Mẹ sau sinh bị tắc tuyến sữa phải xử lý như thế nào?

Hiện tượng này xảy ra khi dòng sữa không thể lưu thông ra ngoài do một hoặc nhiều ống dẫn sữa bị chèn ép hoặc bít tắc, khiến sữa ứ đọng trong mô vú. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, tắc tia sữa không chỉ gây đau đớn, khó chịu cho người mẹ mà còn có thể tiến triển thành viêm vú, áp xe vú, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và khả năng duy trì việc cho con bú.

Nhận biết tắc tia sữa và nguyên nhân thường gặp

Về mặt sinh lý, tuyến vú gồm nhiều nang tuyến sản xuất sữa, được kết nối với hệ thống ống dẫn đưa sữa ra núm vú. Khi một đoạn ống dẫn bị tắc, sữa sẽ ứ lại tại chỗ, hình thành khối cứng gây đau, thường khu trú ở một vùng nhất định của bầu vú. Phụ nữ bị tắc tia sữa thường nhận thấy xuất hiện khối cứng, ấn vào đau, da vùng đó có thể đỏ và nóng nhẹ. Cơn đau thường tăng khi sữa bắt đầu xuống, đồng thời lượng sữa chảy ra từ bên vú bị tắc giảm rõ rệt hoặc ngừng hẳn. Sau khi cho bé bú hoặc hút sữa, khối cứng có thể mềm hơn, tuy nhiên nếu chưa được xử lý triệt để, tình trạng này rất dễ tái diễn. Một số trường hợp còn xuất hiện đốm trắng nhỏ ở đầu vú do sữa bị ứ tại lỗ thoát sữa.

Nguyên nhân dẫn đến tắc tia sữa khá đa dạng, trong đó phổ biến nhất là cho trẻ bú không đúng kỹ thuật khiến sữa không được dẫn lưu hiệu quả. Việc bỏ cữ bú, kéo dài thời gian giữa các lần bú hoặc hút sữa, đặc biệt ở những mẹ có nguồn sữa dồi dào, cũng dễ gây ứ sữa. Bên cạnh đó, các yếu tố cơ học như mặc áo ngực quá chật, tư thế ngủ đè ép lên bầu vú, hoặc căng thẳng tâm lý kéo dài làm giảm phản xạ tiết sữa đều có thể góp phần gây tắc tia sữa. Đáng lưu ý, không chỉ phụ nữ đang cho con bú mới gặp tình trạng này; một số phụ nữ không cho con bú vẫn có thể bị tắc tia sữa do các bệnh lý như giãn ống tuyến vú.

Cách xử lý, phòng ngừa và thời điểm cần đi khám

Trong đa số trường hợp, tắc tia sữa có thể cải thiện trong vòng 24–48 giờ nếu được xử trí đúng cách ngay từ sớm. Nguyên tắc quan trọng nhất là duy trì dòng sữa lưu thông đều đặn, tránh để sữa ứ đọng kéo dài. Người mẹ nên tiếp tục cho bé bú hoặc hút sữa đúng cữ, ưu tiên bên vú bị tắc để hỗ trợ dẫn lưu. Chườm lạnh vùng ngực trong thời gian ngắn có thể giúp giảm đau và viêm, kết hợp với việc xoa vuốt nhẹ nhàng bầu vú theo hướng từ ngoài vào trong để hỗ trợ dòng sữa thoát ra. Việc nghỉ ngơi đầy đủ, giữ tinh thần thoải mái cũng đóng vai trò quan trọng, bởi stress có thể làm ức chế phản xạ tiết sữa.

Trong quá trình xử lý, người mẹ không nên mát-xa quá mạnh hoặc cố gắng nặn, hút sữa quá mức, vì điều này có thể gây tổn thương mô vú và làm tình trạng viêm nặng hơn. Khi khối cứng biến mất, dòng sữa chảy đều trở lại, đôi khi kèm theo một cục sữa đặc được đẩy ra ngoài, đó là dấu hiệu cho thấy ống dẫn sữa đã được thông. Ngược lại, nếu khối cứng không giảm sau 48 giờ, hoặc xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng như sốt cao, đau lan toàn bộ bầu vú, vùng da đỏ lan rộng, mệt mỏi nhiều, người mẹ cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng viêm vú hoặc áp xe vú.

Về lâu dài, phòng ngừa tắc tia sữa vẫn là giải pháp bền vững nhất. Việc cho trẻ bú đúng cách, hút sạch sữa dư sau mỗi cữ bú, tránh bỏ cữ, mặc áo ngực phù hợp và hạn chế các tư thế gây chèn ép bầu vú sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ tái phát. Bổ sung đủ nước, dinh dưỡng cân đối và kiểm soát căng thẳng cũng góp phần duy trì dòng sữa ổn định. Với những trường hợp dễ bị tắc tia sữa tái diễn, mẹ có thể trao đổi với bác sĩ về các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Chủ động chăm sóc và lắng nghe cơ thể sẽ giúp người mẹ vượt qua giai đoạn cho con bú một cách an toàn, nhẹ nhàng và hiệu quả.

Lợi ích khi cho con bú bằng sữa mẹ

Israel: Phát hiện đặc biệt về sữa mẹ mở đường cho việc điều chế các loại thuốc mới

Lợi ích, duy trì nguồn và cách bảo quản sữa mẹ