Sau 35 năm TP. Hồ Chí Minh sụt lún đến 1m, có nguy cơ " chìm dần"

Nhiều nguyên nhân khiến TP. Hồ Chí Minh “chìm dần”

Theo Sở NN&MT, TP. Hồ Chí Minh đang chịu tác động sụt lún từ bốn nhóm nguyên nhân chính. Tại những khu vực có nền địa chất yếu, tốc độ lún thường vượt 10 mm/năm, ngay cả khi không chịu ảnh hưởng từ hoạt động xây dựng, giao thông hay khai thác nước ngầm.

Tải trọng lớn từ xe tải, xe bồn, xe container hoặc khu vực có tuyến metro đi qua cũng gây lún mạnh hơn do áp lực liên tục lên nền đất. Trong khi đó, nhà ở, chung cư, cao ốc vẫn có tác động tới bề mặt đất nhưng nhờ công nghệ móng cọc hiện đại, độ lún chỉ mang tính tạm thời và dần ổn định.

Ngoài ra, việc khai thác nước ngầm quá mức và quá trình bê tông hóa khiến khả năng bổ cập nước mưa giảm, làm mực nước ngầm hạ thấp và gây lún nền đất. TP. Hồ Chí Minh đã hạn chế cấp phép khai thác và kiểm soát công suất nên tốc độ lún đã giảm, các khu vực khai thác dần ổn định hơn.

Sở NN&MT cho biết dự án quan trắc biến dạng mặt đất bằng công nghệ INSAR được triển khai từ năm 2010 đã giúp thành phố lập Bản đồ phân vùng lún và xây dựng hai trạm quan trắc lâu dài tại Khu công nghiệp Tân Tạo và xã Bình Hưng.

Đến cuối năm 2019, sụt lún vẫn tiếp diễn, với khu vực lún lớn nhất đạt 31 mm. Vùng lún nhanh (>15 mm/năm) rộng 14.775 ha; vùng lún tương đối nhanh (10–15 mm/năm) rộng 22.331 ha; và vùng lún trung bình (5–10 mm/năm) khoảng 29.560 ha.

Một khảo sát mới của JICA cho thấy tình trạng này đã kéo dài từ năm 1990 đến nay với độ lún tích lũy khoảng 1 m. Hiện tốc độ lún trung bình 2–5 cm/năm, tại các khu vực thương mại lên tới 7–8 cm/năm, cao gấp đôi tốc độ nước biển dâng (khoảng 1 cm/năm). Sụt lún kết hợp triều cường và nước biển dâng khiến TP. Hồ Chí Minh đối mặt nguy cơ “chìm dần”, đe dọa sự phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Cần hệ thống giám sát và dự báo dài hạn

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, việc theo dõi sụt lún hiện nay mới dừng ở hai trạm quan trắc đặt tại Khu công nghiệp Tân Tạo và xã Bình Hưng, sử dụng kỹ thuật INSAR vi phân kết hợp giảm khai thác nước ngầm. Tuy nhiên, với mức độ sụt lún ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp, hệ thống quan trắc hiện có chưa đủ để đánh giá đầy đủ bức tranh tổng thể của cả thành phố. Sở cho rằng TP.HCM cần đầu tư xây dựng một hệ thống giám sát – dự báo dài hạn, ứng dụng công nghệ hiện đại, mật độ quan trắc rộng và dữ liệu cập nhật liên tục. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để chính quyền đưa ra những quyết sách chính xác, đồng bộ trong quy hoạch đô thị, quản lý tài nguyên nước và xây dựng hạ tầng chống ngập.

Sở NN&MT nhấn mạnh rằng sụt lún bề mặt đất tại TP. Hồ Chí Minh không còn là nguy cơ tiềm ẩn, mà đã trở thành một thực tế hiện hữu, tác động trực tiếp tới đời sống người dân và sự phát triển kinh tế – xã hội. Thành phố hiện nằm trong nhóm 10 đô thị “đang chìm” nhanh nhất thế giới, đồng thời đứng thứ hai về tốc độ và nguy cơ sụt lún. Nếu không có giải pháp tổng thể và mang tính chiến lược, tình trạng này có thể khiến nhiều khu vực thấp trũng của thành phố đối mặt với ngập lụt kéo dài, suy giảm chất lượng hạ tầng và gia tăng rủi ro trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống giám sát – dự báo dài hạn không chỉ là nhu cầu cấp bách mà còn là nền tảng để TP.HCM bảo vệ không gian đô thị, đảm bảo phát triển bền vững trong nhiều thập niên tới.