Đắk Lắk: Quyết tâm xây dựng môi trường sống không khói thuốc

Nhìn lại chặng đường triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Đắk Lắk đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ nhờ chiến lược tiếp cận bài bản. Thành quả này được định hình vững chắc từ việc Đắk Lắk luôn bám sát và cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo mang tính chiến lược của Trung ương. Cụ thể, các cơ quan chức năng của tỉnh triển khai đồng bộ tinh thần của Quyết định số 568/QĐ-TTg ngày 24/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030; Nghị định số 117/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế; Thông tư số 11/2023/TT-BYT của Bộ Y tế quy định về việc thực hiện địa điểm cấm hút thuốc lá... Nhằm hiện thực hóa các chủ trương cho phù hợp với đặc điểm của địa phương, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kế hoạch số 190/KH-UBND ngày 05/12/2023 về thực hiện Chiến lược quốc gia đến năm 2030; Kế hoạch số 139/KH-UBND ngày 13/06/2025 về hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo các văn bản điều hành này, các chỉ tiêu xây dựng môi trường không khói thuốc được quy định cụ thể và giám sát nghiêm túc qua từng giai đoạn.

Hiện nay, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đang có những bước chuyển mình rất tự nhiên và rõ rệt. Sự thay đổi này bắt nguồn từ chính sự quan tâm, sát sao của chính quyền địa phương thông qua Kế hoạch số 139/KH-UBND, góp phần tạo ra một làn sóng lan tỏa từ các cơ quan nhà nước đến từng thôn buôn, gia đình. Nhờ sự định hướng gần gũi đó, đến nay, hầu hết các công sở, bệnh viện, trường học từ thành thị đến các vùng nông thôn trong tỉnh đều đã chủ động treo biển cấm hút thuốc và đưa quy định trở thành tiêu chuẩn thi đua hàng năm. Ý thức của người dân cũng được nâng lên đáng kể khi có đến 98% bà con hiểu rõ hút thuốc lá là nguyên nhân chính dẫn đến các bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, đột quỵ và tim mạch.

Đặc biệt, thói quen của người dân Đắk Lắk có sự thay đổi tích cực khi tỷ lệ nam giới hút thuốc lá giảm từ hơn 38% xuống còn khoảng 34,5%. Kết quả này là minh chứng rõ nhất cho sự đồng lòng của người dân trong việc tự giác bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình. Tại các địa điểm công cộng như bệnh viện, công viên, bến xe hay quán cà phê, thói quen của người dân có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì thoải mái hút thuốc như trước, nhiều người chủ động tìm đến những nơi vắng người hoặc khu vực dành riêng cho người hút thuốc để tránh làm ảnh hưởng đến mọi người xung quanh. Đồng thời, việc người dân nhẹ nhàng nhắc nhở nhau giữ gìn không khí trong lành dần trở thành một nét đẹp ứng xử hằng ngày, góp phần xây dựng một không gian sống văn minh, lành mạnh cho cả cộng đồng.

Tuy nhiên, điều đáng lo nhất hiện nay là bên cạnh thuốc lá truyền thống lại xuất hiện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã và đang thâm nhập sâu vào giới trẻ, đặc biệt là trong môi trường học đường. Do có thiết kế bắt mắt, mô phỏng các vật dụng học tập quen thuộc như bút, USB được mix với nhiều mùi hương trái cây... các sản phẩm này dễ dàng đánh lừa người lớn và thu hút sự tò mò của học sinh. Nhiều em lầm tưởng thuốc lá điện tử là vô hại, nhưng thực chất hàm lượng nicotine cao bên trong lại gây nghiện nặng, làm tổn thương não bộ và gây ra các bệnh lý về phổi cấp tính... trở thành nỗi lo lắng lớn cho gia đình và nhà trường. Ngoài ra, việc xử phạt vi phạm hút thuốc nơi công cộng ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa còn gặp nhiều trở ngại do lực lượng kiểm tra mỏng, ý thức người dân chưa cao và thói quen mời, nể thuốc trong giao tiếp hằng ngày vẫn còn bám sâu vào đời sống.

