Rác ngập làng – tiền vẫn thu đều
Giữa tháng 10, dọc tuyến quốc lộ 47 qua xã Lam Sơn (Thanh Hóa), rác sinh hoạt ken đặc hai bên đường, mùi hôi thối nồng nặc, nước rỉ rác chảy loang lổ. Nhiều khu dân cư trở thành “điểm tập kết bất đắc dĩ”, ruồi nhặng bay kín, khiến cuộc sống người dân đảo lộn. Bà K.T.D, thôn Minh Thành 1, bức xúc: “Mỗi tháng đều nộp tiền vệ sinh, nhưng cả tháng mới thấy xe rác đến một lần. Rác ngập lối, mùi xộc thẳng vào nhà, chịu không nổi.”
Không riêng Lam Sơn, xã Sao Vàng kế bên cũng rơi vào cảnh tương tự. Chị N.K.A, thôn Đồng Luồng, cho biết: “Có khi 20–25 ngày công ty mới đến thu gom. Rác chất đầy từ cổng trường học ra tận quốc lộ, trông nhếch nhác và bẩn thỉu.”
Theo hợp đồng, Công ty Môi trường Lam Sơn và Công ty TNHH Nông nghiệp – Môi trường Xuân Phú cam kết thu gom rác định kỳ 2–3 ngày/lần. Tuy nhiên, theo người dân phản ánh, gần một tháng nay rác thải hầu như không được thu gom, nhiều điểm tập kết đã đầy tràn, bốc mùi hôi thối nghiêm trọng. Người dân cho biết, dù tình trạng kéo dài, họ vẫn phải đóng phí vệ sinh đầy đủ mỗi tháng, nhưng “dịch vụ chỉ có trên giấy.”
Sự chậm trễ và thiếu trách nhiệm trong thu gom không chỉ khiến môi trường sống ô nhiễm nghiêm trọng mà còn làm dấy lên nghi vấn về năng lực thực hiện hợp đồng của các đơn vị môi trường cũng như vai trò giám sát của chính quyền địa phương trong việc bảo đảm quyền lợi cơ bản của người dân – được sống trong môi trường sạch và an toàn.
Bãi rác tạm – hiểm họa thật
Không có bãi xử lý tập trung, nhiều thôn ở xã Lam Sơn đang phải “sống chung với rác”. Phó Chủ tịch UBND xã Lam Sơn Lê Đình Hảo, thừa nhận với Tạp chí Sức khỏe Cộng đồng: “Tình trạng rác thải tồn đọng, thu gom không đều đã kéo dài từ lâu. Nguyên nhân chính là bãi rác Xuân Phú bị phong tỏa do thi công đường, xe vận chuyển không thể ra vào.”
Trong khi chờ phương án khắc phục, rác thải được tập kết tạm ngay trong khu dân cư, thậm chí sát trường học, chợ và khu sinh hoạt cộng đồng. Trời nắng, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc; trời mưa, nước rỉ rác loang khắp mặt đường, chảy xuống ruộng, gây ô nhiễm đất và nguồn nước ngầm. Nhiều hộ dân cho biết họ phải “tự cứu mình” bằng cách đốt rác, chôn rác trong vườn, nhưng cách làm này chỉ khiến khói bụi và chất độc hại phát tán mạnh hơn.
“Chúng tôi buộc phải duy trì tạm thời, nhưng đây chỉ là giải pháp tình thế. Địa phương đã kiến nghị tỉnh sớm bố trí bãi rác mới hoặc khu xử lý liên xã,” ông Hảo cho biết. Tuy nhiên, người dân lo ngại nếu việc chậm trễ kéo dài, “bãi rác tạm” sẽ thành bãi rác cố định, đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng.
Thực tế này cho thấy, dù chính quyền đã nhận thức được nguy cơ, nhưng nếu không có hành động cụ thể và giải pháp đồng bộ, “hiểm họa thật” từ những bãi rác tạm sẽ sớm trở thành thảm họa môi trường khó cứu vãn.
