Từ chợ dân sinh đến "chợ số": Văn hóa mua bán của người Việt đang chuyển mình rõ rệt

Theo số liệu thống kê, hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội có khoảng hơn 500 chợ truyền thống, tuy nhiên những khu chợ này đa phần người đi chợ thuộc độ tuổi trung niên hay những bà nội trợ mua thực phẩm phục vụ cho nhu cầu hàng ngày. Bạn Thu Trang, 22 tuổi - sinh sống và làm việc tại Hà Nội chia sẻ: “Mình không hay đi chợ truyền thống thường xuyên lắm, thi thoảng mình cần mua đồ thì mình ưu tiên đi chợ online vì người ta có thể ship thẳng tới nhà cho mình”.

Thực tế cho thấy, thói quen mua hàng của người Việt đang dần thay đổi trong thời đại chuyển đổi số, đây vừa là thách thức cũng vừa là cơ hội để chợ truyền thống đổi mới và phát triển. Một trong những chuyển biến dễ nhận thấy là sự dịch chuyển từ giao tiếp trực tiếp sang kết nối trên nền tảng số. Nếu trước đây người mua phải đến tận sạp hàng để lựa chọn sản phẩm, trao đổi với người bán thì nay chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, việc mua bán có thể hoàn tất mà không cần gặp mặt. Sự thuận tiện này giúp mở rộng thị trường nhưng cũng làm giảm những tương tác mang tính gắn kết vốn là nét đặc trưng của chợ truyền thống.

Cùng với đó, hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến tại nhiều khu chợ dân sinh. Những tấm biển in mã  xuất hiện ngay bên cạnh cân hàng hay rổ rau, cho phép khách hàng chuyển khoản nhanh chóng thay vì sử dụng tiền mặt. Xu hướng này phản ánh quá trình số hóa đang len lỏi vào cả những hoạt động mua bán nhỏ lẻ vốn được xem là “lãnh địa” của giao dịch tiền mặt.

Không chỉ thay đổi cách thanh toán, nhiều tiểu thương cũng chuyển sang bán hàng qua livestream hoặc kết hợp kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử. Tiếng rao quen thuộc ở chợ được thay bằng những buổi phát trực tiếp thu hút hàng nghìn lượt xem, giúp người bán tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương thay vì chỉ phục vụ người dân trong khu vực.

Cùng với sự thay đổi về phương thức mua bán, cách người tiêu dùng đưa ra quyết định cũng khác trước. Thay vì dựa vào sự quen biết hay lời giới thiệu trực tiếp của người bán, nhiều người lựa chọn xem đánh giá của khách hàng, thông tin về nguồn gốc sản phẩm hoặc uy tín của cửa hàng trên nền tảng trực tuyến. Sự minh bạch được nâng cao nhưng đồng thời những mối quan hệ gần gũi, thân tình vốn là nét đặc trưng của văn hóa chợ Việt cũng dần trở nên thưa vắng.

Sự chuyển dịch từ chợ dân sinh sang “chợ số” phản ánh xu thế tất yếu của nền kinh tế trong kỷ nguyên công nghệ. Tuy nhiên, phía sau những tiện ích của thanh toán không tiền mặt, thương mại điện tử hay livestream bán hàng là bài toán về việc gìn giữ những giá trị văn hóa đã gắn bó với đời sống người Việt qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh đó, thách thức không nằm ở việc lựa chọn giữa chợ truyền thống và chợ số, mà là tìm cách để hai mô hình cùng tồn tại, bổ trợ cho nhau, giúp tiểu thương thích ứng với xu thế mới mà vẫn giữ được bản sắc và tính kết nối cộng đồng vốn là linh hồn của văn hóa chợ Việt Nam.