Kỳ 4: Góc nhìn chuyên gia và khung pháp lý quanh cơn sốt Muội hồng

"Đánh bóng" ảo ảnh và cuộc bức tử thiên nhiên

Trong từ điển của giới chơi cây thời gian gần đây, cụm từ "Muội hồng" đã được khoác lên một lớp áo mỹ lệ. Từ một loài cây thực vật tự nhiên, qua bàn tay của các "phù thủy" marketing trên mạng xã hội, Muội hồng được quảng bá là loài cây thuần chậu có sức sống mãnh liệt, biểu tượng cho sự kiên cường và thanh tao. Chính sự "đánh bóng" quá mức này đã kích cầu tiêu dùng, đẩy mức giá của những gốc cây cổ thụ lên tới con số chóng mặt.

Để đáp ứng lòng tham và sự hiếu kỳ của thị trường, một bộ phận người dân đã bất chấp hiểm nguy, đánh đổi cả mạng sống. Họ sẵn sàng đeo bám trên những vách núi đá dựng đứng, nơi "chỉ một bước sẩy chân là vực thẳm", để tìm kiếm những tác phẩm độc bản. Hình ảnh những người thợ khai thác mang theo máy khoan, đục đá để bứng bằng được những gốc cây đã hình thành và phát triển hàng trăm năm qua là minh chứng rõ nhất cho sự tàn phá khủng khiếp.

Nhiều chuyên gia môi trường đã phải thốt lên rằng: Đây không còn là thú chơi cây cảnh, mà là một cuộc "viễn chinh" tàn phá tài nguyên. Những cung đường vận chuyển cây từ rừng sâu về phố thị đang để lại những vết sẹo không thể chữa lành trên cơ thể của mẹ thiên nhiên.

Lời khẩn cầu từ những sườn núi đá – Góc nhìn chuyên gia

Để có cái nhìn khách quan về giá trị sinh học của loài cây này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Trọng Quyền - Trưởng phòng Quản lý khoa học, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa. Dưới góc độ khoa học, ông Quyền không khỏi lo lắng trước tốc độ khai thác tận diệt như hiện nay.

Ông cảnh báo: “Nếu tình trạng săn lùng và khai thác cây muội hồng trong tự nhiên không được ngăn chặn kịp thời, hậu quả trước hết là phá vỡ hệ sinh thái tự nhiên. Đây là loài cây có thời gian sinh trưởng rất dài, sống bám vào núi đá, mỗi cá thể hình thành phải mất nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.”

Cũng theo ông Quyền, sự mong manh của hệ sinh thái núi đá chính là ở khả năng tái tạo. Khi một cây Muội hồng bị bứng đi, thảm thực vật đi kèm cũng bị hủy hoại, làm mất ổn định địa hình, dễ dẫn đến sạt lở hoặc biến dạng cấu trúc núi đá. “Về lâu dài, điều này không chỉ làm cạn kiệt nguồn gen quý mà còn gây tác động tiêu cực đến môi trường rừng, làm tổn thương cấu trúc tự nhiên vốn đã rất nhạy cảm”, ông Quyền nhấn mạnh.

Thực tế cay đắng là nhiều cây sau khi bị khai thác thô bạo, do không thích nghi được với điều kiện nhà kính hoặc môi trường bàn trà khép kín, đã chết khô sau một thời gian ngắn. Đó là một sự lãng phí tài nguyên không gì bù đắp nổi.

"Gọng kìm" pháp lý – Thú chơi hay tận diệt?

Song song với những hệ lụy về môi trường, vấn đề pháp lý xung quanh việc khai thác, vận chuyển và buôn bán Muội hồng đang là một bài toán cần lời giải nghiêm khắc từ cơ quan chức năng.

Tìm hiểu về tính pháp lý, Luật sư Mai Thanh Bình (Công ty Luật TNHH Mai Thanh Bình) đã có những chia sẻ thẳng thắn dưới góc độ Luật Lâm nghiệp. Luật sư cho biết, cây Muội hồng (Syzygium myrtifolium) mọc tự nhiên tại các dãy núi đá (đặc biệt là vùng Thanh Hóa) được coi là lâm sản thuộc rừng tự nhiên.

Căn cứ theo Khoản 6 Điều 2 Luật Lâm nghiệp 2017, rừng tự nhiên là tài nguyên được Nhà nước thống nhất quản lý. Mọi hành vi khai thác lâm sản ngoài gỗ từ rừng tự nhiên mà không có phương án khai thác được phê duyệt hoặc thiếu giấy phép của cơ quan kiểm lâm địa phương đều được coi là hành vi trái pháp luật.

Luật sư Bình nhấn mạnh các khung hình phạt đáng lưu ý:

1. Về trách nhiệm hành chính: Dựa trên Điều 13 Nghị định 35/2019/NĐ-CP, hành vi khai thác lâm sản trái phép trong rừng tự nhiên có thể bị xử phạt tiền từ 500.000 đồng lên tới 100 triệu đồng. Không chỉ dừng lại ở phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung nghiêm khắc như: Tịch thu tang vật (cây Muội hồng), tịch thu phương tiện cơ giới, máy móc sử dụng để khai thác và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc bán cây.
2. Về trách nhiệm hình sự: Đây là lời cảnh báo nặng nề nhất dành cho những "thương lái" hoặc người khai thác quy mô lớn. Căn cứ Điều 232 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về "Tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản", tùy thuộc vào mức độ thiệt hại hoặc giá trị lâm sản, người phạm tội có thể bị phạt tiền lên đến 300 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ hoặc đối mặt với án tù từ 06 tháng đến 10 năm.

“Các hoạt động livestream rao bán, khoan đục đá được ghi nhận gần đây đều thể hiện rõ dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý lâm sản”, Luật sư Bình khẳng định.

Cần một hướng đi bền vững

Cơn sốt Muội hồng đang đặt ra một bài toán hóc búa cho công tác quản lý tài nguyên. Để giải quyết triệt để, không chỉ dừng lại ở việc xử phạt, mà cần có sự phối hợp đồng bộ. Cơ quan kiểm lâm và chính quyền địa phương cần tăng cường tuần tra tại các "điểm nóng" vách núi đá. Đồng thời, các cơ quan truyền thông cần bóc tách những ảo tưởng về loài cây này để người tiêu dùng không tiếp tay cho hành vi hủy hoại thiên nhiên.

Dưới góc độ sinh kế, hướng đi tất yếu phải là chuyển đổi sang ươm trồng nhân tạo. Việc xây dựng các vùng bảo tồn và nhân giống hợp pháp không chỉ bảo vệ được hệ sinh thái rừng đá đặc hữu mà còn giúp các nhà vườn kinh doanh minh bạch, có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với định hướng phát triển xanh của Chính phủ.

Thú chơi cây cảnh vốn mang ý nghĩa bồi đắp tâm hồn, đừng để nó trở thành lý do để chúng ta quay lưng với pháp luật và tước đoạt tương lai của núi rừng. Đã đến lúc những gốc Muội hồng cần được trả lại cho đá núi, thay vì chết mòn trong những không gian chật hẹp của con người.

Bài cuối: Sau cơn sốt cây Muội hồng: Quản lý thế nào để không đánh đổi rừng và mạng sống?