Đại biểu Quốc hội cảnh báo tình trạng phân loại rác chỉ làm cho có

Phân loại rác tại nguồn vẫn hình thức, hiệu quả thấp

Tại phiên thảo luận sáng 28/10 vừa qua, đại biểu Chu Thị Hồng Thái - Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn cho rằng, việc phân loại rác thải tại nguồn dù đã được quy định và triển khai từ năm 2022 nhưng đến nay vẫn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Nguyên nhân chính là do thiếu hạ tầng kỹ thuật, phương tiện thu gom và công nghệ xử lý phù hợp, khiến nỗ lực của người dân chưa được phát huy.

Ở nhiều địa phương, dù người dân đã phân loại rác tại nhà theo quy định, nhưng trong quá trình thu gom, các loại rác lại bị trộn lẫn trở lại. Bên cạnh đó, nhiều đơn vị thu gom vẫn hạn chế trong đầu tư thiết bị, nhân lực và quy trình xử lý, dẫn đến tình trạng phân loại mang tính hình thức, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Đại biểu Mai Văn Hải - Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cũng phản ánh thực trạng tương tự tại khu vực nông thôn, nơi phần lớn rác thải sinh hoạt vẫn được chôn lấp hoặc đốt thủ công, gây ô nhiễm đất và không khí.

Theo ông, nguyên nhân không chỉ do hạn chế về ngân sách và hạ tầng kỹ thuật, mà còn xuất phát từ nhận thức, ý thức và trách nhiệm của chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong việc xử lý chất thải. Nhiều nơi vẫn tồn tại thói quen đốt rơm rạ, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi, trong khi công tác tuyên truyền, hướng dẫn phân loại rác chưa thực sự đi vào chiều sâu. Tất cả những yếu tố này khiến cho việc phân loại rác tại nguồn chưa trở thành thói quen bền vững trong đời sống cộng đồng.

Ứng dụng công nghệ hiện đại thay thế chôn lấp truyền thống

Các đại biểu Quốc hội cho rằng, trong bối cảnh lượng rác thải sinh hoạt ngày càng gia tăng nhanh chóng, việc ứng dụng công nghệ xử lý hiện đại, thân thiện với môi trường là yêu cầu cấp thiết. Phương pháp chôn lấp truyền thống vốn chiếm nhiều diện tích đất, tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ nước rác, gây ô nhiễm đất và nguồn nước ngầm, nay đã không còn phù hợp với xu hướng phát triển bền vững. Thay vào đó, cần ưu tiên các giải pháp công nghệ tiên tiến như đốt rác phát điện, tái chế, tái sử dụng rác thải nhằm tận dụng năng lượng, giảm thiểu khí thải độc hại và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.

Một số đại biểu nhấn mạnh, để công tác xử lý rác đạt hiệu quả, Chính phủ và các địa phương cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch các khu xử lý chất thải rắn liên vùng, bảo đảm đồng bộ từ khâu phân loại, thu gom, vận chuyển đến xử lý cuối cùng. Bên cạnh đó, cần sớm ban hành cơ chế tài chính môi trường phù hợp, trong đó thu phí theo lượng rác phát sinh, vừa khuyến khích người dân giảm rác thải, vừa tạo nguồn kinh phí cho hoạt động xử lý. Các đại biểu cũng đề nghị tăng cường hỗ trợ từ Quỹ Bảo vệ môi trường đối với các dự án đầu tư công nghệ xử lý tiên tiến, thân thiện sinh thái, qua đó góp phần giảm dần tỷ lệ chôn lấp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và từng bước xây dựng nền kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực quản lý chất thải.

Thúc đẩy xã hội hóa và tăng cường trách nhiệm quản lý môi trường

Các đại biểu Quốc hội cho rằng, để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường, cần đổi mới tư duy quản lý và đẩy mạnh xã hội hóa trong xử lý chất thải. Đại biểu Mai Văn Hải - Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đề nghị Nhà nước có chính sách hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực môi trường, đặc biệt là các dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Việc huy động nguồn lực xã hội sẽ giúp giảm gánh nặng cho ngân sách, đồng thời mở ra cơ hội cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ hiện đại, hình thành chuỗi xử lý rác thải khép kín, vừa bảo đảm lợi ích kinh tế, vừa phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Đại biểu Chu Thị Hồng Thái - Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn nhấn mạnh, cùng với xã hội hóa, cần nâng cao năng lực quản lý môi trường ở cơ sở. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã là tuyến quản lý gần dân, sát thực tế nhất, do đó cần có cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng – “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, đi đôi với kiểm tra, giám sát thường xuyên. Khi bộ máy quản lý được kiện toàn, cộng đồng và doanh nghiệp cùng tham gia tích cực, công tác bảo vệ môi trường mới đạt hiệu quả thực chất.

Các ý kiến tại nghị trường thống nhất rằng, đổi mới toàn diện công tác quản lý rác thải sinh hoạt là yêu cầu cấp bách, phải được triển khai đồng bộ từ cơ chế, chính sách đến công nghệ và ý thức cộng đồng, qua đó hướng tới một môi trường xanh – sạch – bền vững cho tương lai.