Kỳ 2: “Tiều muội” bán sức, đánh cược mạng sống trên những vách đá cheo leo

Mưu sinh giữa lằn ranh an toàn và hiểm nguy

Con đường dẫn lên điểm khai thác gần như không có lối mòn rõ ràng, chỉ là những vết chân in vội trên đá sắc, trơn trượt. Sau hơn hai đến ba giờ đồng hồ đi bộ, vượt qua các sườn núi dựng đứng, trước mắt chúng tôi hiện ra những vách đá cheo leo – nơi những người được gọi là “Tiều muội” đang treo mình để khai thác cây.

Từ trên cao nhìn xuống, con người trở nên nhỏ bé giữa thiên nhiên khắc nghiệt. Những sợi dây thừng được thả từ đỉnh núi xuống, người thợ đu mình lơ lửng trên vách đá, tay cầm búa, đục, khoan để tách những gốc Muội hồng bám sâu trong các khe đá. Mỗi nhịp đu là một lần đánh cược sự an toàn của tính mạng, chỉ cần trượt tay hay dây trượt khỏi mỏm đá, hậu quả có thể khó lường.

Theo quan sát của phóng viên, công việc này đòi hỏi sức lực rất lớn. Mồ hôi chảy đẫm trên gương mặt những người khai thác Muội hồng, hòa lẫn với bụi đá và nắng gió. Đằng sau sự mệt nhọc ấy là niềm vui hằn lên khuôn mặt, hy vọng về những đồng tiền kiếm được sau mỗi chuyến leo núi. Với họ, mỗi gốc Muội hồng mang xuống núi không chỉ là một cây cảnh, mà là công sức, là bữa cơm cho gia đình.

Video: “Tiều muội” đánh cược mạng sống trên những vách đá cheo leo để khai thác cây Muội hồng

Trao đổi với phóng viên, anh L.V.T, người có nhiều năm kinh nghiệm leo núi và khai thác Muội hồng tại khu vực xã Cẩm Tú và một số xã lân cận, cho biết: “Các anh mới đi với chúng tôi một ngày đã thấy mệt như vậy, chứ chúng tôi làm việc này liên tục đã bốn, năm tháng rồi”, anh T nói.

Theo anh T, không chỉ có một nhóm khai thác tại khu vực này. Ở bên kia vách núi, tiếng búa, tiếng khoan vang lên từ những nhóm người chuyên khai thác Muội hồng, trong đó có người từ Thạch Quảng, thậm chí từ Hòa Bình sang, mỗi nhóm từ 8 đến 9 người. Việc khai thác diễn ra gần như song song trên nhiều vách núi.

“Khi đã lên núi rồi thì ít ai nghĩ đến chuyện an toàn nữa. Có cung thì có cầu”, anh T chia sẻ. Mỗi ngày, tùy cây to hay nhỏ, anh có thể khai thác được 3–4 cây. Những cây lớn trên núi gần như đã được lấy hết. Riêng hôm nay nhóm 3 người của anh T khai thác được khoảng 15 cây, mỗi cây bán ra giao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu, cũng có thể hơn tùy từng thế cây.

Công việc bắt đầu từ rất sớm. Trời không mưa, đá không trơn thì cả nhóm đi xe máy từ điểm xuất phát vào khu vực được coi là bãi tập kết. Từ đó, họ tiếp tục leo lên các đỉnh núi cao để khai thác. Bữa trưa chỉ là cơm nắm hoặc xôi mang theo. Khi trời nhá nhem tối, khoảng 3 giờ chiều, họ đã phải di chuyển xuống núi. Đến khoảng 4 giờ 30 phút, cả nhóm tập kết Muội hồng dưới chân núi, buộc cây lên xe để nhanh chóng rời đi.

Sự mệt mỏi hiện rõ trên gò má, trong ánh mắt, trên những tấm áo ướt đẫm mồ hôi. Một ngày lao động treo mình trên vách đá khiến ai nấy đều rã rời, nhưng khi nói về “thành quả”, không khí lại trở nên sôi nổi. Người khoe hôm nay được ba cây, người khoe được năm cây, ai cũng ước tính sẵn giá bán cho những gốc Muội hồng còn chưa biết sẽ về tay ai.

Anh T cho biết, việc mua bán Muội hồng hiện nay diễn ra rất linh hoạt. “Tôi có thể livestream ngay trên núi. Ai chốt cây nào thì chúng tôi đào luôn, chỉ cần họ đặt cọc”, anh nói. Để cây không bị trầy xước, anh em thường bọc gốc bằng chăn, quần áo cũ trước khi vận chuyển xuống núi, với hy vọng cây đến tay người mua trong tình trạng tốt nhất.

Nguồn thu từ Muội hồng mang lại giá trị không nhỏ, nhưng đi kèm là nỗi lo thường trực. Theo lời anh T, ngoài nguy hiểm về tai nạn, người khai thác còn phải dè chừng sự kiểm tra của các cơ quan chức năng, đặc biệt là kiểm lâm địa bàn. Vì vậy, sau khi trò chuyện, cả nhóm nhanh chóng lên xe, rời khỏi khu vực với tốc độ cao để tránh bị phát hiện.

Phóng viên được đưa về khu vực được gọi là “nhà” và vườn của những người khai thác. Tại đây, họ giới thiệu nhiều cây Muội hồng với đủ dáng thế, từ dáng long, dáng hổ, có cây được hét giá rất cao. Ít ai nghĩ rằng những gốc cây từng bám chặt trên núi đá, chưa ai kịp nhận diện giá trị ra sao, giờ đây lại trở thành món hàng có giá “trên trời”.

Hệ lụy sức khỏe và những trăn trở phía sau

Tại xã Cẩm Tú, Cẩm Thủy, việc khai thác Muội hồng dường như đã trở thành một phần trong đời sống của người dân. Từ người già đến trẻ nhỏ, ai cũng biết đến loài cây này và chỉ tay về những dãy núi đá – nơi Muội hồng được đưa xuống, trồng vào chậu như một niềm đam mê không giới hạn. Nhưng ít ai đặt câu hỏi: việc khai thác ấy sẽ kéo dài được bao lâu, và cái giá phải trả là gì?

Leo núi đá tai mèo, làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, mang vác nặng trong thời gian dài khiến người khai thác đối mặt với nguy cơ kiệt sức, chấn thương, tai nạn nghiêm trọng. Những rủi ro ấy không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người lao động mà còn để lại hệ lụy cho gia đình và cộng đồng.

Câu chuyện về những người khai thác Muội hồng treo mình trên vách đá để mưu sinh cho thấy một lát cắt rõ nét của thực trạng khai thác Muội hồng hiện nay. Đằng sau mỗi gốc cây được đưa xuống núi là mồ hôi, là sức khỏe, thậm chí là sinh mạng của người lao động. Khi lợi ích kinh tế ngắn hạn lấn át những cảnh báo về an toàn và bền vững, nguy cơ tổn thương đối với con người và môi trường là điều khó tránh khỏi.

Bài tiếp theo: Từ vách núi đến chậu cảnh tiền triệu – hành trình của cây Muội hồng ra thị trường.