Suy thận mạn trẻ hóa nhanh: Nhiều người 30 tuổi đã phải gắn đời mình với máy lọc máu

Người trẻ đối mặt căn bệnh vốn của tuổi già

Hai năm nay, đoạn đường từ phòng trọ đến Bệnh viện Lê Văn Thịnh (TP. Hồ Chí Minh) trở thành “con đường sinh tồn” của anh Dương Văn Lâm (32 tuổi, phường Bình Trưng Tây). Trước khi phát hiện bệnh, anh thường xuyên chóng mặt, mệt mỏi, da xanh xao nhưng chủ quan, nghĩ do làm việc nặng nhọc nên không kiểm tra sức khỏe. Chỉ đến khi nhập viện cấp cứu, anh mới biết mình đã rơi vào suy thận mạn giai đoạn cuối và buộc phải chạy thận 3 lần mỗi tuần. Mỗi ca lọc máu sớm tinh mơ kéo dài khoảng 3 giờ, giúp đào thải độc chất và duy trì sự sống cho anh. “Sức khỏe và thu nhập đều giảm, mỗi tháng tốn khoảng 3 triệu đồng tiền thuốc. Có lúc khó thở phải xin oxy. Tôi đã đăng ký ghép thận ở Bệnh viện Chợ Rẫy, chỉ mong thoát khỏi cảnh này,” anh Lâm chia sẻ.

Không chỉ Anh Lâm, hoàn cảnh của anh Nguyễn Văn Triệu (31 tuổi, huyện Cần Giờ) cũng éo le không kém. Từng là trụ cột gia đình, anh suy sụp khi phải chạy thận ở tuổi còn rất trẻ. Vợ anh vừa chăm ba con nhỏ, vừa túc trực cùng chồng trong các buổi điều trị. Trước đây, hai vợ chồng phải vượt hàng chục cây số vào nội thành để chạy thận, nhưng từ khi Trung tâm Y tế Cần Giờ thành lập đơn vị chạy thận, hành trình điều trị của họ bớt gian nan hơn.

Theo BS Nguyễn Thị Minh Trang, thời gian gần đây nhu cầu chạy thận tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh tăng mạnh. Từ 3 ca/ngày, bệnh viện đã phải nâng lên 4 ca để phục vụ khoảng 250 bệnh nhân và đang tính mở thêm ca 5. Đáng chú ý, người bệnh dưới 40 tuổi chiếm gần 15%, nhiều trường hợp chỉ mới ngoài 20. PGS-TS-BS Nguyễn Bách (Bệnh viện Thống Nhất) cho biết thêm, viêm cầu thận là nguyên nhân phổ biến dẫn đến suy thận sớm, với khoảng 300/1.000 ca sinh thiết thận thuộc nhóm bệnh nhân trẻ từ 17–40 tuổi.

Căn bệnh âm thầm, người trẻ chủ quan

Bệnh thận mạn vốn được xem là căn bệnh của tuổi già, nhưng những năm gần đây đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. BS Bùi Thị Ngọc Yến (Khoa Nội tiết – Thận, Bệnh viện Nhân dân Gia Định) cho biết, sự gia tăng bệnh ở người trẻ xuất phát từ nhiều yếu tố: tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, hội chứng chuyển hóa khởi phát sớm; lối sống tĩnh tại; thói quen ăn uống nhiều đồ chế biến sẵn; lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc bổ; cùng tác động của viêm cầu thận, ô nhiễm môi trường và nắng nóng cực đoan.

Điều đáng lo ngại là bệnh diễn tiến rất âm thầm. Ở giai đoạn đầu, người bệnh hầu như không có triệu chứng điển hình, khiến nhiều người trẻ chủ quan và bỏ qua việc kiểm tra sức khỏe định kỳ. Chỉ đến khi xuất hiện biến chứng nguy hiểm như phù phổi cấp, tăng huyết áp ác tính, ure huyết cao hay tăng kali máu đe dọa tính mạng, họ mới nhập viện và được chẩn đoán suy thận mạn. Khi đó, cơ hội điều trị nội khoa gần như không còn, buộc phải chạy thận hoặc ghép thận.

“Suy thận mạn giai đoạn cuối ảnh hưởng lớn đến tuổi thọ và chất lượng sống. Một người 40 tuổi bước vào lọc máu có tuổi thọ tương đương người 75 tuổi. Ngoài chi phí điều trị tốn kém, người bệnh còn đối mặt nguy cơ mất việc làm, gián đoạn học tập, khó khăn trong hôn nhân và sinh con, tạo áp lực cho gia đình và hệ thống y tế,” BS Yến phân tích.

Xu hướng trẻ hóa bệnh thận mạn đang trở thành hồi chuông cảnh báo, đòi hỏi người trẻ phải quan tâm hơn đến sức khỏe và kiểm tra định kỳ để phát hiện bệnh sớm.

Phòng bệnh sớm – giải pháp giảm gánh nặng chạy thận

Sự quá tải tại nhiều trung tâm lọc thận thời gian gần đây phản ánh rõ ràng nhu cầu điều trị thay thế thận đang vượt quá năng lực của hệ thống y tế. Số bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối tăng nhanh khiến những ca chạy thận phải kéo dài đến đêm, thậm chí nhiều cơ sở buộc phải mở thêm ca 4, ca 5 để đáp ứng nhu cầu. Theo các chuyên gia, giải pháp căn cơ nhất không nằm ở việc tăng số máy lọc máu, mà là phát hiện bệnh thận mạn từ sớm và điều trị hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu, khi chức năng thận còn có thể bảo tồn.

Để làm được điều này, người dân cần chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt: duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, giảm đồ ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn, hạn chế dùng thuốc tùy tiện – đặc biệt là thuốc giảm đau và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Việc khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra chức năng thận mỗi 6–12 tháng là biện pháp đơn giản nhưng quan trọng, giúp phát hiện sớm bệnh thận mạn, nhất là ở nhóm có nguy cơ cao như người tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường hoặc có tiền sử bệnh thận.

Thực tế, khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối, người bệnh chỉ còn lựa chọn lọc máu, lọc màng bụng hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Thống kê của Bộ Y tế cho thấy Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, trong đó khoảng 26.000 người đang ở giai đoạn cuối – con số cho thấy gánh nặng rất lớn đối với cả gia đình người bệnh và hệ thống y tế.