Giá trị trường tồn trong Thơ chúc Tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chúc Tết đầu xuân là một phong tục tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, được thể hiện rõ nét trong câu thành ngữ: “Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy”. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, đến nay Chúc Tết đầu xuân vẫn luôn được bảo tồn, gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ, là nét đẹp văn hóa thể hiện lòng hiếu thảo, niềm tri ân của con cháu đối với ông bà, cha mẹ, họ hàng nội ngoại và thầy cô giáo, qua đó thể hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” của con người Việt Nam.

Mùa xuân có ý nghĩa đặc biệt đối với đất nước, con người và dân tộc Việt Nam, bởi vì: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh có hàng trăm bài viết, bài nói chuyện, thơ chúc Tết đồng bào và chiến sỹ cả nước nhân dịp đầu xuân năm mới. Trong đó, Thơ chúc Tết là món quà đặc biệt mà Bác dành tặng đồng bào cả nước mỗi độ xuân về.

Cho đến nay, có lẽ Bác là vị Nguyên thủ duy nhất trên thế giới thường xuyên chúc Tết đồng bào của mình bằng những vần thơ ca mỗi độ xuân về. Suốt cuộc đời hoạt động, lãnh đạo cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh có 22 bài thơ chúc Tết nhân dân cả nước nhân dịp đầu xuân. Thông qua những lời thơ, Bác đã dành những lời thăm hỏi, động viên ân cần, khích lệ, sự quan tâm thiết thực nhất đối với mọi người dân Việt Nam, đó cũng là những lời hiệu triệu kêu gọi tinh thần đoàn kết dân tộc, lời phát động thi đua ái quốc, thể hiện quyết tâm kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta, tiên tri về những thắng lợi trong tương lai của cách mạng, là niềm vui, niềm tin chiến thắng, thể hiện tấm lòng cao cả của một vị lãnh tụ vĩ đại đối với dân tộc, đất nước, con người Việt Nam.

Thấm đượm tư tưởng đoàn kết, thi đua yêu nước

Đại đoàn kết dân tộc, thi đua yêu nước là truyền thống vô cùng quý báu của dân tộc Việt Nam. Nhờ truyền thống đoàn kết, thi đua yêu nước mà dân tộc ta từng bước vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược. Từ thực tiễn, trong quá trình hoạt động và lãnh đạo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhận thức, đánh giá đúng vị trí, vai trò quan trọng, quyết định của đại đoàn kết dân tộc và phong trào thi đua yêu nước đối với mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Di sản mà Người để lại có tới gần 50% số tác phẩm, bài nói, bài viết đề cập đến vấn đề đoàn kết, cụm từ “đoàn kết” và “đại đoàn kết” xuất hiện khoảng 2000 lần. Trong 22 bài thơ chúc Tết của Người, cụm từ “đoàn kết” xuất hiện 9 lần trong 9 bài thơ chúc Tết; cụm từ “thi đua” xuất hiện 18 lần trong 12 bài thơ chúc Tết. Từ đó thấy được tầm quan trọng của đại đoàn kết dân tộc và phong trào thi đua yêu nước đối với sự nghiệp cách mạng nước nhà. Đoàn kết và thi đua là hai yếu tố không thể tách rời nhau, là sức mạnh của dân tộc, cội nguồn của mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Niềm tin chiến thắng và những dự báo mang tầm chiến lược

Niềm tin chiến thắng là tư tưởng cốt lõi, xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng. Chúng ta có niềm tin chiến thắng bởi vì, cuộc kháng chiến của Nhân dân ta là cuộc kháng chiến chính nghĩa, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng có đường lối cách mạng đúng đắn, đáp ứng nhu cầu nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, phù hợp với nhu cầu, thực tiễn đất nước, xu thế thời đại. Niềm tin chiến thắng vào cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc không chỉ được khẳng định trong đường lối, chủ trương của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh, mà còn được thể hiện sâu sắc qua các bài thơ chúc Tết của Người.

Cụm từ: “thắng”, “thắng lợi”, “thống nhất”, “thành công”, được đề cập trong 21 bài thơ trong tổng số 22 bài thơ chúc Tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua đó, cho thấy, thắng lợi, thống nhất, thành công luôn là khát vọng, mục tiêu xuyên suốt của cách mạng và đó cũng chính là niềm tin chiến thắng của dân tộc Việt Nam.

Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng, mùa xuân năm 1941 lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về nước trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam. Trong bài thơ chúc Tết đầu tiên “Chúc năm mới” Tết Nhâm Ngọ - 1942 in trên Báo Việt Nam độc lập số 114, ngày 01/01/1942, Người đã có những dự báo về thắng lợi của cách mạng thế giới cũng như Việt Nam:

“Chúc toàn quốc ta trong năm này

Cờ đỏ ngôi sao bay phấp phới!

