Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: từ kỷ nguyên độc lập đến kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Trải qua 96 năm hình thành và phát triển (1930 – 2026), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn khẳng định vai trò là liên minh chính trị, là biểu tượng của khối đại đoàn kết dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đóng góp to lớn vào những thắng lợi vĩ đại của các mạng và sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn cách mạng mới.

Trong mỗi giai đoạn cách mạng, từ đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước đến xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Mặt trận luôn là cầu nối bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; là nơi hội tụ sức mạnh của các giai cấp, tầng lớp, các dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam ở nước ngoài. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và khát vọng phát triển hùng cường thì vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam càng được đặt ra với yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn, góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc để đưa đất nước vươn mình mạnh mẽ trong thế kỷ XXI.

1. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc

2. 

   Lịch sử cách mạng Việt Nam đã chứng minh, mọi thắng lợi của dân tộc đều gắn liền với việc xây dựng và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Năm 1927, trong tác phẩm Đường Kách Mệnh, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã khẳng định: Cách mạng “trước hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi. Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”. Trên cơ sở đó, ngay từ khi ra đời, Đảng ta đã đặc biệt coi trọng việc tập hợp quần chúng, xây dựng các hình thức mặt trận dân tộc thống nhất phù hợp với từng thời kỳ cách mạng: Từ Hội Phản đế Đồng minh (11/1930 – 3/1935); Hội phản đế liên minh (3/1935 – 10/1936); Mặt trận Thống nhất Nhân dân phản đế Đông Dương (10/1936 - 1938); Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1938 – 11/1939); Mặt trận Thống nhất Dân tộc phản đế Đông Dương (11/1939 – 1941); Mặt trận Việt Minh (5/1941 – 1951); Mặt trận Liên Việt (3/1951 - 1955); Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (Ở miền Bắc 1955 – 1976); Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam 1960 – 1976). Mặc dù tên gọi có khác nhau, nhưng các tổ chức mặt trận đã quy tụ đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia đấu tranh chống thực dân, phát xít, đế quốc, phong kiến, giành độc lập và bảo vệ độc lập, thống nhất đất nước.

Dưới ngọn cờ lãnh đạo, đoàn kết của Mặt trận Việt Minh, dân tộc ta đã làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám 1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là minh chứng sinh động, hùng hồn cho sức mạnh vô địch của khối đại đoàn kết toàn dân tộc khi được tổ chức và lãnh đạo đúng đắn.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân và đế quốc (1946 – 1975), các hình thức mặt trận tiếp tục phát huy vai trò lịch sử to lớn. Liên Việt, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam đã trở thành ngọn cờ quy tụ sức mạnh của cả dân tộc và sự đồng tình, ủng hộ của bạn bè quốc tế, góp phần làm nên thắng lợi của Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 07/5/1954 “lừng lẫy năm châu chấn động địa cầu”và Đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn Miền Nam, thống nhất đất nước.

Có thể khẳng định rằng, trong suốt chặng đường đấu tranh giành giải phóng dân tộc, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức tiền thân không chỉ là nơi tập hợp lực lượng cách mạng mà còn là biểu tượng sinh động của ý chí độc lập tự chủ, tinh thần yêu nước và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam.

