Quá tải ở các bãi rác tạm: Nguy cơ sức khỏe cộng đồng và bài toán quy hoạch đô thị TP. Hải Phòng

Thực trạng ô nhiễm đáng báo động

Những ngày gần đây, người dân tại các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Thuận, Vĩnh Thịnh… liên tục phản ánh tình trạng các bãi rác tạm trên địa bàn đang ở mức quá tải. Rác thải sinh hoạt không được vận chuyển và xử lý kịp thời, chất thành từng đống cao, bốc mùi hôi nồng nặc, ruồi nhặng bu kín. Túi nilon, phế liệu lẫn rác hữu cơ tràn xuống cả mương, ruộng, nước rỉ rác đen kịt chảy xuống sông hồ, gây ô nhiễm nghiêm trọng và đe dọa trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống người dân.

Ông N.V.T, một người dân xã Vĩnh Thuận, bức xúc cho biết: “Chỉ cần đi ngang qua bãi rác là mùi hôi xộc thẳng vào mũi, ruồi muỗi bu kín. Trẻ con quanh đây thường xuyên ho khan, ốm vặt nhiều hơn. Có hôm gió đổi hướng, cả thôn phải đóng kín cửa cả ngày mà vẫn không tránh được mùi rác thối.”

Chị Trần Thị H, người dân cùng địa phương cho biết: "gia đình chị đã nhiều lần kiến nghị mong sớm có nhà máy xử lý rác thải tập trung. Sống cạnh bãi rác, ngày nào người dân cũng phải hít mùi hôi thối, chất lượng cuộc sống giảm sút rõ rệt."

Không chỉ có vậy, người dân ở các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Thuận, Vĩnh Thịnh… lo lắng khi nguồn nước rỉ rác chảy xuống đồng ruộng sẽ ảnh hưởng đến lúa và hoa màu, gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp.

Những nút thắt trong quản lý rác thải

Nguyên nhân sâu xa, theo các chuyên gia môi trường, còn đến từ những vướng mắc về cơ chế và chính sách. Mặc dù lượng rác phát sinh tại địa phương tăng nhanh, nhưng đến nay các xã vẫn chưa có nhà máy xử lý tập trung quy mô lớn. Quy hoạch xử lý rác chậm được phê duyệt, thủ tục kéo dài, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền, buộc nhiều xã phải tận dụng tạm đất ven đê, ven đường làm điểm tập kết rác tạm, gây nguy cơ ô nhiễm và mất an toàn công trình.

Bên cạnh đó, bài toán vốn đầu tư vẫn là thách thức lớn. Các dự án xây dựng nhà máy xử lý hiện đại cần nguồn kinh phí hàng trăm tỷ đồng trong khi ngân sách địa phương còn eo hẹp. Chủ trương xã hội hóa tuy đã được đặt ra nhưng chưa thật sự thu hút doanh nghiệp, do vướng mắc về đất đai, khó tiếp cận tín dụng và thiếu cơ chế bảo đảm lợi ích lâu dài. Không ít dự án vì thế bị đình trệ, chậm triển khai.

Một hạn chế khác cũng được các chuyên gia chỉ rõ, đó là việc phân loại rác tại nguồn vẫn chưa được triển khai đồng bộ. Người dân chưa được hướng dẫn cụ thể, cũng chưa có chính sách hỗ trợ thiết thực để khuyến khích tham gia. Điều này khiến toàn bộ rác hữu cơ và vô cơ đều bị dồn chung một chỗ, làm tăng khối lượng, gây khó khăn cho xử lý và tái chế.

Thực trạng ở các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Thuận, Vĩnh Thịnh… cho thấy những bất cập trong quản lý rác thải sinh hoạt không phải là vấn đề riêng của một xã, mà cần phải gắn chặt với định hướng quy hoạch chung của TP. Hải Phòng. Nếu chậm tháo gỡ các “nút thắt” về quy hoạch, vốn đầu tư và phân loại tại nguồn thì việc xử lý rác thải của thành phố sẽ khó đạt được mục tiêu bền vững, đồng thời nguy cơ ô nhiễm tiếp tục đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng.

Giải pháp cho bài toán rác thải

Theo phòng chuyên môn xã Vĩnh Bảo, giải pháp trước mắt là tăng cường phương tiện thu gom để hạn chế tình trạng rác tồn đọng. Tuy nhiên, để giải quyết triệt để, địa phương cần sớm được đầu tư nhà máy xử lý tập trung quy mô lớn, áp dụng công nghệ hiện đại như đốt rác phát điện, tái chế và kết hợp phân loại rác tại nguồn. Đây cũng là định hướng mà TP. Hải Phòng đã đặt ra trong quy hoạch chung về quản lý chất thải rắn, nhằm hướng tới một hệ thống xử lý bài bản, đồng bộ và bền vững.

Các chuyên gia môi trường cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở năng lực xử lý mà còn ở cách tổ chức quản lý. Việc đặt bãi rác gần khu dân cư hoặc ven đê cần được loại bỏ để tránh nguy cơ ô nhiễm và mất an toàn công trình. Cùng với đó, năng lực vận chuyển rác cũng cần được tăng cường bằng việc bổ sung phương tiện chuyên dụng, bảo đảm rác được thu gom và đưa đi xử lý kịp thời. Một khâu then chốt là phân loại rác tại nguồn, trong đó rác hữu cơ có thể tận dụng làm phân vi sinh, góp phần giảm tải đáng kể cho các bãi rác.

Song song với các giải pháp kỹ thuật, công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức cộng đồng phải được đẩy mạnh, đi kèm chế tài xử phạt nghiêm minh đối với hành vi xả rác bừa bãi. Đặc biệt, việc khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, tái chế và xử lý rác là hướng đi tất yếu để giảm gánh nặng ngân sách, đồng thời tạo nguồn lực xã hội hóa bền vững cho công tác bảo vệ môi trường.

Thực tế ở các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Thuận, Vĩnh Thịnh… cho thấy, nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và gắn kết với chủ trương quy hoạch của thành phố, bài toán rác thải sinh hoạt hoàn toàn có thể được giải quyết theo hướng hiệu quả, bền vững, vừa bảo đảm môi trường sống trong lành, vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây cũng là một phần quan trọng trong mục tiêu của Hải Phòng đến năm 2030, phấn đấu trở thành đô thị xanh, sạch, hiện đại, phát triển hài hòa giữa kinh tế và bảo vệ môi trường. Khi những “điểm nghẽn” về hạ tầng và cơ chế được tháo gỡ, cùng với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và người dân, các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Thuận, Vĩnh Thịnh… nói riêng và thành phố Hải Phòng nói chung sẽ có cơ hội tiến gần hơn tới hình ảnh một đô thị sinh thái, an toàn và đáng sống.

Hải Phòng phấn đấu trở thành trung tâm quốc tế về giáo dục, đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học – công nghệ vào năm 2030

Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng đón nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