đó, thị trường tiếp tục “khát” cây, không gian mạng tiếp tục thổi giá, tạo ra vòng xoáy cung – cầu đầy rủi ro.

Cơn sốt Muội hồng trên thị trường cho thấy một nghịch lý: giá trị kinh tế được đẩy lên cao, nhưng cái giá phải trả về sức khỏe, môi trường và sự bền vững lại chưa được tính đúng, tính đủ. Khi những chậu cây đẹp đẽ xuất hiện trên bàn trà, ít ai nhớ rằng để có được chúng, đã có những con người treo mình trên vách đá, đánh đổi mồ hôi, sức lực, thậm chí tính mạng.

Bài tiếp theo: Góc nhìn chuyên gia và khung pháp lý quanh cơn sốt Muội hồng