Khi quyết định đi sau nhịp sống: Nhìn từ câu chuyện nghỉ Tết Dương lịch 4 ngày

Mới đây, thông tin về việc Bộ Nội vụ xin ý kiến và được chấp thuận phương án hoán đổi ngày làm việc để nghỉ Tết Dương lịch 2026 được kéo dài 4 ngày đã nhanh chóng lan tỏa. Trên khắp các diễn đàn, mạng xã hội, nhiều người bày tỏ sự vui mừng khi có thêm thời gian nghỉ ngơi, sum họp gia đình hoặc lên kế hoạch du lịch đầu năm.

Tại một quán cà phê nhỏ ở phường Tương Mai (Hà Nội), chị Nguyễn Minh Hằng, nhân viên Marketing của một doanh nghiệp tư nhân, cho biết: “Có thêm mấy ngày nghỉ liền nhau thì ai cũng mừng. Tôi ở xa quê, nếu chỉ được nghỉ 1 ngày thì gần như không dám về. Nghỉ 4 ngày sẽ giúp gia đình tôi chủ động hơn”. Tuy vậy, cô cũng thừa nhận quyết định được công bố khá muộn khiến việc đặt vé tàu xe trở nên vất vả: “Khi biết tin thì vé máy bay đã tăng giá, muốn tiết kiệm cũng khó”.

Không chỉ người lao động, nhiều tiểu thương và hộ kinh doanh nhỏ cũng rơi vào tâm thế vừa mừng vừa lo. Chị Trần Thị Lan, chủ của một chuỗi nhà hàng ăn uống tại Hà Nội, chia sẻ: “Nghỉ dài ngày, người dân có nhiều thời gian để đi chơi, vì thế nhu cầu ăn uống có thể tăng, nhưng thông báo lịch được nghỉ 4 ngày sát quá khiến tôi không kịp chuẩn bị hàng hóa. Nếu biết sớm hơn vài tháng, tôi đã tính toán nhập hàng và chuẩn bị nhân viên phục vụ hợp lý hơn”.

Những câu chuyện như vậy không phải cá biệt. Trên thực tế, việc ban hành quyết định nghỉ lễ vào thời điểm cận kề đã tạo ra hàng loạt chi phí xã hội “không tên”: người dân phải mua vé tàu xe giá cao, đảo lộn kế hoạch gia đình; doanh nghiệp phải điều chỉnh lịch sản xuất, giao hàng, bố trí lại nhân sự. Các doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh cá thể và lao động tự do thường là nhóm chịu tác động nặng nề nhất.

Theo các chuyên gia, vấn đề không nằm ở bản thân quyết định cho nghỉ dài ngày, mà ở cách thức và thời điểm điều hành. Chuyên gia chính sách công Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng: “Quản trị công hiện đại không chỉ là ra quyết định đúng, mà còn phải đúng thời điểm. Những việc có thể dự báo và lên kế hoạch từ sớm thì không nên để đến phút cuối mới điều chỉnh, vì như vậy chi phí xã hội sẽ rất lớn”.

Ông Nguyễn Sỹ Dũng phân tích thêm, trong nhiều trường hợp, bộ máy quản lý vẫn vận hành theo phản xạ quen thuộc: khi nhu cầu phát sinh thì xử lý, khi dư luận ủng hộ thì quyết định. “Cách làm này tạo cảm giác linh hoạt, nhưng thực chất cho thấy sự thiếu hụt trong năng lực dự báo và thiếu một khung nguyên tắc ổn định để các chính sách khi ban hành có thể bắt kịp với sự vận động của xã hội”, ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Dũng, nhìn từ góc độ quản trị, một nền công vụ chuyên nghiệp cần trả lời sớm những câu hỏi mang tính nguyên tắc: khi nào nên hoán đổi ngày làm việc, khi nào không; tiêu chí nào được áp dụng; và quan trọng nhất là thời điểm công bố để người dân, doanh nghiệp có đủ thời gian chuẩn bị. Nếu những câu hỏi đó chỉ được đặt ra khi thời điểm đã cận kề thì đó không phải là linh hoạt mà là chưa làm chủ được nhịp điều hành. Trong một xã hội đang vận hành nhanh, quyết định chậm không chỉ làm mất cơ hội mà còn làm suy giảm niềm tin.

Trong một xã hội hiện đại, Nhà nước cần tránh tạo ra những “bất ngờ” ở các quyết định hoàn toàn có thể dự báo và sắp xếp từ sớm. Sự ổn định và nhất quán trong điều hành, ở nhiều trường hợp, còn quan trọng hơn một điều chỉnh được coi là “hợp lý” nhưng lại ban hành vào phút chót. Cải cách công vụ vì thế không chỉ thể hiện ở các đề án lớn hay những khẩu hiệu mạnh, mà bắt đầu từ những việc rất cụ thể: tôn trọng thời gian, kế hoạch và nhịp vận hành của xã hội.

Câu chuyện nghỉ Tết Dương lịch 4 ngày vì thế không chỉ dừng lại ở số ngày nghỉ nhiều hay ít. Nó phản chiếu một yêu cầu lớn hơn đối với cải cách công vụ: quản trị công phải đi trước, hoặc ít nhất theo kịp nhịp sống xã hội. Khi mỗi quyết định được chuẩn bị từ sớm, công bố minh bạch và nhất quán, người dân và doanh nghiệp mới thực sự yên tâm tính trước, thay vì luôn trong trạng thái ứng phó.