Phẫu thuật tai vểnh ở Việt Nam: Nhu cầu cao, rủi ro lớn

Trong xã hội hiện đại ngày nay, nhu cầu làm đẹp càng ngày càng phổ biến. Phẫu thuật thẩm mỹ tai vểnh đang trở thành xu hướng gia tăng nhanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay nhiều cơ sở thẩm mỹ hoạt động khi không có các bác sĩ chuyên khoa trực tiếp phụ trách hoặc vượt quá phạm vi hoạt động được cấp phép đã làm dấy lên những hệ lụy đáng báo động. Bài báo hướng đến việc phân tích thực trạng, nguyên nhân và hệ quả xã hội – y khoa của vấn nạn trên. Phương pháp nghiên cứu kết hợp dữ liệu từ báo cáo quản lý y tế, khảo sát tại một số cơ sở thẩm mỹ, một số chuyên gia. Qua quá trình khảo sát, kết quả cho thấy rằng tình trạng “thuê bằng”, hoạt động “chui”, quảng cáo sai lệch đang phổ biến, dẫn tới nhiều biến chứng y khoa như nhiễm trùng, sẹo, dị dạng tai. Đồng thời quy định xử phạt chưa đủ cao để răn đe, khiến cho tình trạng này vẫn tiếp diễn do chủ các cơ sở thẩm mỹ lợi nhuận cao. Từ đó nhấn mạnh tính cấp thiết của việc hoàn thành hành lang pháp lý, tăng cường thanh tra, nâng cao ý thức cộng đồng, và đưa ra các khuyến nghị nhằm hạn chế rủi ro y khoa và sức khỏe của người dân.

Nhân tướng học từ lâu đã được xem là một trong các phương pháp lâu đời nhằm đánh giá, phân tích tính cách, vận mệnh số phận của một người dựa trên đặc điểm ngoại hình, hình dáng bên ngoài (đặc biệt là khuôn mặt) được biết đến phổ biến, rộng rãi trước đây. Trong nhân tướng học, đôi tai mang nhiều ý nghĩa riêng, với ba dáng tai vểnh phổ biến như: tai vểnh lên trên, ra trước và ra phía sau. Tai vểnh xét theo khía cạnh thẩm mỹ truyền thống thì tai vểnh không phải tướng tai đẹp; tuy nhiên trong nhân tướng học, đây lại là đặc điểm được xem như thông minh, năng động và có khả năng thành công về tài lộc.

Dưới sự phát triển của xã hội đã làm thay đổi đáng kể quan niệm này. Trong khoảng thời gian trước đây, tai vểnh được xem là khiếm khuyết về thẩm mỹ, gắn với hình ảnh “tai chuột” hoặc “tai dơi”. Tuy nhiên dưới sự tác động của mạng xã hội và ảnh hưởng của các blogger làm đẹp nổi tiếng người Trung Quốc, xu hướng tôn vinh dáng tai vểnh đã trở nên phổ biến. Nhiều quan điểm cho rằng tai vểnh càng rõ thì càng độc đáo và cuốn hút. Sự thay đổi nhận thức này đã kéo theo nhu cầu thẩm mỹ của xã hội tăng cao. Các cơ sở thẩm mỹ nhanh chóng cập nhật dịch vụ về tai vểnh để đáp ứng thị hiếu của xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, tình trạng vi phạm pháp lý, thiếu bác sĩ chuyên môn và rủi ro y khoa cũng bắt đầu nảy sinh, đặt ra nhiều thách thức cho việc quản lý và bảo đảm an toàn sức khỏe cộng đồng.

Theo như các báo cáo của Bộ Y tế và Sở Y tế và tại một số thành phố lớn – nơi tập trung nhiều cơ sở thẩm mỹ cho thấy trên toàn quốc có khoảng 11.000 cơ sở cung cấp dịch vụ thẩm mỹ nhưng chỉ hơn 500 cơ sở được cấp phép bởi Bộ Y tế. Tại TP. Hồ Chí Minh con số này khoảng 7.000 cơ sở nhưng khoảng 700 cơ sở là được cấp phép hợp lệ, từ con số trên có thể thấy có hơn 85% cơ sở đang hoạt động “chui” với rủi ro pháp lý và y khoa cao. Bất chấp việc không đủ điều kiện chuyên môn, những cơ sở này vẫn quảng bá rầm rộ dịch vụ chỉnh hình tai vểnh, biến tướng một thủ thuật y khoa thành một dịch vụ làm đẹp bình dân, dễ dàng thực hiện nhưng tiềm ẩn vô số rủi ro.