Năm này là năm Tết vẻ vang,

Cách mệnh thành công khắp thế giới”.

Thông qua những vần thơ chúc Tết của Bác xuân Nhâm Ngọ - 1942 đã nhen nhóm lên ngọn lửa của phong trào cách mạng Việt Nam, hứa hẹn một tương lai tươi sáng. Và trong ý thơ, ý tưởng về Quốc Kỳ với cờ đỏ sao vàng đã được tượng hình, dự cảm về thời cơ cách mạng thành công đang đến rất gần. Đồng thời đã có những dự báo chính xác về cuộc kháng chiến của Nhân dân thế giới chống lại chủ nghĩa phát xít trong chiến tranh thế giới thứ 2: “Chúc phe xâm lược sẽ diệt vong / Chúc phe dân chủ sẽ thắng lợi,…/ Cách mệnh thành công khắp thế giới”.

Quả thật, chỉ 3 năm sau, tin vui thắng lợi của cách mạng thế giới và Việt Nam đã trở thành hiện thực. Trên thế giới, chủ nghĩa phát xít bị tiêu diệt, chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, thế và lực của phong trào cách mạng giải phóng dân tộc, phong trào công nhân và phong trào đấu tranh vì hòa bình dân chủ ngày càng dâng cao, sự lớn mạnh của Liên Xô, các nước xã hội chủ nghĩa ra đời ở Đông Âu,… Tại Việt nam, Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ, công dân của nước Việt Nam độc lập, kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc được thiết lập: Kỷ nguyên độc lập, tự do, tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Ngay sau khi nước ta giành được độc lập 3 tuần, ngày 23/9/1945, với sự hậu thuẫn của quân Anh, thực dân Pháp nổ súng tấn công Sài Gòn, mở đầu cuộc xâm lược lần thứ hai. Trong suốt 9 năm trường kỳ kháng chiến (1946 – 1954), năm nào Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng có thơ chúc Tết đồng bào cả nước. Những bài thơ chúc Tết của Người luôn kịp thời động viên đồng bào, chiến sỹ cả nước đoàn kết một lòng, thi đua sản xuất, giết giặc lập công hoàn thành nhiệm vụ cách mạng, cùng những dự báo lịch sử về thắng lợi của cách mạng, niềm tin chiến thắng, tương lai của nước nhà: “Kháng chiến mau thắng lợi” (Tết Bính Tuất – 1946), “Trường kỳ kháng chiến, nhất định thắng lợi / Thống nhất độc lập, nhất định thành công” (Tết Đinh Hợi – 1947), “Kháng chiến nhất định thắng lợi” (Tết Canh Dần – 1950), “Thắng lợi ắt về ta” (Tết Nhâm Thìn – 1952); “Kháng chiến, kiến quốc nhất định hoàn toàn thành công” (Tết Giáp Ngọ - 1954).

Những dự báo, niềm tin chiến thắng của Bác qua các bài thơ chúc Tết trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã dần trở thành hiện thực bằng những thắng lợi to lớn về quân sự như: Chiến dịch Biên giới năm 1950, chiến cục đông xuân năm 1953 – 1954 và đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, buộc thực dân Pháp phải ngồi vào bàn đàm phán, ký kết Hiệp định Giơnevơ, công nhận độc lập, thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Bước sang giai đoạn 1954 – 1975, đất nước tạm thời bị chia cắt làm 2 miền,  miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, miền Nam vẫn nằm dưới sự thống trị của đế quốc và tay sai. Đế quốc Mỹ nhảy vào hất cẳng Pháp độc chiếm miền Nam Việt Nam, âm mưu biến nơi đây thành căn cứ quân sự, thuộc địa kiểu mới, làm bàn đạp tấn công miền Bắc tiêu diệt Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trước tình hình mới của cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng đã lãnh đạo nhân dân cả nước thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: Đẩy mạnh cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, thực hiện thống nhất nước nhà, hoàn thành độc lập và dân chủ trong cả nước.

Mặc dù chúng ta phải đối phó với kẻ thù vô cùng lợi hại gấp nhiều lần thực dân Pháp, nhưng với một niềm tin chiến thắng mãnh liệt, qua những lời thơ chúc Tết của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn tin tưởng rằng cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của Nhân dân ta dù lâu dài gian khổ, nhưng nhất định giành thắng lợi hoàn toàn: “Hòa bình, thống nhất thành công” (Tết Bính Thân – 1956), “Thống nhất nước nhà, Bắc Nam vui vẻ” (Tết Canh Tý - 1960), “Chúc hòa bình thống nhất thành công! Chúc chủ nghĩa xã hội thắng lợi” (Tết Tân Sửu - 1961), “Chủ nghĩa xã hội ngày càng thắng lợi / Hòa bình thống nhất ắt hẳn thành công” (Tết Ất Tỵ - 1965).

