Tác hại khôn lường từ thói quen lạm dụng tai nghe chống ồn của giới trẻ

Để giúp độc giả có cái nhìn chính xác nhất về vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với BSCKI Nguyễn Khôi Phục - Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Minh Anh.

PV: Trong bối cảnh đô thị ồn ào như TP. Hồ Chí Minh, nhiều người trẻ sử dụng tai nghe chống ồn (ANC) và mở nhạc liên tục để át tạp âm. Dưới góc độ y khoa, việc đưa âm thanh sát màng nhĩ trong thời gian dài gây ảnh hưởng đến thính giác ra sao, thưa bác sĩ?

BSCKI Nguyễn Khôi Phục: Việc sử dụng tai nghe để che lấp tiếng ồn môi trường thực chất lại làm tăng áp lực lên hệ thính giác, bởi âm thanh được đưa trực tiếp vào sát màng nhĩ với cường độ cao và kéo dài. Khi nghe liên tục trong nhiều giờ, nhiều ngày, các tế bào thần kinh trong ốc tai phải hoạt động quá sức, dẫn đến tình trạng suy nhược và mệt thính giác. Người bệnh có thể cảm thấy lùng bùng tai, nghe thấy âm thanh nhưng không hiểu rõ lời nói, dù trên thính lực đồ ban đầu chưa ghi nhận thay đổi rõ rệt.

Bên cạnh đó, âm thanh càng lớn thì mức độ tác hại càng cao. Việc tiếp xúc với âm thanh trên 85db liên tục trên hai giờ một ngày và kéo dài nhiều tháng sẽ gây giảm thính lực. Hiện nay đa số máy nghe nhạc có tai nghe đều có công suất cực đại đến 120db đương nhiên sẽ gây tác hại nếu không sử dụng đúng cách. Tổn thương tai này thường có biểu hiện không rõ rệt, thường diễn ra âm thầm, bắt đầu ở các tế bào thính giác tần số cao rồi lan dần xuống các tần số trung bình và thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nghe và hiểu lời nói.

PV: Việc người trẻ lướt video ngắn hàng giờ với tai nghe in-ear, liên tục tiếp xúc các hiệu ứng âm thanh giật cục, âm lượng biến thiên mạnh, gây ra những tổn thương thực thể vĩnh viễn nào đối với ốc tai?

BSCKI Nguyễn Khôi Phục: So với âm nhạc êm dịu, các video ngắn thường tạo ra những biến đổi âm thanh đột ngột, giống như các “cú sốc” liên tục tác động lên ốc tai. Khi sử dụng tai nghe in-ear, âm thanh đi sâu trực tiếp vào ống tai khiến mức độ kích thích càng mạnh. Trong khi đó, ốc tai có nhiều tế bào thính giác đảm nhiệm các dải tần khác nhau, nên khi phải tiếp nhận âm thanh mạnh và thay đổi bất thường trong thời gian dài, các tế bào này nhanh chóng rơi vào trạng thái mệt thính giác, đặc biệt ở các tần số cao. Nếu kéo dài, tổn thương có thể trở nên vĩnh viễn, bắt đầu từ tần số cao rồi lan dần xuống các dải tần thấp hơn, khiến người bệnh nghe kém nhưng khó nhận ra ở giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó, việc “nghe âm thanh nhỏ trong thời gian dài” không hề an toàn như nhiều người nghĩ. Nguy cơ tổn thương thính giác không chỉ phụ thuộc vào cường độ âm thanh mà còn liên quan trực tiếp đến thời gian tiếp xúc. Nghe âm lượng nhỏ nhưng liên tục nhiều giờ mỗi ngày vẫn khiến các tế bào thính giác phải hoạt động không ngừng và dần bị “bào mòn”. Trong khi âm thanh lớn có thể gây tổn thương cấp tính, thì tiếp xúc kéo dài dù ở mức vừa phải lại gây tổn thương âm thầm nhưng tích lũy. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là giảm âm lượng mà còn phải kiểm soát thời gian sử dụng, tránh để tai bị “quá tải” trong thời gian dài.

