KỲ 2: Kẽ hở quản lý và hồi chuông cảnh báo thị trường

“Tự công bố” – trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền được bảo vệ của người dân

Ngày 12/01/2026, trao đổi với phóng viên Anh Nguyễn Ngọc Giang địa chỉ Ỷ La, Phường Dương Nội, TP Hà Nội chia sẻ trong bức xúc: Vì tin tưởng vào video quảng cáo của người nổi tiếng, và các chứng nhận tự công bố, tôi đã mua rất nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng. Mục đích là nâng cao sức khoẻ, tuy nhiên khi được biết là do ai tạo ra thật sự mất niềm tin, muốn hoàn lại hàng mà không được. Bản thân cũng vì sức khoẻ mua sản phẩm mà tiền mất, sức khoẻ không biết có ảnh hưởng gì không.

Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nhiều loại thực phẩm chức năng được phép thực hiện cơ chế tự công bố sản phẩm. Về mặt chính sách, đây là bước đi nhằm phân cấp quản lý, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp, giảm thủ tục hành chính, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về chất lượng sản phẩm cũng như nội dung quảng cáo. Cơ chế này, nếu được vận hành đúng tinh thần, sẽ góp phần thúc đẩy sản xuất – kinh doanh và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy không ít doanh nghiệp đã lợi dụng “tự công bố” như một tấm bình phong pháp lý để tạo ra sự “hiểu nhầm” trong xã hội rằng sản phẩm đã được cơ quan nhà nước thẩm định, kiểm chứng về hiệu quả. Trên các nền tảng mạng xã hội, thông tin “đã công bố”, “được phép lưu hành” thường bị cố tình diễn giải sai lệch, thậm chí đánh đồng với việc “được cấp phép điều trị”. Với người tiêu dùng không có kiến thức chuyên môn, ranh giới giữa “tự công bố” và “được cơ quan có thẩm quyền thẩm định” là hết sức mong manh, nhất là khi thông tin quảng cáo lại được truyền tải thông qua hình ảnh, giọng nói của người nổi tiếng.

Hệ quả là niềm tin của người tiêu dùng bị dẫn dắt theo hướng sai lệch. Thay vì tìm đến các bác sỹ để nhận được sự tư vấn, nhiều người lại đặt cược sức khỏe của mình vào những sản phẩm được quảng bá hào nhoáng, nhưng thiếu căn cứ khoa học rõ ràng. Trong bối cảnh đó, nếu công tác hậu kiểm không đủ mạnh, chế tài xử lý vi phạm chưa thực sự đủ sức răn đe, thì cơ chế “tự công bố” rất dễ trở thành kẽ hở bị khai thác.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, mà còn phải đặt quyền được tiếp cận thông tin chính xác và quyền được bảo vệ sức khỏe của người dân vào vị trí trung tâm trong chính sách quản lý. Chỉ khi hai yếu tố này được bảo đảm song hành, cơ chế “tự công bố” mới thực sự phát huy đúng ý nghĩa và không bị biến tướng trên thực tế.

Xâm phạm quyền hình ảnh và hệ quả pháp lý cần được nhìn nhận đầy đủ

Trao đổi với phóng viên về vấn đề này, Luật sư Trần Tuấn Anh - Công ty Luật TNHH Bright Legal cho biết: Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình, việc sử dụng hình ảnh cho mục đích thương mại phải được người đó đồng ý. Hành vi sử dụng trái phép hình ảnh, giọng nói của người khác để quảng cáo, kinh doanh là xâm phạm quyền nhân thân và vi phạm pháp luật về quảng cáo, bảo vệ người tiêu dùng.

Luật sư Trần Tuấn Anh cũng cho rằng, trong bối cảnh công nghệ phát triển, việc giả mạo hình ảnh, giọng nói của người nổi tiếng để phục vụ quảng cáo đang đặt ra những thách thức pháp lý mới. Hành vi này không chỉ vi phạm các quy định về quảng cáo, gây sai lệch thông tin đối với người tiêu dùng, mà còn xâm phạm trực tiếp quyền nhân thân được pháp luật bảo vệ. Luật sư Trần Tuấn Anh lưu ý, nếu việc sử dụng trái phép hình ảnh, giọng nói gây hậu quả nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, gây thiệt hại về kinh tế hoặc sức khỏe cho người khác, thì các đối tượng vi phạm hoàn toàn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định hiện hành.

Cách tiếp cận từ góc độ pháp lý cho thấy, vấn đề không dừng lại ở câu chuyện đạo đức truyền thông hay quản lý quảng cáo trên không gian mạng. Đây còn là yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong môi trường số, đồng thời bảo đảm lợi ích cộng đồng và thực thi pháp lý.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền hình ảnh vì thế cần được đặt trong tổng thể chính sách quản lý, với sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan chức năng, nền tảng công nghệ và hệ thống pháp luật.

Cần hành động đồng bộ để chấn chỉnh thị trường

Để ngăn chặn và tiến tới chấm dứt tình trạng giả mạo người nổi tiếng trong hoạt động quảng cáo thực phẩm chức năng, cần có sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt từ nhiều phía. Trước hết, người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác trước những quảng cáo được thổi phồng với các lời hứa “thần kỳ”, chủ động kiểm tra nguồn gốc, hồ sơ pháp lý của sản phẩm và không mặc nhiên đặt niềm tin vào các clip gắn hình ảnh với những người nổi tiếng đang lan truyền trên mạng xã hội.

Về phía cơ quan chức năng, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý và áp dụng chế tài nghiêm minh đối với các hành vi quảng cáo sai sự thật. Đồng thời, cần siết chặt quản lý nội dung quảng cáo trên các nền tảng số, không để khoảng trống pháp lý bị lợi dụng, cần xử lý mạnh tay việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để giả mạo hình ảnh, giọng nói của cá nhân, gây nhầm lẫn cho công chúng.

Bên cạnh đó, báo chí và truyền thông có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chủ động điều tra, phản ánh kịp thời các sai phạm, cảnh báo sớm cho người dân và lên tiếng bảo vệ những nghệ sĩ bị xâm phạm quyền hình ảnh trái phép. Chỉ khi các hành vi vi phạm được phơi bày công khai và xử lý nghiêm túc thì thị trường thực phẩm chức năng mới có thể từng bước trở lại quỹ đạo minh bạch, an toàn và thực sự hướng tới mục tiêu bảo vệ, nâng cao sức khỏe cộng đồng.

KỲ 1: Khi hình ảnh người nổi tiếng bị giả mạo trong quảng cáo thực phẩm chức năng

Thanh Hoá cảnh báo người dân về tình trạng mạo danh "khám bệnh từ thiện" để lừa bán thực phẩm chức năng