Ô nhiễm gia tăng – sức khỏe và niềm tin bị đe dọa
Tình trạng rác thải tồn đọng kéo dài ở Lam Sơn và Sao Vàng (Thanh Hóa) không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe người dân. Nhiều khu dân cư ngập trong rác, nước rỉ chảy tràn ra đường, bốc mùi hôi thối, khiến cuộc sống bị đảo lộn. Anh Nguyễn Văn T., thôn Làng Bài, bức xúc: “Mưa xuống là mùi hôi lan khắp nhà, trẻ con không dám ra sân. Chúng tôi chỉ mong có giải pháp dứt điểm, chứ hứa mãi mà rác vẫn nằm chình ình khắp nơi.”
Theo luật sư Mai Thanh Bình - Công ty Luật TNHH Mai Thanh Bình, hành vi thu gom, xử lý rác thải không đúng quy trình, gây ô nhiễm môi trường là vi phạm Luật Bảo vệ môi trường 2020 ( sửa đổi, bổ sung 2024) và có thể bị xử lý hành chính, thậm chí hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng. “Các công ty ký hợp đồng thu gom nhưng không thực hiện đúng tần suất, để rác tồn đọng, nước rỉ rác tràn ra môi trường là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và trách nhiệm pháp lý về môi trường,” luật sư Bình nhấn mạnh.
Cũng theo luật sư Bình, chính quyền cấp xã phải chịu trách nhiệm liên đới khi không giám sát, kiểm tra hoặc xử lý kịp thời các đơn vị vi phạm. “Không thể để tình trạng thu phí đều nhưng không có dịch vụ thực chất. Nếu cơ quan quản lý không vào cuộc quyết liệt, họ có thể bị xem xét trách nhiệm quản lý nhà nước yếu kém, gây thiệt hại cho cộng đồng,” ông nói thêm.
Vụ việc tại Lam Sơn và Sao Vàng là lời cảnh tỉnh về lỗ hổng trong giám sát và thực thi pháp luật môi trường ở cấp cơ sở. Khi rác bị bỏ mặc, không chỉ môi trường và sức khỏe người dân bị đe dọa, mà niềm tin vào sự minh bạch và trách nhiệm của chính quyền cũng dần bị bào mòn.
Theo các chuyên gia y tế, rác thải sinh hoạt nếu không được thu gom, xử lý đúng quy trình sẽ phát sinh nhiều nguy cơ cho sức khỏe con người:
Không khí ô nhiễm: Quá trình phân hủy rác tạo ra khí độc như methane, amoniac và hydrogen sulfide – gây đau đầu, buồn nôn, khó thở, đặc biệt nguy hiểm với người già và trẻ nhỏ.
Nguồn nước bị nhiễm bẩn: Nước rỉ rác chứa vi khuẩn, kim loại nặng và hóa chất độc hại có thể ngấm vào mạch nước ngầm, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiêu hóa, ung thư và rối loạn nội tiết.
Ruồi, muỗi, chuột sinh sôi: Là tác nhân truyền bệnh sốt xuất huyết, tiêu chảy, viêm da và nhiều bệnh truyền nhiễm khác.
Đốt rác thủ công: Sinh ra dioxin và furan – hai hợp chất cực độc, có thể gây ung thư và tổn thương hệ thần kinh.
Khuyến nghị: Người dân nên phân loại rác tại nguồn, hạn chế đốt rác thủ công; đồng thời phản ánh kịp thời với cơ quan chức năng khi phát hiện điểm tập kết gây ô nhiễm. Chính quyền địa phương cần kiểm tra định kỳ, xử lý nghiêm đơn vị thu gom không thực hiện đúng hợp đồng, bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành – nền tảng của sức khỏe cộng đồng bền vững.
Xem thêm: "Chú lính chì" Thiện Nhân và màn "lột xác" ngoạn mục sau hành trình của những phép màu
Bình luận
Đăng nhập hoặc Tạo tài khoản để tham gia bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu