Cảnh báo “quái vật” nitazene mạnh gấp 500 lần heroin, gây hàng chục ca tử vong toàn cầu

Từ phòng thí nghiệm đến đường phố

Nitazene không phải là cái tên xa lạ trong giới khoa học. Chất này được bào chế từ những năm 1950 với mục đích ban đầu là phục vụ nghiên cứu dược lý, nhưng chưa bao giờ được chấp thuận sử dụng y tế vì độc tính quá cao.

Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, nitazene đã tái xuất dưới dạng ma túy tổng hợp, được sản xuất trái phép và trộn lẫn vào nhiều loại chất cấm khác như heroin, fentanyl, thuốc lắc (MDMA) hoặc thậm chí thuốc lá điện tử.

Các chuyên gia cảnh báo, người dùng thường không biết rằng trong sản phẩm họ sử dụng có chứa nitazene. Điều này khiến nguy cơ sốc thuốc và tử vong tức thì tăng cao gấp nhiều lần.

Theo các nghiên cứu gần đây, nitazene có tác dụng giảm đau cực mạnh, nhưng đi kèm với khả năng ức chế hô hấp nghiêm trọng – nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tử vong. Một liều nitazene chỉ cần vài microgram (tức phần triệu gam) đã đủ gây nguy hiểm tính mạng.

So sánh về mức độ gây nghiện và độc tính, giới chuyên gia đánh giá nitazene mạnh hơn heroin khoảng 500 lần và mạnh hơn morphine hơn 1000 lần. Đây là lý do khiến các cơ quan y tế ở Anh, Mỹ và Australia xếp Nitazene vào nhóm chất cấm tuyệt đối.

Năm 2019, Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) mới ghi nhận nitazene lần đầu. Đến nay, đã xác định 26 loại nitazene khác nhau, trong đó có isotocyanozene – loại mới được phát hiện lần đầu ở Canberra vào tháng 9 vừa qua.

Chất này đã gây ra hàng nghìn ca tử vong ở Mỹ và hàng chục ca tại Anh. Cảnh sát Liên bang Australia ví việc sử dụng nitazene như "chơi trò may rủi với cái chết".

Số ca tử vong tăng nhanh – lời cảnh tỉnh từ Australia

Tại Australia, trong năm 2024 – 2025, hàng chục trường hợp tử vong do sử dụng nitazene đã được ghi nhận. Nhiều nạn nhân tưởng mình đang sử dụng heroin hoặc thuốc lắc, nhưng thực chất lại hít phải nitazene – chất độc cực mạnh không mùi, không vị, khó nhận biết.

Gần đây nhất, giới chức nước này đã ghi nhận 4 cái chết liên quan trực tiếp tới loại ma tuý tổng hợp này. Giới chức Australia cho biết, Nitazene hiện được nhập lậu dưới dạng bột, viên nén hoặc tinh thể và phân phối trên thị trường ma túy chợ đen với tên gọi giả mạo như “oxy”, “dope”, “downers”.

Theo lực lượng Biên phòng Australia, hơn 60 lô hàng chứa nitazene đã bị chặn, chủ yếu qua đường bưu điện. Ông Troy Sokoloff, quyền chỉ huy lực lượng này, cảnh báo: "Mức độ đe dọa mà chất này gây ra cho cộng đồng Australia là cực kỳ nghiêm trọng".

Chỉ một lượng nhỏ bằng 1/5 hạt muối cũng đủ khiến người dùng tử vong. Từ năm 2021 đến nay, Australia đã ghi nhận ít nhất 30 ca sốc thuốc có liên quan – nhưng con số thực tế có thể cao hơn nhiều.

Trước tình hình đó, giới chức y tế và cơ quan pháp y kêu gọi mở rộng dịch vụ kiểm tra thuốc để ngăn ngừa thảm kịch. Một điều tra viên bang Victoria cho biết đã có 16 ca sốc thuốc do nitazene trong ba năm qua, đồng thời đề xuất chính quyền đầu tư cho dịch vụ xét nghiệm này.

Trường hợp điển hình là SL, 38 tuổi, tử vong cuối năm 2022 sau khi tiêm phải chất tưởng là heroin. Điều tra viên Ingrid Giles cho biết: "Nếu khi đó bang Victoria đã có dịch vụ kiểm tra thuốc, có lẽ SL đã có cơ hội sống."

Bốn ngày sau vụ Broadmeadows, bà Katherine Whetton, quyền Thư ký Sở Y tế bang Victoria, thông báo chính quyền sẽ thử nghiệm dịch vụ kiểm tra thuốc nhằm ngăn chặn các ca tương tự.

Phó Giáo sư Dimitri Gerostamoulos, chuyên gia độc chất học tại Viện Pháp y bang Victoria, từng tham gia nhóm công tác của UNODC ở Vienna, kể lại: "Ngay từ khi đó, chúng tôi đã nhận thấy tác động khủng khiếp của các chất tổng hợp mới trên toàn cầu."

Hầu hết người sử dụng không biết mình đang dùng nitazene, bởi chất này thường được trộn trong các loại ma túy khác. Chỉ cần vài hơi thuốc điện tử, một viên nén MDMA giả hoặc một vệt cocain có chứa nitazene cũng có thể gây tử vong.

Loại chất này mạnh đến mức chỉ một hạt nhỏ cũng có thể giết người. Ngay cả nhân viên cấp cứu tại hiện trường các ca sốc thuốc cũng phải hết sức cẩn trọng để tránh hít phải.

Nitazene khiến người dùng ngừng thở chỉ sau vài phút, dẫn đến thiếu oxy, liệt, co giật và tử vong.

Dù Việt Nam chưa ghi nhận ca tử vong nào liên quan trực tiếp đến Nitazene, song các chuyên gia cảnh báo về việc "cẩn thận không bao giờ thừa", nguy cơ du nhập là rất lớn khi loại ma túy này đã lan sang nhiều nước trong khu vực.

Các chuyên gia y tế cũng khuyến cáo, ngoài việc nâng cao nhận thức, cộng đồng cần đặc biệt chú ý phát hiện sớm dấu hiệu sốc ma túy như mất ý thức, thở chậm, co giật… để kịp thời cấp cứu.

Việc tăng cường xét nghiệm nhanh các tiền chất ma tuý tại các cơ sở y tế, cùng với siết chặt quản lý hóa chất tiền chất, là những biện pháp cấp thiết để ngăn chặn nguy cơ “đại dịch ma túy tổng hợp” trong tương lai gần.

Nguy hiểm khôn lường khi ma tuý "đội lốt" thuốc lá điện tử

Học sinh Ischool Nha Trang cam kết nói không với ma túy và thuốc lá điện tử