Không gian di sản giữa lòng Kinh Bắc nơi di sản kết nối, nuôi dưỡng và lan tỏa sức khỏe cộng đồng

Di sản nông nghiệp — tài nguyên cho giáo dục dinh dưỡng và sinh lương thực

Ngày 21/11, Khu du lịch văn hóa sinh thái Làng Đông Đô (xã Lâm Thao, Bắc Ninh) chính thức được Hội Di sản Văn hóa Việt Nam trao chứng nhận Không gian Di sản Văn hóa. Đây là mô hình du lịch tư nhân đầu tiên tại Bắc Ninh được ghi nhận theo hướng bảo tồn sáng tạo dựa trên văn minh lúa nước và ký ức làng quê Bắc Bộ.

Đông Đô Village tái hiện văn văn minh lúa nước bằng bộ sưu tập hiện vật (3.000 cây cối đá) và các không gian mô phỏng đời sống làng quê: sân gạch, ao làng, khu làm bánh truyền thống, gian mỹ thực quan họ… Những trải nghiệm “chạm tay” vào sản xuất, chế tre và thực phẩm truyền thống là phương tiện di chuyển, hiệu quả để truyền đạt thông tin chăm sóc, tạo giá trị thực tế sản phẩm địa phương, qua đó

Với học sinh và cộng đồng, chương trình trải nghiệm “từ hạt lúa tới bữa ăn” không chỉ giúp người tham gia hiểu rõ nguồn gốc thực phẩm và vai trò của hạt gạo trong chế độ ăn truyền thống, mà còn nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm và những phương pháp chế biến lành mạnh của người xưa. Qua quá trình tự tay xay lúa, giã gạo, nấu nướng và thưởng thức, người học được khuyến khích hình thành thói quen ăn uống cân bằng, trân trọng giá trị của từng hạt gạo, từ đó giảm lãng phí lương thực trong bữa ăn hằng ngày.

Không gian trải nghiệm — hỗ trợ sức khỏe tinh thần và gắn kết cộng đồng

Không gian làng quê tái hiện tại Đông Đô Village tạo ra môi trường yên bình, giàu ký ức văn hóa — những yếu tố có lợi cho sức khỏe tinh thần. Tiếng chày giã gạo, cảnh nhà cổ, vườn cây, ao làng và các hoạt động thủ công mang lại cảm giác an lòng, kết nối thế hệ và giảm cảm giác cô lập xã hội — một yếu tố quan trọng trong phòng ngừa rối loạn lo âu, trầm cảm ở cộng đồng.

Các hoạt động như giao lưu cùng nghệ nhân, lễ hội bánh dân gian, trình diễn nghệ thuật dân gian còn là dịp tăng cường tương tác xã hội giữa các nhóm tuổi, góp phần xây dựng vốn xã hội — một chỉ số sức khỏe cộng đồng thiết yếu.

Những hoạt động trải nghiệm truyền thống (xay lúa, giã gạo, làm bánh, làm gốm) vốn đòi hỏi vận động tay — chân, mang lại cơ hội vận động nhẹ nhàng phù hợp với các nhóm tuổi khác nhau. Khi được thiết kế như chương trình trường học ngoài trời, Đông Đô Village có thể trở thành địa điểm hỗ trợ các mục tiêu y tế công cộng: giảm thói quen tĩnh tại, thúc đẩy hoạt động thể chất ở trẻ em và người lớn, đồng thời giảm nguy cơ bệnh không lây liên quan lối sống.

Mô hình du lịch sinh thái kết hợp phục dựng cảnh quan làng và vườn cây giúp duy trì hệ sinh thái nhỏ, bảo vệ nguồn nước và đa dạng sinh học địa phương — những thành tố nền tảng cho sức khỏe cộng đồng. Không gian xanh, ao tự nhiên và các hoạt động canh tác truyền thống góp phần giảm ô nhiễm, tăng khả năng điều hòa vi khí hậu cục bộ — điều đặc biệt có lợi trong bối cảnh sức khỏe cộng đồng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Đông Đô Village đã cho thấy sức hút đặc biệt của mô hình “bảo tàng sống” trong việc truyền trao tri thức văn hóa và giá trị sống cho cộng đồng. Để phát huy hơn nữa lợi ích đối với sức khỏe cộng đồng, khu du lịch có thể triển khai các chương trình giáo dục và trải nghiệm chuyên đề. Trong đó, nổi bật là mô hình giáo dục dinh dưỡng liên kết với trường học thông qua module “Từ đồng ruộng đến mâm cơm”, giúp học sinh tiểu học và trung học cơ sở hiểu về hành trình của hạt lúa và giá trị của bữa ăn lành mạnh.

Bên cạnh đó, các hoạt động chăm sóc sức khỏe thần kinh như xưởng làm gốm, dệt hay tương tác với nghệ nhân có thể trở thành liệu pháp hiệu quả dành cho người cao tuổi và nhóm dễ thương tổn sâu sắc. Làng Đông Đô cũng có thể tổ chức các hoạt động sức khỏe cộng đồng theo mùa, gắn kết các số đo chỉ số như tốc độ vận động hoặc mức độ tham gia xã hội của người dân trước đây và sau khi trải nghiệm, đánh giá tác động của một khoa học. Bài hát, những hướng dẫn thực hành vững chắc về canh tác thân thiện môi trường, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hay phát triển sân vườn dinh dưỡng sẽ góp phần lan tỏa lối sống xanh, an toàn và bền vững trong cộng đồng.

Việc Làng Đông Đô được công nhận “Không gian Di sản Văn hóa” là bước tiến quan trọng không chỉ về bảo tồn văn hóa mà còn về phát huy giá trị sức khỏe cộng đồng. Khi được thiết kế và vận hành có mục tiêu y tế cộng đồng, không gian này có thể trở thành mô hình tham chiếu: dùng di sản để giáo dục dinh dưỡng, nâng cao sức khỏe tinh thần, cung cấp động động thể chất và bảo vệ môi trường sống — góp phần vào chiến lược phát triển cộng đồng bền vững tại Bắc Ninh và các vùng nông thôn khác.