Khai thác dược liệu Việt theo hướng đổi mới, phát triển bền vững

Viện Dược liệu Việt Nam vừa tổ chức thành công Hội thảo khoa học quốc tế V.IMPACT 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo trong phát triển bền vững thuốc từ dược liệu”, nhân kỷ niệm 65 năm thành lập (13/4/1961 – 13/4/2026). 

Phát biểu khai mạc buổi lễ, TS. Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu nhấn mạnh, hội thảo là không gian kết nối học thuật xuyên biên giới, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu và phát triển thuốc từ dược liệu theo hướng bền vững. Sau 65 năm phát triển, Viện đã xây dựng cơ sở dữ liệu hơn 5.000 loài cây thuốc, bảo tồn trên 1.000 nguồn gen quý, tạo nền tảng khoa học quan trọng cho phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 5.000 loài cây thuốc, cùng nền y học cổ truyền lâu đời. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh và an toàn.

Không chỉ dừng lại ở khai thác, các cơ quan nghiên cứu đã xây dựng được cơ sở dữ liệu hàng nghìn loài cây thuốc, bảo tồn nhiều nguồn gen quý hiếm. Những thành tựu này tạo tiền đề khoa học vững chắc cho việc phát triển thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các sản phẩm hỗ trợ điều trị từ dược liệu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn dược liệu vẫn được khai thác dưới dạng thô, giá trị gia tăng thấp, thiếu thương hiệu và chưa phát huy hết tiềm năng phục vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, việc ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) hay công nghệ sinh học đang mở ra hướng đi mới cho ngành dược liệu. Những công nghệ này giúp phân tích hoạt chất, chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả điều trị của các sản phẩm từ thiên nhiên.

Đặc biệt, sự kết hợp giữa y học cổ truyền và khoa học hiện đại được xem là “cầu nối” quan trọng, giúp dược liệu Việt Nam vừa giữ được bản sắc, vừa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Việc chuẩn hóa vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ số trong quản lý cũng góp phần đảm bảo chất lượng sản phẩm, tạo niềm tin cho người tiêu dùng – yếu tố then chốt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Các chuyên gia nhận định, để dược liệu thực sự trở thành ngành kinh tế – y tế mũi nhọn, cần xây dựng hệ sinh thái phát triển đồng bộ. Trong đó, người dân đóng vai trò cung ứng nguyên liệu; doanh nghiệp dẫn dắt thị trường; nhà khoa học cung cấp nền tảng công nghệ; còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách.

Một trong những hướng đi tiềm năng là phát triển mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng, kết hợp nông nghiệp hữu cơ và công nghệ sinh học. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao mà còn bảo tồn đa dạng sinh học, góp phần cải thiện môi trường sống – yếu tố quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng.

Hiện nay, tỷ lệ chi trả cho thuốc y học cổ truyền trong tổng chi bảo hiểm y tế vẫn còn thấp, cho thấy dư địa phát triển rất lớn. Việc đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa các sản phẩm dược liệu chất lượng cao sẽ giúp người dân có thêm lựa chọn điều trị an toàn, chi phí hợp lý.

Đồng thời, việc xây dựng thương hiệu dược liệu quốc gia không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần nâng cao vị thế y học Việt Nam trên trường quốc tế, đưa các giá trị truyền thống phục vụ tốt hơn cho sức khỏe con người.

Đổi mới sáng tạo đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng giúp ngành dược liệu Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ. Khi khoa học công nghệ, chính sách và thị trường được kết nối đồng bộ, dược liệu không chỉ là tài nguyên mà còn là giải pháp chăm sóc sức khỏe bền vững, an toàn và gần gũi với cộng đồng.

Trong tương lai, nếu tận dụng tốt tiềm năng sẵn có và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dược liệu Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên trở thành ngành kinh tế giá trị cao, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe cho người dân.