Khăn lau mặt dùng một lần: Tiện lợi hay rủi ro sức khỏe?

Trong thời gian gần đây, các sản phẩm khăn vải dùng một lần xuất hiện dày đặc trên thị trường, từ siêu thị, cửa hàng mỹ phẩm đến các sàn thương mại điện tử. Nhiều nhãn hàng quảng bá chất liệu làm từ “xơ thực vật”, khiến người tiêu dùng dễ liên tưởng đến một lựa chọn tự nhiên và an toàn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, khái niệm này đang được sử dụng theo cách gây hiểu lầm.

Một báo cáo lan truyền rộng rãi tại Trung Quốc cùng dữ liệu từ chương trình “Tiêu dùng Thông minh” của CCTV cho thấy 21/23 mẫu khăn lau mặt bán chạy có dấu hiệu tồn dư liên quan đến Carbon disulfide (CS₂). Chỉ hai sản phẩm làm từ cotton 100% vượt qua kiểm nghiệm, trong khi phần lớn mẫu còn lại được giới thiệu là làm từ "xơ thực vật".

Thực tế, “xơ thực vật” thường là viscose – loại sợi tái sinh từ cellulose. Quá trình tạo ra viscose buộc phải sử dụng Carbon disulfide, một hóa chất có độc tính thần kinh được nhiều tổ chức quốc tế cảnh báo. Hóa chất này phải được loại bỏ hoàn toàn ở công đoạn rửa sợi, nhưng mức độ xử lý phụ thuộc vào công nghệ và chi phí của từng nhà máy. Với những cơ sở sản xuất giá rẻ, nguy cơ tồn dư hóa chất trong thành phẩm là điều khó tránh khỏi.

Tại Trung Quốc – thị trường viscose và khăn dùng một lần lớn nhất thế giới – phản ánh nêu trên đã làm dấy lên sự lo ngại về mức độ minh bạch của phân khúc sản phẩm giá rẻ, nhất là khi khăn tiếp xúc trực tiếp với da mặt, vùng da mỏng và dễ tổn thương. Dù chưa có xác nhận chính thức từ cơ quan quản lý, những số liệu này vẫn gây chú ý bởi mức độ tiêu thụ khổng lồ của dòng sản phẩm này.

Nguy cơ sức khỏe không chỉ dừng lại ở da. Trong môi trường công nghiệp, tiếp xúc với CS₂ có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh, tim mạch, tuần hoàn và giấc ngủ. Đối với sản phẩm dân dụng, nồng độ – nếu có – thấp hơn nhiều, nhưng việc sử dụng hằng ngày, đặc biệt ở trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, vẫn đặt ra câu hỏi về độ an toàn lâu dài.

Ngoài yếu tố hóa chất, khăn dùng một lần còn gây áp lực lên môi trường. Mặc dù nhiều sản phẩm quảng cáo khả năng “tự phân hủy”, phần lớn vải không dệt không tan trong nước và phân rã rất chậm trong điều kiện chôn lấp. Một số nghiên cứu cho thấy viscose giá rẻ có thể phân hủy tạo ra khí methane – một loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh hơn CO₂ nhiều lần.

Tại Việt Nam, Carbon disulfide (CS₂) được quản lý như hóa chất nguy hiểm theo Luật Hóa chất và Nghị định 113/2017/NĐ-CP. Tuy nhiên, quy chuẩn dệt may QCVN 01:2017/BCT chỉ kiểm soát formaldehyde và amin thơm AZO, hoàn toàn không đề cập tới giới hạn dư lượng CS₂ trong khăn vải dùng một lần. Điều này tạo ra khoảng trống pháp lý khi các sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với da mặt người dùng hiện chưa bị ràng buộc bởi tiêu chuẩn bắt buộc nào liên quan đến CS₂.

Theo các chuyên gia dệt may và mỹ phẩm, khăn cotton 100% có nguồn gốc rõ ràng là lựa chọn an toàn hơn. Các sản phẩm ghi chung chung như “xơ thực vật”, “non-woven fabric” hoặc có giá quá thấp nhưng không công khai thành phần cần được cân nhắc. Trong nhiều trường hợp, khăn vải tái sử dụng chất lượng tốt vẫn là lựa chọn ít rủi ro hơn và thân thiện với môi trường.

Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe và vệ sinh cá nhân ngày càng tăng, sự minh bạch về thành phần và quy trình sản xuất là yếu tố then chốt. Khăn lau mặt dùng một lần không phải là sản phẩm độc hại theo bản chất, nhưng trong điều kiện quảng cáo nhập nhèm và quy chuẩn còn bỏ ngỏ, người tiêu dùng cần thận trọng hơn với những lựa chọn tưởng chừng an toàn trong sinh hoạt hằng ngày.