Đánh thức di sản khoa cử Việt Nam qua trưng bày Sử đá lưu danh

Hoạt động được tổ chức nhân dịp chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mừng Xuân Bính Ngọ 2026 và hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam. Đây không chỉ là sự kiện văn hóa giàu ý nghĩa lịch sử, mà còn góp phần lan tỏa những giá trị tinh thần tích cực, bền vững đối với đời sống cộng đồng.

Trưng bày Sử đá lưu danh giới thiệu hệ thống tư liệu, hiện vật được khai thác từ giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật của 82 bia Tiến sĩ – Di sản tư liệu thế giới được UNESCO ghi danh. Nội dung trưng bày được triển khai theo bốn chủ đề chính, phản ánh diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học; chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng nhân tài của các triều đại phong kiến; đồng thời khắc họa chân dung nhiều danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho đất nước.

Thông qua không gian trưng bày, công chúng không chỉ tìm hiểu nội dung các văn bia mà còn cảm nhận sâu sắc giá trị nghệ thuật đặc sắc của từng tấm bia tiến sĩ với kỹ thuật chạm khắc tinh xảo, đường nét mềm mại, hài hòa. Sự kết hợp giữa hai chất liệu chủ đạo là giấy và đá được sử dụng xuyên suốt, biểu trưng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến tôn vinh, lưu danh hậu thế – thể hiện khát vọng “vĩnh cửu hóa” sự ghi nhận đối với tầng lớp trí thức tinh hoa trong lịch sử dân tộc.

Bên cạnh hình thức trưng bày truyền thống, ban tổ chức còn ứng dụng công nghệ số và công nghệ trình chiếu hiện đại nhằm “đánh thức” các bản thác cổ, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh trực quan, sinh động và giàu cảm xúc. Cách tiếp cận này giúp di sản khoa cử Việt Nam trở nên gần gũi hơn với công chúng đương đại, đặc biệt là thế hệ trẻ, qua đó góp phần nuôi dưỡng tinh thần hiếu học và ý thức giữ gìn di sản văn hóa.

Trưng bày Sử đá lưu danh được kết nối chặt chẽ với các không gian trưng bày hiện có như Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên và Khơi nguồn đạo học, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong tổng thể di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Nhờ đó, người xem có điều kiện tiếp cận một cách hệ thống, toàn diện hơn về lịch sử hình thành và phát triển của nền giáo dục khoa cử Việt Nam.

Chia sẻ tại sự kiện, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, trưng bày được thực hiện bởi tập thể cán bộ, viên chức của Trung tâm với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam và Pháp.

“Từ sự hợp tác này, chúng tôi cùng kể lại câu chuyện về 82 bia tiến sĩ, từ các vị vua khởi dựng bia, các khoa thi, dòng họ khoa bảng, làng khoa bảng, đến những nhân vật tiêu biểu gắn với hệ thống giáo dục, khoa cử và quản trị quốc gia thời quân chủ”, ông Kiêu nhấn mạnh.

Theo ông Lê Xuân Kiêu, Sử đá lưu danh không chỉ là một trưng bày chuyên đề mà còn là hành trình cảm xúc, tái hiện con đường hun đúc tri thức, thử thách nhân tài và lưu danh hiền tài cùng năm tháng.

“Từ những nét bút trên trang giấy đến những dòng chữ khắc trên bia đá, trưng bày gửi đi thông điệp xuyên thời gian: truyền thống hiếu học và trọng hiền tài chính là mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống văn hóa và tương lai của dân tộc”, ông Kiêu khẳng định.