Thanh Hóa: Sự thật phía sau “thuốc đông y gia truyền” rao bán tràn lan trên mạng

Lương y và bài thuốc gia truyền tự xưng

Gần đây, thông qua các kênh mạng xã hội, youtube và website, phóng viên ghi nhận nhiều nội dung video quảng cáo nhắc tới một cơ sở có tên “Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường” tại xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa.

Nhiều nội dung bài viết, hình ảnh, video được đăng tải trên các trang fanpage, website: “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”, “YHCT Hoàng Minh Đường”, hoangminhduong.vn,... xuất hiện hình ảnh người đàn ông xưng là “lương y Hoàng Văn Toàn” đang khám chữa bệnh, giới thiệu sản phẩm “Thảo dược đắp xương khớp” thuốc gia truyền. Sản phẩm này được giới thiệu là thuốc đắp, chữa các bệnh viêm đa khớp, thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa…

Những lời giới thiệu hấp dẫn, đi kèm video, hình ảnh nhiều bệnh nhân. Có bệnh nhân nói đặt mua sản phẩm “Thảo dược đắp xương khớp” online đã hồi phục nhanh sau khi sử dụng, nhiều video quảng cáo đã thu hút hàng trăm lượt thích, bình luận.

Để trải nghiệm thực tế sản phẩm “Thảo dược đắp xương khớp”, phóng viên đã liên hệ với cơ sở này qua số điện thoại dưới các bài đăng và được hướng dẫn đặt thuốc online với chi phí 2,44 triệu đồng. Chỉ sau 2 ngày, gói hàng được gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh, kèm theo hướng dẫn sử dụng.

Tuy nhiên, quan sát bao bì sản phẩm, phóng viên ghi nhận trên bao bì sản phẩm thiếu nhiều thông tin bắt buộc, như: Không ghi rõ thành phần, hàm lượng, hạn sử dụng, số đăng ký lưu hành; không có tên và địa chỉ đầy đủ của cơ sở sản xuất...

Ngày 6/8, trao đổi với phóng viên về danh xưng lương y trên mạng xã hội, ông Hoàng Văn Toàn, đại diện Phòng chẩn trị y học cổ truyền Hoàng Minh Đường khẳng định: "Anh thì cũng có đi học cái lớp bên lương y rồi, nhưng mà về cơ bản thì chưa có chứng chỉ lương y..."

Đối với sản phẩm Thảo dược đắp xương khớp được cơ sở cũng như đích danh ông Toàn giới thiệu là bài thuốc gia truyền, ông Toàn cho biết: "Bên anh cũng đã đi kiểm nghiệm ở Viện kiểm nghiệm Trung ương và anh cũng đang chuẩn bị, hôm vừa rồi thì anh gửi hồ sơ về sở. Đợt vừa rồi sở, cơ quan ban ngành đang có sự chuyển đổi nên anh đang gửi về nhưng người ta chưa tiếp nhận..."

Ngày 7/8, trao đổi với phóng viên liên quan đến các video, hình ảnh về sản phẩm “Thảo dược đắp xương khớp” của cơ sở có tên Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường, đại diện Phòng Nghiệp vụ Y - Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Về thuốc bên đông y, các phòng khám đông y và phòng chẩn trị y học cổ truyền được sản xuất các bài thuốc, vị thuốc nhưng chỉ được lưu hành trong phòng khám, không được bán ra lưu hành trên thị trường. Dưới dạng hàng hóa là phải đăng ký sản phẩm, giấy phép lưu hành,...”

Trước những câu hỏi về giấy phép hoạt động, nhân sự của cơ sở, đại diện Phòng Quản lý hành nghề y, dược tư nhân - Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa cho biết, Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường được cấp lại giấy phép hoạt động số 1955/TH-GPHĐ ngày 21/1/2025. Giấy phép mới thay thế cho giấy phép cũ do phòng khám thay đổi tên cơ sở.

Về nhân sự hành nghề tại phòng khám, vị này cho biết, hiện tại Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường do bà Hoàng Thị Nhung phụ trách chuyên môn, không có nhân sự tên “Hoàng Văn Toàn” đăng ký hành nghề tại phòng khám.

Góc nhìn của Luật sư về vụ việc

Liên quan đến việc Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường bán sản phẩm Thảo dược đắp xương khớp ra thị trường, phóng viên đã có buổi phỏng vấn Luật sư Mai Thanh Bình – Công ty luật TNHH Mai Thanh Bình để có góc nhìn khách quan, đa chiều về vấn đề này.

Theo Luật sư Bình, thuốc cổ truyền là thuốc có thành phần từ một hoặc nhiều dược liệu được phối ngũ theo lý luận của y học cổ truyền hoặc theo kinh nghiệm dân gian và được chế biến, bào chế theo phương pháp y học cổ truyền, có dạng bào chế truyền thống hoặc hiện đại.

