Phân loại rác tại nguồn ở Hà Nội: Chính sách đúng, thực thi vẫn “tắc”

Từ quy định trên giấy đến rác trộn ngoài đường

Chiều muộn trên phố Quan Hoa (Cầu Giấy), tiếng xe thu gom rác vẫn vang lên đều đặn giữa dòng người tấp nập. Chị Kiên - nhân viên vệ sinh môi trường, vừa đẩy xe chị vừa thở dài chia sẻ: “Có nghe nói về quy định phân loại rác tại nguồn chứ, nhưng ở đây chưa thực hiện được. Dù người dân có phân loại ở nhà, bọn chị vẫn phải gom chung vì chưa có hệ thống riêng biệt nào cả.”

Câu chuyện tưởng nhỏ nhưng lại phản ánh bức tranh lớn về việc triển khai phân loại rác tại nguồn ở Hà Nội: một chủ trương đúng đắn nhưng lại đang bị kẹt giữa khâu thực hiện. Ở nhiều khu dân cư nội thành, người dân dù đã bắt đầu tách rác khô, rác hữu cơ theo hướng dẫn, song khi mang ra điểm tập kết, tất cả lại được trộn chung trên cùng một xe thu gom.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở ý thức người dân, mà sâu xa hơn là sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng và quản lý. Thùng rác phân loại khan hiếm, điểm trung chuyển chưa được quy hoạch, còn công nhân môi trường thì vẫn làm theo quy trình cũ. Hệ thống thu gom - vận chuyển - xử lý chưa có sự tách biệt rõ ràng khiến nỗ lực của người dân trở nên hình thức.

Từ một chính sách mang kỳ vọng thay đổi diện mạo đô thị, “phân loại rác tại nguồn” thì nay lại đang dừng lại ở mức tuyên truyền. Khi khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn xa như hiện nay, mỗi chiếc xe rác vẫn miệt mài gom chung mọi thứ như một minh chứng rõ rệt cho tình trạng “chính sách đi trước, hành động chưa theo kịp”.

Hạ tầng yếu - điểm nghẽn lớn nhất

Dù Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã yêu cầu phân loại rác tại nguồn có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2025, thế nhưng ở Hà Nội, hạ tầng thu gom, xử lý vẫn là “nút thắt” chưa được tháo gỡ. Theo bà Nguyễn Thị Thùy Ninh, Phó Trưởng phòng Điều hành sản xuất Công ty Môi trường đô thị Hà Nội, bên cạnh quỹ đất hạn chế thì việc thiếu cơ chế quản lý rác thải cồng kềnh cũng là nguyên nhân khiến cho việc phân loại rác chưa thể thực hiện.

“Do quỹ đất của thành phố còn hạn chế, việc quy hoạch các điểm tập kết và trung chuyển rác chưa đáp ứng đủ về số lượng lẫn quy mô. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý rác thải cồng kềnh như giường, tủ, bàn ghế sau khi người dân bỏ đi vẫn chưa rõ ràng, dẫn đến tình trạng đổ trộm, đốt rác gây ô nhiễm môi trường,” Bà Ninh chia sẻ.

Bà Ninh cũng cho biết, khi người dân đã bỏ công phân loại mà rác lại bị trộn chung ngay tại điểm thu gom, mọi nỗ lực phân loại trước đó của người dân đều trở nên vô nghĩa. Sự bất cập trong quy trình vận hành khiến công tác phân loại có nguy cơ chỉ tồn tại trên khẩu hiệu, thay vì trở thành thói quen thực tế.

Các chuyên gia môi trường cho rằng, hạ tầng yếu không chỉ làm mất hiệu quả chính sách, mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy: rác cồng kềnh bị vứt trộm ven đường, rác thải sinh hoạt bị đốt lén gây ô nhiễm không khí. Trong khi đó, các doanh nghiệp xử lý rác chưa được khuyến khích đầu tư vào công nghệ mới, khiến vòng tròn “phân loại - gom chung - chôn lấp” vẫn tiếp diễn. Nếu không sớm tháo gỡ điểm nghẽn này, mục tiêu xây dựng đô thị xanh, sạch của Hà Nội sẽ khó thành hiện thực.

Khi niềm tin của người dân bị thử thách

Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, việc rác được người dân phân loại rồi lại bị trộn chung trên xe thu gom là “nghịch lý lớn nhất” trong quá trình triển khai chính sách. “Nếu hạ tầng thu gom và vận chuyển vẫn chỉ có một xe, nghĩa là người dân đã phân loại rồi mà khi thu gom lại trộn chung, thì việc đó không thể coi là thành công.”, ông nhấn mạnh.

Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, mỗi ngày, Hà Nội phát sinh hơn 7.000 tấn rác sinh hoạt, trong đó hơn 90% vẫn được chôn lấp tại hai khu xử lý Nam Sơn và Xuân Sơn. Dù thành phố đã có hai nhà máy điện rác hiện đại, nhưng tổng công suất cũng chỉ xử lý được khoảng 70% lượng phát sinh, phần còn lại vẫn phải chôn lấp gây lãng phí tài nguyên và nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Chính sách phân loại rác tại nguồn, nếu chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, sẽ sớm khiến người dân mất lòng tin. Bởi khi họ đã bỏ công tách riêng từng loại rác mà cuối cùng lại chứng kiến chúng bị đổ chung, khiến người dân lâu dần không còn hào hứng phân loại rác là điều khó tránh khỏi. Sự thiếu đồng bộ giữa tuyên truyền, hạ tầng và thực thi đang khiến một chủ trương đúng dần trở nên hình thức.

Các chuyên gia cho rằng, Hà Nội cần một chiến lược tổng thể - từ quy hoạch hạ tầng, đào tạo nhân lực đến cơ chế thưởng phạt rõ ràng để tạo động lực và trách nhiệm chung. Nếu không, “phân loại rác tại nguồn” sẽ mãi chỉ là chủ trương trên giấy, còn dưới những con phố, xe rác vẫn miệt mài trộn chung tất cả như chưa từng có cuộc cải cách nào thực sự diễn ra.

Thanh Hoá: Rác thải đốt lộ thiên, gây ô nhiễm môi trường