Trước thực trạng đó, nhằm xây dựng thành công môi trường sống lành mạnh, không khói thuốc, Đắk Lắk cần tập trung thực hiện đồng bộ nhiều nhóm giải pháp để nâng cao hiệu quả, cụ thể như:

Một là, cần đổi mới tư duy, đa dạng hóa phương thức tuyên truyền giáo dục để xây dựng "tấm lá chắn" bảo vệ học đường. Ngành giáo dục và các tổ chức đoàn thể tại Đắk Lắk cần chủ động triển khai nhiều chương trình phòng, chống tác hại thuốc lá nhằm nâng cao nhận thức cho thế hệ trẻ. Các trường học trên địa bàn tỉnh cần đi đầu trong việc lồng ghép nội dung phòng, chống thuốc lá thế hệ mới vào các buổi sinh hoạt dưới cờ, các tiết học ngoại khóa hoặc cuộc thi sáng tạo. Bên cạnh đó, lực lượng Đoàn thanh niên tại các địa phương cần tích cực phối hợp với chính quyền cơ sở tổ chức các đội tuyên truyền lưu động, phát tờ rơi và ký cam kết với các hộ kinh doanh quanh khu vực trường học tuyệt đối không bán thuốc lá, thuốc lá điện tử cho người dưới 18 tuổi. Sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội chính là chìa khóa để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và giáo dục các em tránh xa cạm bẫy của chất gây nghiện.

Hai là, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về kinh doanh, sử dụng thuốc lá trái phép để làm sạch môi trường kinh doanh trên địa bàn tỉnh. Theo đó, lực lượng Quản lý thị trường cần phối hợp chặt chẽ với Công an tỉnh thường xuyên kiểm tra, phát hiện và xử lý dứt điểm các điểm bán thuốc lá điện tử không rõ nguồn gốc xuất xứ. Đặc biệt, các cơ quan chức năng cần tập trung ngăn chặn việc mua bán tinh vi qua mạng xã hội, vốn là kênh tiếp cận chính của các em học sinh hiện nay, kiên quyết xử lý dứt điểm các hành vi này góp phần hạn chế tối đa nguồn cung sản phẩm độc hại ra thị trường. Bên cạnh đó, chính quyền các địa phương cần đẩy mạnh công tác kiểm tra để kịp thời nhắc nhở, xử lý nghiêm những trường hợp cố tình hút thuốc tại các địa điểm cấm theo đúng quy định của pháp luật.

Ba là, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị gắn với phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Tỉnh yêu cầu 100% các địa phương bắt buộc duy trì công tác tuyên truyền, ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Việc duy trì môi trường không khói thuốc tại nơi làm là một tiêu chí để đánh giá, phân loại thi đua hàng năm của các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp y tế, giáo dục trên địa bàn.

Bốn là, tăng cường nguồn lực y tế hỗ trợ cai nghiện thuốc lá và đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng chống tác hại thuốc lá đến tận thôn, buôn. Ngành y tế tỉnh cần nâng cao năng lực tư vấn cai nghiện tại các bệnh viện để hỗ trợ kịp thời cho những người có nguyện vọng bỏ thuốc. Mặt khác, cần lồng ghép các nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào hương ước, quy ước của các buôn làng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biến việc không hút thuốc thành một tiêu chuẩn văn hóa trong các dịp lễ hội, hiếu hỷ, từ đó thay đổi nhận thức một cách tự nhiên và bền vững từ gốc rễ cộng đồng.

Hành trình xây dựng môi trường sống trong lành, không khói thuốc tại Đắk Lắk là một cuộc chiến dài kỳ, đòi hỏi sự kiên trì và đồng lòng của mọi tầng lớp nhân dân. Trong giai đoạn tới, tiếp tục duy trì việc các cơ quan, bệnh viện, trường học không khói thuốc, tỉnh Đắk Lắk đã và đang tiếp tục tập trung nguồn lực mạnh mẽ hơn cho công tác ngăn chặn thuốc lá thế hệ mới. Mỗi người dân, mỗi bậc phụ huynh cần nâng cao tinh thần cảnh giác, quan tâm, giáo dục con em mình. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần tiếp tục siết chặt các biện pháp xử lý vi phạm. Bảo vệ thế hệ trẻ khỏi tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử hôm nay chính là bảo vệ nguồn nhân lực tương lai, vì một Đắk Lắk phát triển bền vững và khỏe mạnh mai sau.