Thuốc cổ truyền lưu hành trên thị trường phải thực hiện việc đăng ký, trừ 02 trường hợp:

Trường hợp 1: Thuốc cổ truyền do cơ sở khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền chế biến, bào chế, cân (bốc) thuốc cổ truyền theo bài thuốc, đơn thuốc để sử dụng và bán lẻ theo đơn tại chính cơ sở đó;

Trường hợp 2: Cơ sở khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền mua thuốc từ bệnh viện có chức năng khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền tuyến tỉnh trở lên trong cùng địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương để điều trị cho bệnh nhân tại cơ sở đó. Theo quy định của pháp luật, cơ sở khám chữa bệnh không phải đối tượng được pháp luật cho phép kinh doanh thuốc, trừ hai trường hợp kinh doanh thuốc nêu trên.

Do đó, để cơ sở khám chữa bệnh có thể kinh doanh thuốc ra ngoài thị trường thì phải đăng ký kinh doanh dưới một hình thức khác, ví dụ bán thuốc dưới hình thức là nhà thuốc, là cơ sở chuyên bán lẻ thuốc cổ truyền. Để có thể kinh doanh thuốc cổ truyền ra thị trường thì cơ sở kinh doanh thuốc phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược; và loại thuốc dùng để kinh doanh phải có Giấy đăng ký lưu hành thuốc, nguyên liệu làm thuốc.

Liên quan đến việc ông Hoàng Văn Toàn chưa đăng ký hành nghề tại Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường, tuy nhiên, trên mạng xã hội, youtobe xuất hiện nhiều video ông này đang khám chữa bệnh, Luật sư Bình phân tích:

Thứ nhất: Theo Giấy xác nhận nội dung quảng cáo số 01/2025/XNQC-SYT ngày 07/02/2025 do Sở Y tế Thanh Hóa xác nhận thì nội dung quảng cáo được cho phép là quảng cáo về dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh chứ không phải quảng cáo thuốc.

Do đó, cần xác định lại các bài quảng cáo trên youtube, tiktok,… đối tượng quảng cáo chính xác là gì? Đã phù hợp với nội dụng đã được xác nhận không?

Thứ hai: Pháp luật nghiêm cấm việc quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

Việc ông Toàn chưa đăng ký hành nghề tại Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường nhưng liên tục đăng các video có “gắn liền” với các cụm từ “Hoàng Minh Đường” sẽ làm người xem, bệnh nhân, khách hàng nhầm lẫn về nhân lực trên thực tế, về khả năng cung cấp dịch vụ của Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Hoàng Minh Đường.

Thứ ba: Đối với hành vi giới thiệu sản phẩm là thuốc đắp chữa bệnh viêm đa khớp, thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa… là hành vi quảng cáo thuốc, do đó cần đáp ứng các điều kiện quan trọng sau:

1. Phạm vi quảng cáo đã được Bộ Y tế xác nhận.

2. Nội dung quảng cáo thuốc phải phù hợp với các tài liệu:

a) Giấy phép lưu hành tại Việt Nam;

b) Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đã được Bộ Y tế phê duyệt;

c) Chuyên luận về thuốc đã được ghi trong Dược thư Quốc gia hoặc trong các tài liệu về thuốc đã được cơ quan có thẩm quyền của nước sản xuất công nhận.

3. Thông tin, hình ảnh cấm sử dụng trong quảng cáo thuốc bao gồm:

a) Hình ảnh người bệnh;

b) Sơ đồ tác dụng của thuốc mà chưa được nghiên cứu, đánh giá;

c) Hình ảnh, tên của thầy thuốc để giới thiệu thuốc.

Do đó, cần phải xem xét cơ sở, người thực hiện hoạt động quảng cáo thuốc đã được Bộ y tế xác nhận cho quảng cáo thuốc chưa? Quảng cáo có phù hợp với nội dung, phạm vi đã xác nhận không? Có phù hợp với các tài liệu trong điều kiện nêu trên hay không?

Bên cạnh đó, việc sử dụng hình ảnh người bệnh của ông Hoàng Văn Toàn là một hành vi vi phạm điều cấm trong hoạt động quảng cáo thuốc, Luật sư Bình cho biết thêm.

Thực trạng đáng lo ngại

Thời gian gần đây, tình trạng các lương y giới thiệu thuốc đông y tràn lan trên mạng xã hội đang trở thành nội dung được nhiều người quan tâm. Họ thường khoác lên mình áo blouse trắng, xưng danh “truyền nhân nhiều đời” hoặc “chữa khỏi hàng trăm ca bệnh”, quảng cáo các loại thuốc gia truyền.

Tuy nhiên, đằng sau những lời giới thiệu hoa mỹ ấy là hàng loạt vụ việc buôn bán thuốc kém chất lượng. Không ít trường hợp đã bị cơ quan chức năng phát hiện, xử lý, nhưng tình trạng này vẫn diễn biến phức tạp.

