Truy xuất nguồn gốc - “lá chắn” chống thực phẩm bẩn trong cao điểm Tết Nguyên đán 2026

Việc ứng dụng mã số, mã vạch, QR code và các công cụ quản lý hiện đại được xem là “lá chắn” hiệu quả trong bối cảnh thị trường sôi động dịp cuối năm. 

Theo TS Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc thì mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Công văn số 7896/BKHCN-VP ngày 23/12/2025 nhằm tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa, nhất là thực phẩm phục vụ dịp Tết.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cũng đang tích cực tổ chức triển khai các nhiệm vụ theo quy định, đồng thời phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026.

Trong khuôn khổ kế hoạch này, Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang và Lào Cai, nhằm kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại địa phương. Hoạt động kiểm tra nhằm phục vụ người dân đón Tết, vui Xuân an toàn, bảo đảm sức khỏe, góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Đánh giá về công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực chất lượng sản phẩm, hàng hóa, TS Trần Hậu Ngọc cho hay, thời gian qua, công tác này được triển khai nghiêm túc, chặt chẽ và đạt nhiều kết quả tích cực, nâng cao chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Tuy nhiên, trước diễn biến phức tạp của hàng giả, hàng kém chất lượng, nhất là trên môi trường thương mại điện tử, cùng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15 ngày 14/6/2025) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025). Hai luật này cùng có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Theo TS Trần Hậu Ngọc, các luật đã bổ sung nhiều công cụ quản lý tiên tiến, gồm: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; và xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Việc ứng dụng mã số, mã vạch, QR code cùng các giải pháp truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số giúp định danh sản phẩm, minh bạch hóa thông tin về nguồn gốc và quy trình sản xuất, đặc biệt đối với hàng hóa kinh doanh trên môi trường số; đẩy mạnh kiểm soát chất lượng thực phẩm và bảo vệ người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cũng theo lãnh đạo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đã công bố 1.173 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch. Đây là cơ sở quan trọng để người dân lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; ưu tiên hàng hóa có công bố hợp chuẩn, hợp quy và nhãn mác đầy đủ.

Khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành đồng bộ, hệ thống này sẽ cho phép phát hiện sớm, cảnh báo kịp thời hàng giả, hàng kém chất lượng và thực phẩm không bảo đảm an toàn. Hệ thống được xây dựng trên cơ sở tích hợp dữ liệu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; đánh giá sự phù hợp; kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng và các tổ chức xã hội; cùng dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số của sản phẩm.

Bên cạnh đó, TS Trần Hậu Ngọc nhấn mạnh vai trò đặc biệt của đo lường trong giao dịch thương mại thực phẩm. “Đo lường có vai trò "cân, đong, đo", bảo đảm số lượng, định lượng hàng hóa và công khai, minh bạch giữa người mua với người bán. Vì vậy, đo lường là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động mua bán thực phẩm”, TS Ngọc khẳng định.

Theo khuyến nghị của Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên lựa chọn các sản phẩm có ghi nhãn đầy đủ, rõ ràng về khối lượng, thể tích, định lượng theo đúng quy định. Đối với thực phẩm không đóng gói sẵn, cần ưu tiên mua tại các cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định bởi cơ quan có thẩm quyền và còn hiệu lực. Đây là cách thiết thực để người dân tự bảo vệ quyền lợi chính đáng, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, minh bạch trong dịp Tết Nguyên đán.