PV: Bác sĩ có thể chỉ ra 3 dấu hiệu cảnh báo sớm nhất về suy giảm thính lực mà người trẻ thường bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày?

BSCKI Nguyễn Khôi Phục: Một số dấu hiệu cảnh báo sớm thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua gồm ù tai, đặc biệt rõ vào ban đêm hoặc trong không gian yên tĩnh; nghe thấy âm thanh nhưng khó hiểu rõ lời nói, nhất là ở nơi đông người; hoặc cảm giác lùng bùng tai khiến người dùng phải tăng âm lượng thiết bị. Ngoài ra, một số trường hợp có thể xuất hiện chóng mặt, nhức đầu, hoa mắt, mệt mỏi - đây có thể là biểu hiện của chấn thương âm thanh cấp tính. Các triệu chứng này đôi khi chỉ thoáng qua nhưng nếu lặp lại nhiều lần có thể để lại di chứng về thính lực và thần kinh.

Bên cạnh đó, việc sử dụng tai nghe không đúng cách còn gây ra nhiều ảnh hưởng khác trong sinh hoạt như giảm khả năng tập trung, phản xạ chậm, dễ gây tai nạn khi lái xe hoặc làm việc cần sự tỉnh táo. Đeo tai nghe khi ngủ khiến não bộ bị kích thích liên tục, dẫn đến tình trạng mệt mỏi, uể oải sau khi thức dậy, ảnh hưởng đến hiệu suất học tập và làm việc. Ngoài ra, nút tai nghe có thể tạo môi trường ẩm, gây tổn thương da ống tai, tạo điều kiện cho vi khuẩn, vi nấm phát triển, dẫn đến viêm ống tai ngoài, chàm hoặc nhiễm nấm; nếu tai nghe không vừa vặn còn có thể gây đau tai, nhức đầu và khó chịu kéo dài.

PV: Không thể loại bỏ tai nghe khỏi công việc và giải trí, vậy bác sĩ có khuyến nghị thiết thực nào về thói quen và thời lượng sử dụng để người trẻ bảo vệ thính lực?

BSCKI Nguyễn Khôi Phục: Người trẻ vẫn có thể sử dụng tai nghe, nhưng để hạn chế tác hại, cần kiểm soát âm lượng ở mức an toàn, không vượt quá 60% công suất tối đa của thiết bị. Đồng thời, không nên sử dụng tai nghe liên tục trong thời gian dài và đặc biệt tránh đeo khi ngủ vì rất dễ ngủ quên, khiến tai và não bộ bị kích thích kéo dài. Người dùng nên lựa chọn tai nghe vừa khít với tai để hạn chế phải tăng âm lượng do ảnh hưởng của tiếng ồn bên ngoài; trong đó, tai nghe chụp tai là lựa chọn tốt hơn vì giúp cách ly âm thanh môi trường, dù có phần cồng kềnh và chi phí cao hơn. Cần lưu ý rằng âm lượng càng lớn thì thời gian nghe càng phải được rút ngắn tương ứng để giảm nguy cơ tổn thương thính giác.

Trong sinh hoạt hàng ngày, nên ưu tiên nghe nhạc hoặc học tập bằng loa ngoài khi có thể, đồng thời tránh sử dụng tai nghe trong môi trường quá ồn ào vì người dùng thường có xu hướng tăng âm lượng. Những người có bệnh lý tai ngoài hoặc tai giữa không nên đeo tai nghe kéo dài vì dễ làm tình trạng viêm tái phát. Thời gian sử dụng tai nghe nên giới hạn dưới 2 giờ mỗi ngày. Khi xuất hiện các dấu hiệu như ù tai, nghe kém, chóng mặt, nhức đầu hoặc hoa mắt, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai - Mũi - Họng để được thăm khám, đo thính lực và hướng dẫn điều trị kịp thời.

Đeo tai nghe khi ngủ: Tiện lợi hay rước họa vào thân?

Chăm sóc tốt thính giác giúp sống lâu và khỏe mạnh

5 thói quen gây hại cho thính giác