Phát huy vai trò cộng đồng trong phổ biến kiến thức khoa học phục vụ phát triển bền vững

Phổ biến kiến thức – cầu nối giữa khoa học và cuộc sống

Ngày 15/10 tại Hà Nội, Liên hiệp Hội Việt Nam (LHHVN) đã tổ chức hội thảo “Giải pháp huy động nguồn lực từ xã hội hoá thực hiện phổ biến kiến thức (PBKT) và chuyển giao khoa học công nghệ” .

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) Phạm Quang Thao nhấn mạnh: Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số, việc nâng cao dân trí và phổ biến tri thức khoa học – công nghệ cho người dân, doanh nghiệp, cộng đồng là nhiệm vụ cấp thiết.

Ông khẳng định, LHHVN luôn coi phổ biến kiến thức và chuyển giao công nghệ là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm đưa tri thức khoa học vào đời sống, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Tuy nhiên, công tác này hiện vẫn gặp khó khăn do thiếu hụt nguồn lực tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất.

Do đó, Phó Chủ tịch Phạm Quang Thao cho rằng, cần huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội hóa từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và các quỹ khoa học để mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả hoạt động. Hội thảo lần này được tổ chức nhằm trao đổi kinh nghiệm, đề xuất cơ chế, chính sách và giải pháp cụ thể, tăng cường vai trò của LHHVN trong việc làm cầu nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng.

Theo Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN), phổ biến kiến thức KH&CN là một trong ba nhiệm vụ trọng tâm bên cạnh tư vấn, phản biện và nghiên cứu. Hoạt động này giúp đưa các kết quả nghiên cứu, sáng kiến, mô hình ứng dụng đến gần hơn với đời sống, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp nâng cao năng suất, cải thiện sức khỏe, thích ứng với biến đổi khí hậu và xu hướng phát triển mới.

Trong những năm gần đây, nhiều tổ chức KH&CN đã triển khai hàng loạt chương trình tuyên truyền, hội thảo, tọa đàm và dự án cộng đồng. Hàng trăm mô hình bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển nông nghiệp xanh, chuyển giao kỹ thuật cho nông dân đã được thực hiện. Các chiến dịch truyền thông sáng tạo qua mạng xã hội, pano, áp phích, video giáo dục được lan tỏa mạnh mẽ, giúp người dân dễ dàng tiếp cận kiến thức khoa học trong đời sống hàng ngày.

Tuy đạt nhiều kết quả tích cực, công tác phổ biến kiến thức KH&CN vẫn còn đối mặt với không ít hạn chế. Nguồn lực tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất cho hoạt động truyền thông còn thiếu; nội dung tuyên truyền chưa phong phú, hình thức thể hiện còn đơn điệu; mức độ phối hợp giữa các đơn vị chưa chặt chẽ.

Đặc biệt, việc xã hội hóa công tác truyền thông KH&CN vẫn còn gặp rào cản. Một số địa phương chưa coi đây là nhiệm vụ chiến lược; cơ chế chính sách khuyến khích hợp tác công – tư còn hạn chế; các quy định về tài chính, thuế, đặt hàng nghiên cứu còn thiếu linh hoạt. Trong khi đó, đội ngũ truyền thông khoa học vẫn còn mỏng, kỹ năng ứng dụng công nghệ số và truyền thông hiện đại chưa cao.

Huy động sức mạnh xã hội trong lan tỏa tri thức

Để khắc phục những hạn chế nêu trên, cần thiết lập cơ chế huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội trong công tác phổ biến kiến thức KH&CN. Trước hết, phải coi truyền thông khoa học là một lĩnh vực chuyên nghiệp, cần đầu tư tương xứng về tài chính, con người và công nghệ.

Bên cạnh đó, nên phát triển hệ sinh thái kết nối đa chiều giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, cơ quan truyền thông và người dân. Việc xây dựng các nền tảng số thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo và mạng lưới “đại sứ khoa học” sẽ tạo điều kiện để tri thức được lan tỏa nhanh hơn, sâu rộng hơn.

Đồng thời, hoàn thiện thể chế và chính sách là yếu tố không thể thiếu. Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, mở rộng các quỹ hỗ trợ nghiên cứu và truyền thông KH&CN, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cá nhân cùng tham gia đóng góp cho hoạt động này.

Song song với đó, công tác đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ truyền thông cần được chú trọng. Mỗi cán bộ, phóng viên, chuyên viên cần được bồi dưỡng kiến thức về KH&CN, kỹ năng viết, thiết kế, truyền thông đa phương tiện và sử dụng hiệu quả các nền tảng số để nội dung trở nên hấp dẫn, dễ hiểu, gần gũi với công chúng.

Trong thời đại công nghệ số, việc đổi mới hình thức truyền thông là yêu cầu tất yếu. Ngoài các kênh truyền thống, cần mạnh dạn ứng dụng mạng xã hội, video, podcast, trải nghiệm thực tế ảo, trò chơi giáo dục để giúp người dân tiếp nhận kiến thức một cách sinh động.

Việc hợp tác với các “influencer” trong lĩnh vực giáo dục, y tế, nông nghiệp, môi trường… cũng là hướng đi hiệu quả nhằm tạo sức lan tỏa sâu rộng, đặc biệt trong giới trẻ. Các mô hình truyền thông tương tác, các chiến dịch “khoa học vì cộng đồng” có thể góp phần hình thành văn hóa học tập và đổi mới sáng tạo trong xã hội.

Phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi nguồn lực xã hội được huy động hiệu quả, cơ chế chính sách được cởi mở và công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ, tri thức khoa học sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển – giúp con người sống khỏe hơn, thông minh hơn và chủ động hơn trong cuộc sống hiện đại.