Tình hình thực trạng hiện nay cho thấy, dưới góc nhìn pháp lý những cơ sở trên đang cấu thành một chuỗi các hành vi vi phạm nghiêm trọng. Đầu tiên là hoạt động vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép. Phẫu thuật chỉnh hình sụn tai (otoplasty) là một kỹ thuật ngoại khoa xâm lấn, đòi hỏi phải được thực hiện tại các phòng khám chuyên khoa phẫu thuật thẩm mỹ hoặc bệnh viện có đủ điều kiện về vô trùng và đội ngũ các y bác sĩ chuyên môn. Các cơ sở như spa, thẩm mỹ viện nhỏ lẻ thường chỉ được cung cấp các dịch vụ ngoại khoa không xâm lấn. Việc họ “vượt rào” thực hiện tiểu phẫu không chỉ vi phạm pháp luật mà còn là hành vi xem thường mạng sống người khác. Hai là, vi phạm nghiêm trọng về nhân sự hành nghề. Tình trạng các cơ sở “thuê bằng” để mở cơ sở nhưng thực chất lại không có bác sĩ hoạt động tại cơ sở hoặc sử dụng các “bác sĩ dạo” không có chứng chỉ hành nghề đang diễn ra phổ biến. Theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 thì người trực tiếp thực hiện phẫu thuật bắt buộc phải là bác sĩ có chứng chỉ chuyên khoa phẫu thuật tạo hình – thẩm mỹ. Tuy nhiên, tại các cơ sở chui, người cầm dao mổ thường là các học viên của cơ sở đó, những người "được truyền đạt kinh nghiệm" từ những học viên trước đây, hoặc những người đã học qua các khóa đào tạo ngắn hạn từ các cơ sở thẩm mỹ "chui" khác, gây ra những biến chứng y khoa thảm khốc như nhiễm trùng, hoại tử sụn, dị dạng tai vĩnh viễn hoặc có thể ảnh hưởng đến cả mạng sống của khách hàng. Ba là, việc lừa dối và quảng cáo sai sự thật đến người tiêu dùng. Lợi dụng niềm tin vào nhân tướng học, các cơ sở đã tung ra những chiến dịch quảng cáo thổi phồng, sai lệch, với cam kết “thay tướng, đổi vận”. Đây được xem là hành vi vi phạm Luật Quảng cáo, gây ra những hệ lụy xã hội và y khoa đáng báo khi dẫn dụ khách hàng thực hiện các thủ thuật y tế một cách mù quáng thay vì theo chỉ định của y khoa.

Thực tế hiện nay, dù đã cho những quy định xử phạt nhưng mức chế tài hiện nay vẫn chưa đủ sức răn đe với lợi nhuận khổng lồ mà dịch vụ này đem lại. Những “khoảng trống” trong quản lý đã tạo điều kiện cho các vi phạm tiếp diễn, đặt sức khỏe và quyền lợi của người dân vào tình thế vô cùng nguy hiểm.

Để giải quyết tận gốc các vấn đề, sự vào cuộc của cơ quan chức năng là điều kiện tiên quyết. Cần có các biện pháp và cần được triển khai đồng nhất, quyết liệt. Đầu tiên, cần tăng cường thanh tra và xử lý nghiêm. Các cơ quan quản lý kinh tế cần đẩy mạnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đột xuất. Đối với các cơ sở hoạt động không đủ giấy phép hoặc vượt quá phạm vi chuyên môn, cần phải có các chế tài đủ sức răn đe như đình chỉ hoạt động và công khai thông tin vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng để tạo sự cảnh giác cho người dân. Thứ hai, hoàn thiện hành lang pháp lý. Cần rà soát và cải thiện các quy định liên quan đến cấp phép và phạm vi hoạt động của các cơ sở thẩm mỹ. Quy trình cấp phép cần chặt chẽ hơn, đồng thời cần có các quy định rõ ràng về quy trình, kỹ thuật phẫu thuật cho các phẫu thuật phổ biến hiện nay. Thứ ba, kiểm soát chặt chẽ về các nội dung, hình thức quảng cáo. Cần có sự phối hợp giữa các ngành y tế và truyền thông để siết chặt quản lý nội dung quảng cáo đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội. Các hành vi quảng cáo sai sự thật, lừa dối, gây hiểu nhầm cần phải bị xử lý nghiêm khắc.

Không phải là một dịch vụ làm đẹp thông thường. Cần chủ động bảo vệ bản thân, tìm hiểu kỹ thông tin các cơ sở thẩm mỹ trước khi phẫu thuật, đừng vì ưu tiên tiền bạc mà coi rẻ sức khỏe, sinh mạng để rồi nhận lấy kết cục “tiền mất tật mang”. Xã hội cần thay đổi nhận thức về ngoại hình, cần giảm bớt áp lực và sự kì thị, cũng như chạy theo thị hiếu số đông đối với bất kỳ một đặc điểm bề ngoài nào. Đặc biệt đối với trẻ em, việc can thiệp phẫu thuật sớm cần được cân nhắc trên phương diện y khoa và cả đạo đức. Chỉ khi có sự phối hợp về nhiều phía, vấn nạn thẩm mỹ không an toàn mới được kiểm soát, nơi nhu cầu hoàn thiện bản thân của mỗi người được đáp ứng một cách an toàn và hiệu quả.

Vấn đề phẫu thuật thẩm mỹ tại Việt Nam không đơn thuần là một trào lưu làm đẹp, mà đã phơi bày một thực trạng đáng lo ngại về sự xung đột giữa nhu cầu làm đẹp của xã hội và những lỗ hổng chết người trong công tác quản lý. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu ngày càng tăng thì song song đó là một thị trường hỗn loạn, nơi có đến hơn 85% cơ sở hoạt động “chui” không giấy phép, bất chấp các quy định pháp luật để kinh doanh trục lợi. Tình trạng này đã biến một phẫu thuật vốn được đánh giá là tương đối an toàn lại trở thành một cuộc đánh cược đầy rủi ro đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của người dân.

Cuối cùng, việc chỉnh hình tai vểnh là một giải pháp khả thi giúp cải thiện thẩm mỹ và tâm lý cho những ai thật sự có nhu cầu, nhưng nó cần phải là sự lựa chọn tự nguyện, an toàn và được thực hiện tại các cơ sở hợp pháp với đội ngũ y bác sĩ có chuyên môn. Để đạt được điều đó, cần có sự phối hợp đồng bộ và quyết liệt từ nhiều phía. Các cơ quan quản lý nhà nước cần siết chặt để dẹp bỏ những cơ sở thẩm mỹ thiếu đảm bảo, trong khi truyền thông và xã hội cần thay đổi nhận thức để giảm bớt áp lực ngoại hình, tôn vinh sự đa dạng thay vì chạy theo một chuẩn mực cứng nhắc.

                                                               Luật sư Mai Thanh Bình

Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh