Cần hoàn thiện tiêu chí, tháo gỡ điểm nghẽn để nâng cao năng lực y tế cơ sở

Tiêu chí y tế xã phải đi trước một bước để bảo đảm tính khả thi của chương trình

Trong phiên thảo luận, Đại biểu Trần Thị Nhị Hà - Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội nhấn mạnh: "mục tiêu đưa 90% xã, phường đạt chuẩn y tế vào năm 2030 và 95% vào năm 2035 chỉ có thể thực hiện nếu Bộ Y tế sớm ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã mới, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ vận hành từ 1/7/2025". Theo đại biểu, Bộ tiêu chí hiện hành không còn tương thích với phương thức tổ chức mới, dẫn đến nguy cơ đặt mục tiêu thiếu cơ sở khoa học, thậm chí làm sai lệch tính trung thực của các đánh giá trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia.

Đại biểu cũng cho rằng, trong bối cảnh hệ thống y tế cơ sở đang từng bước đổi mới, Bộ tiêu chí mới phải tích hợp đầy đủ các yêu cầu của chuyển đổi số, nhất là ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát, kiểm tra và đánh giá. Việc số hóa quy trình đánh giá sẽ giúp bảo đảm tính minh bạch, công khai và hạn chế tối đa sự phụ thuộc vào đánh giá cảm tính, đây là yếu tố vốn dễ tạo ra sai lệch và không phản ánh đúng năng lực của từng địa phương.

Theo Đại biểu Trần Thị Nhị Hà, chỉ khi tiêu chí được chuẩn hóa, có công cụ giám sát rõ ràng và đồng bộ với mô hình tổ chức mới, các mục tiêu chương trình mới thật sự khả thi và tạo ra giá trị thực chất cho người dân.

Lấy người bệnh làm trung tâm trong quản lý bệnh không lây nhiễm

Cho ý kiến về mục tiêu 100% trạm y tế xã, phường triển khai quản lý bệnh không lây nhiễm, Đại biểu Trần Thị Nhị Hà cho rằng thước đo quan trọng không nằm ở số lượng cơ sở tham gia mà ở mức độ người bệnh được quản lý thực chất ngay tại tuyến cơ sở. Theo đại biểu, việc tất cả trạm y tế đều triển khai chương trình chưa đủ ý nghĩa nếu tỷ lệ bệnh nhân thực sự được theo dõi, quản lý và điều trị tại tuyến ban đầu còn thấp.

Kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho thấy các hệ thống y tế được coi là bền vững và hiệu quả khi 80–90% bệnh nhân mắc bệnh mạn tính được chăm sóc tại y tế cơ sở. Đây là nguyên tắc cốt lõi của chăm sóc sức khỏe ban đầu, giúp giảm tải cho bệnh viện tuyến trên, đồng thời tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế liên tục, kịp thời và chi phí thấp cho người dân.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề xuất điều chỉnh mục tiêu trong dự thảo theo hướng lấy người bệnh làm trung tâm, cụ thể: tỷ lệ người bệnh được quản lý tại tuyến cơ sở đạt 80% vào năm 2030 và 90% vào năm 2035. Mục tiêu này tạo ra động lực mạnh mẽ cho việc nâng cao năng lực chuyên môn của trạm y tế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ sức khỏe, tăng cường tư vấn – sàng lọc – theo dõi định kỳ và hoàn thiện mô hình chăm sóc liên tục cho người dân.

Theo đại biểu, khi tuyến cơ sở được trao đủ nguồn lực và vận hành hiệu quả, lợi ích lớn nhất thuộc về người bệnh: được tiếp cận điều trị sớm, giảm biến chứng, giảm chi phí và có quá trình chăm sóc sức khỏe chủ động, toàn diện hơn.

Nhân lực và tài chính – “điểm nghẽn” cần cơ chế đủ mạnh để tháo gỡ

Tuyến y tế cơ sở đang đối mặt với hai điểm nghẽn lớn nhất đó là thiếu hụt nhân lực và hạn chế về tài chính. Đại biểu Trần Thị Nhị Hà cho rằng mô hình điều động, biệt phái bác sĩ về cơ sở chỉ mang tính tạm thời, không tạo được sự ổn định và gắn bó lâu dài. Để giữ chân và thu hút bác sĩ có trình độ, cần một hệ thống chính sách đồng bộ, từ thu nhập, phụ cấp đến lộ trình nghề nghiệp. Đại biểu đề xuất tính thâm niên và xếp lương tương đương cho bác sĩ ngoài công lập khi về công tác tại trạm y tế; cho phép đặc cách tuyển dụng bác sĩ đã có chứng chỉ hành nghề vào viên chức; đồng thời áp dụng mức phụ cấp ưu đãi nghề 100% cho bác sĩ trực tiếp làm chuyên môn tại trạm y tế và cơ sở dự phòng, các vị trí chuyên môn khác hưởng tối thiểu 70%.

Về tài chính, nhiều trạm y tế hiện không đủ nguồn thu để tăng thu nhập cho nhân viên do phải tự bảo đảm chi thường xuyên, khiến động lực làm việc bị suy giảm. Đại biểu kiến nghị Nhà nước cần bảo đảm 100% chi thường xuyên và đầu tư cơ bản cho tuyến cơ sở, qua đó giúp các đơn vị ổn định hoạt động và tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ. Đồng thời, các nguồn thu hợp pháp ngoài ngân sách nên được phép sử dụng toàn bộ cho quỹ phát triển chuyên môn, phúc lợi, khen thưởng và thu nhập tăng thêm để tạo động lực.

Những trao đổi tại nghị trường cho thấy yêu cầu cấp bách phải củng cố hệ thống y tế cơ sở – “cửa ngõ” đầu tiên của chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Chỉ khi giải quyết triệt để hai nút thắt về nhân lực và tài chính, các chính sách mới có thể đi vào thực chất, bảo đảm mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân theo hướng bền vững và công bằng.