Điển hình, ngày 22/5/2025, Công an tỉnh Thái Nguyên tiến hành kiểm tra nhà Đỗ Tiến Hùng (SN 1993) trú huyện Phú Bình (cũ), phát hiện số lượng lớn thuốc thành phẩm và bán thành phẩm chữa bệnh xương khớp. Hùng thừa nhận đã mua thuốc trôi nổi, dán nhãn giả thương hiệu đông y rồi bán qua mạng xã hội.

Mới đây, ngày 03/6/2025, Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Hoàng Thị Ngọc (SN 1988, trú tại TP Hà Nội) về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm.

Từ năm 2020, Ngọc cùng Nguyễn Thị Hợi (SN 1983, trú tỉnh Đắk Lắk) tự nghĩ công thức thuốc, sử dụng giấy kiểm nghiệm giả và nộp hồ sơ công bố sản phẩm tại Bắc Ninh để hợp thức hóa việc bán thuốc đông y. Kết quả giám định cho thấy, 12 loại thuốc do nhóm này sản xuất hoàn toàn không chứa hoạt chất điều trị như công bố, không đủ điều kiện được xem là thuốc chữa bệnh.

Với mục đích phối hợp, đồng hành cùng ngành Y tế Thanh Hóa trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng, góp phần bảo vệ quyền lợi và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Tạp chí Sức Khỏe Cộng Đồng sẽ tiếp tục thông tin đến độc giả, và sự vào cuộc của các cơ quan hữu quan về nội dung trên.

Cá nhân, tổ chức có hành vi quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Khoản 5 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP, cụ thể như sau:

Phạt tiền từ 60 - 80 triệu đồng đối với hành vi quảng cáo không đúng sự thật hoặc gây sự nhầm lẫn cho khách hàng về khả năng kinh doanh, cung cấp hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ của cá nhân, tổ chức kinh doanh hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ; gây nhầm lẫn về chất lượng, số lượng, công dụng, giá cả, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, chủng loại, nguồn gốc xuất xứ, phương thức phục vụ và thời hạn bảo hành của hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ đã được đăng ký hoặc công bố, trừ các trường hợp sau đây:

- Hành vi quảng cáo mỹ phẩm có tác dụng như thuốc bị gây hiểu nhầm sản phẩm là thuốc theo khoản 4 Điều 51 Nghị định 38/2021/NĐ-CP: Phạt từ 30 - 40 triệu đồng.

- Hành vi quảng cáo thực phẩm chức năng bị gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc để chữa bệnh theo điểm b khoản 4 Điều 52 Nghị định 38/2021/NĐ-CP: Phạt từ 20 - 30 triệu đồng.

- Hành vi quảng cáo sai sự thật về công dụng, bản chất, nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng của thức ăn chăn nuôi/thủy sản, chất cải tạo môi trường chăn nuôi/thủy sản theo khoản 1 Điều 60 Nghị định 38/2021/NĐ-CP: Phạt từ 10 - 15 triệu đồng.

- Hành vi quảng cáo giống cây trồng không đúng sự thật hoặc gây sự nhầm lẫn cho khác hàng về khả năng kinh doanh giống cây trồng của cá nhân, tổ chức kinh doanh, nội dung được ghi trên nhãn hoặc nhãn hiệu theo điểm c khoản 1 Điều 61 Nghị định 38/2021/NĐ-CP: Phạt từ 05 - 10 triệu đồng.

Ngoài ra, người vi phạm còn phải có trách nhiệm khắc phục hậu quả bằng cách xóa bỏ, tháo gỡ, thu hồi sản phẩm, hàng hóa quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội và phải buộc cải chính thông tin, xin lỗi đối với hành vi vi phạm của mình theo quy định tại khoản 8 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP.

Đối với trường hợp người vi phạm là tổ chức thì phải chịu mức phạt gấp hai lần số tiền phạt đối với cá nhân (căn cứ theo khoản 3 Điều 5 Nghị định 38/2021/NĐ-CP).

Ngoài ra, hành vi quảng cáo sai sự thật còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 197 Bộ luật Hình sự năm 2015, cụ thể như sau:

Người nào có hành vi quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ, đã bị xử lý vi phạm hành chính đối với hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm thì bị phạt tiền từ 10 - 100 triệu đồng hoặc bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Ngoài ra, người có hành vi phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 05 - 50 triệu đồng, bị cấm hành nghề hoặc làm một công việc nhất định từ 01 - 05 năm. Như vậy, nếu có hành vi quảng cáo sai sự thật trên mạng xã hội, đã bị xử lý vi phạm hành chính, bị phạt tiền mà vẫn tiếp tục tái phạm thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Nhóm Phóng viên