2. Vai trò trong sự nghiệp cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Sau năm 1975, đặc biệt từ khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện năm 1986 đến nay, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, tiến hành công nghiệp hoa hiện đại hóa. Mặt trận là cầu nối không thể thiếu giữa Nhân dân với Đảng và Nhà nước, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; đồng thời phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong đời sống xã hội. Thông qua các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động lớn như “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Ngày vì người nghèo”, “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, Mặt trận đã góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững ổn định chính trị và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Mặt trận luôn phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội theo tinh thần Hiến pháp và pháp luật; tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh; đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân đến các cơ quan có thẩm quyền. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xây dựng Việt Nam trở thành Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Mặt trận còn là cầu nối tăng cường đoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo, phát huy vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hướng về quê hương, đất nước. Những hoạt động đối ngoại Nhân dân do Mặt trận chủ trì hoặc phối hợp thực hiện đã góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trong những giai đoạn khó khăn như thiên tai, dịch bệnh, nhất là thời kỳ bùng phát của đại dịch COVID-19, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã phát huy vai trò to lớn của mình trong việc tập hợp, vận động, lan tỏa tinh thần tương thân tương ái của dân tộc Việt Nam với hàng triệu tấm lòng, nguồn lực vật chất và tinh thần đã được huy động để hỗ trợ người dân vượt qua khó khăn, dịch bệnh, qua đó củng cố niềm tin của xã hội, phát huy sức mạnh cộng đồng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

3. Tiếp tục phát huy vai trò trong kỷ nguyên phát triển mới

4. 

   Hiện nay, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiến trình chuyển đổi số quốc gia, những thách thức an ninh toàn cầu, sự cạnh tranh quyết liệt trong xu thế hội nhập quốc tế, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững cùng khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc… đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra phương hướng, nhiệm vụ củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó khẳng định: “Xây dựng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực sự là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam ở nước ngoài. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng với các tổ chức chính trị - xã hội làm nòng cốt để nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thực hiện giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền”.

Để thực hiện chủ trương của Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức hoạt động theo hướng gần dân, sát dân, lắng nghe dân và hành động vì lợi ích của nhân dân. Mặt trận phải thực sự trở thành trung tâm đoàn kết, quy tụ trí tuệ, ý chí và khát vọng phát triển của toàn dân tộc; phát huy sức mạnh của mọi giai tầng xã hội, đội ngũ trí thức, doanh nhân, thanh niên, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, các tôn giáo và kiều bào ở nước ngoài.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của Mặt trận; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để nắm bắt dư luận xã hội, phản ánh tâm tư của Nhân dân và nâng cao hiệu quả tuyên truyền, vận động quần chúng. Đồng thời, cần phát huy vai trò của Mặt trận trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đặc biệt trân không gian mạng, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam “vừa hồng, vừa chuyên” đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đội ngũ cán bộ của Mặt trận cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, có năng lực vận động quần chúng và kỹ năng xử lý các vấn đề xã hội phát sinh từ cơ sở. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, cán bộ Mặt trận phải chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng số, khả năng nắm bắt dư luận xã hội và sử dụng hiệu quả các nền tảng truyền thông hiện đại. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cần gắn với thực tiễn, chú trọng cả phẩm chất đạo đức, tác phong công tác và năng lực thực hành. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ cán bộ thực sự “trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân”, biết lắng nghe, tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của Nhân dân. Chỉ khi được Nhân dân tin tưởng, đội ngũ cán bộ Mặt trận mới có thể phát huy hiệu quả vai trò tập hợp, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tiếp tục nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội; chủ động tham gia xây dựng chính sách phát triển kinh tế – xã hội, chăm lo đời sống Nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu của thực tiễn mà còn là điều kiện quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong bối cảnh mới.

Trải qua gần một thế kỷ hình thành và phát triển, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã khẳng định vai trò to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Từ kỷ nguyên giành độc lập dân tộc đến kỷ nguyên phát triển và hội nhập quốc tế, Mặt trận luôn là biểu tượng sinh động của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là cầu nối bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Những thành tựu của đất nước trong suốt chặng đường cách mạng đều gắn liền với việc phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, trước yêu cầu của chuyển đổi số, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và khát vọng phát triển đất nước hùng cường, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động; phát huy dân chủ, tăng cường giám sát, phản biện xã hội; xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”; củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa chính là những nhiệm vụ trọng tâm của Mặt trận trong giai đoạn mới. Với truyền thống vẻ vang và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành cùng dân tộc trên con đường phát triển nhanh, bền vững, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc vào giữa thế kỷ XXI.

Văn Chương