Năm 1968 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Nhân dân ta. Bài thơ chúc Tết xuân Mậu Thân năm 1968 chính là hiệu lệnh của cuộc tổng tiến công và nổi dậy:

“Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua,

Thắng trận tin vui khắp nước nhà,

Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ,

Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!”

Lời thơ mãnh liệt và truyền cảm đã đem đến niềm xúc động cho đồng bào, chiến sỹ cả nước một lòng hướng về miền Nam ruột thịt. Cùng với đó là niềm hy vọng, niềm tin chiến thắng mà Bác truyền cho cả dân tộc: “Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!”. Ngay sau khi bài thơ được phát đi, cả miền Nam đồng loạt nổi dậy tổng tiến công và nổi dậy như vũ bão vào kẻ thù, làm phá sản chiến lược “Chiến tranh cụ bộ” của Mỹ, buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán với ta ở Paris.

Xuân Kỷ Dậu – 1969 là mùa xuân cuối cùng Bác Hồ làm thơ chúc Tết đồng bào và chiến sỹ cả nước. Với niềm tin tất thắng vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta, khích lệ tinh thần yêu nước quyết tâm bảo vệ độc lập dân tộc:

“Năm qua thắng lợi vẻ vang,

Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to.”

Đồng thời Người đưa ra dự báo chính xác về thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của Nhân dân ta:

“Vì độc lập, vì tự do,

Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào.

Tiến lên chiến sỹ, đồng bào,

Bắc Nam sum họp, xuân nào vui hơn!”

Thực tiễn cách mạng cho thấy, sau 4 năm thực hiện lời chúc Tết xuân Kỷ Dậu – 1969 của Bác Hồ, quân dân miền Nam đã “Đánh cho Mỹ cút” với sự kiện ngày 27/1/1973 Hiệp định Parí được ký kết, ngày 29/3/1973, tên lính Mỹ cuối cùng rút khỏi miền Nam Việt Nam. Hai năm sau, ngày 30/4/1975, quân dân ta đã “đánh cho ngụy nhào”, miền Nam hoàn toàn giải phóng, thỏa lòng mong ước qua lời tiên đoán của Người trước đó: “Bắc – Nam sum họp xuân nào vui hơn!”

Thấm đượm tinh thần quốc tế vô sản trong sáng

Tinh thần quốc tế vô sản trong sáng thủy chung là môt trong những phẩm chất cao đẹp trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Thơ chúc Tết của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là những lời động viên, khích lệ tinh thần đoàn kết, thi đua yêu nước giết giặc lập công, niềm tin chiến thắng vào cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc. Mà còn thấm đượm tinh thần quốc tế vô sản trong sáng thủy chung. Từ rất sớm, tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản đã được Bác nêu trong mệnh đề: “Bốn phương vô sản đều là anh em”. Tinh thần đó, tiếp tục được thể hiện xuyên suốt trong các bài thơ chúc Tết của Người.

Trong bài thơ chúc Tết đầu tiên Xuân Nhâm Ngọ - 1942, tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản được Bác nhắc tới: “Chúc phe xâm lược sẽ diệt vong / Chúc phe dân chủ sẽ thắng lợi/ Cách mệnh thành công khắp thế giới.”, “Mừng phe dân chủ hòa bình thế giới” (Tết Quý Tỵ - 1953), “Hòa binh dân chủ thế giới khắp Nam, Bắc, Tây, Đông”, “Mừng Việt Nam, mừng thế giới” (Tết Tân Sửu – 1961), “Năm Dần, mừng Xuân thế giới / Cả năm châu phấp phới cờ hồng” (Tết Nhâm Dần – 1962)... Đoàn kết quốc tế là nhiệm vụ lớn của tất cả cả dân tộc trên thế giới vì mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Tinh thần quốc tế trong sáng là phẩm chất đạo đức cao đẹp, vượt qua khuôn khổ quốc gia dân tộc.

79 mùa xuân của một đời người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành trọn tình cảm, tình yêu, trí tuệ cho dân, cho nước, phấn đấu vì mục tiêu giải phóng dân tộc giành độc lập cho Tổ quốc, tự do ấm no hạnh phúc cho Nhân dân. 57 mùa xuân đã trôi qua kể từ ngày Bác “đi gặp các cụ Các Mác, cụ Lênin”, dù trên sóng radio, đồng bào cả nước không còn được nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc thơ chúc Tết trong thời khắc giao thừa thiêng liêng nữa. Nhưng những bài thơ chúc Tết cùng tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người vẫn vẹn nguyên giá trị, trường tồn với lịch sử dân tộc với non sông đất nước, là nguồn cổ vũ động viên bất tận đối với đồng bào, chiến sỹ cả nước trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.