Kỳ I: Bức tranh ngầm sau những quyết định xử phạt - Khi vi phạm không còn là cá biệt

Từ xử phạt hành chính đến dấu hiệu vi phạm có hệ thống

Thời gian qua, dư luận đặc biệt quan tâm khi Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh đã công bố hàng loạt sai phạm tại các cơ sở khám chữa bệnh tư nhân, đặc biệt trong lĩnh vực thẩm mỹ trong đợt thanh tra đầu tháng 3/2026. Đứng đầu danh sách xử phạt là Công ty TNHH TheraX (Phòng khám TheraX) với tổng số tiền phạt lên đến 183 triệu đồng.

Điều đáng nói, các vi phạm tại cơ sở này đã được Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh chỉ ra không phải là những lỗi mang tính thủ tục đơn lẻ, mà là tổ hợp các hành vi vi phạm mang tính hệ thống như: không niêm yết giá dịch vụ, không lập hồ sơ bệnh án đầy đủ, sử dụng người hành nghề không có chứng chỉ, cung cấp dịch vụ vượt phạm vi chuyên môn, đồng thời quảng cáo thiếu thông tin, gây hiểu nhầm cho khách hàng.

Đáng chú ý, trước những sai phạm mang tính hệ thống nghiêm trọng, cơ sở này còn bị Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung đó là : tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động trong 3 tháng và buộc tháo gỡ toàn bộ nội dung quảng cáo vi phạm.

Tuy nhiên, Phòng khám TheraX cũng không phải là trường hợp sai phạm cá biệt. Bởi lẽ trong đợt kiểm tra này, một số cơ sở khác cũng bị xử phạt với mức độ vi phạm khác nhau. Chi nhánh Công ty TNHH Trung tâm Da liễu Sài Gòn - Thẩm mỹ viện Quốc tế Win bị phạt 4 triệu đồng do lập sổ khám chữa bệnh nhưng không ghi chép đầy đủ theo quy định. Tương tự, Chi nhánh Công ty TNHH T&T Ngọc Trai - Thẩm mỹ Nha khoa Ngọc Trai cũng bị xử phạt 4 triệu đồng vì không thực hiện chế độ báo cáo hoạt động khám chữa bệnh. Công ty TNHH Phòng khám 255 và Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Quang Khôi cùng bị phạt 8 triệu đồng do sai phạm trong đăng ký hành nghề và hồ sơ khám chữa bệnh. Bên cạnh đó, Hộ kinh doanh Ibone Fisio 2 bị phạt 15 triệu đồng vì quảng cáo sai quy định, trong khi Nha khoa My Dentist bị xử phạt 8 triệu đồng do biển hiệu không đầy đủ và không lập sổ khám chữa bệnh. 

Không chỉ có vậy, tháng 4/2025, Thanh tra Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh cũng đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đối với với Công ty TNHH Lavender Sài Gòn với số tiền 30 triệu đồng với lý do, quảng cáo có sử dụng các từ ngữ "nhất", "duy nhất", "số một" hoặc từ ngữ có ý nghĩa tương tự mà không có tài liệu hợp pháp chứng minh theo quy định. Thanh tra Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh cũng buộc công ty tháo gỡ những quảng cáo sai phạm này.

Theo Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh, các sai phạm trong lĩnh vực y tế, đặc biệt tại các cơ sở thẩm mỹ và phòng khám tư nhân, vẫn diễn biến phức tạp. Thực tế này đã được nhiều cơ quan báo chí phản ánh, cho thấy vi phạm đang xuất hiện với tần suất cao và có tính lặp lại.

Thực tế này càng được củng cố khi các cơ quan quản lý trung ương cũng đã nhiều lần lên tiếng. Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, gần đây xảy ra một số vụ việc vi phạm các quy định trong công tác khám bệnh, chữa bệnh tại một số cơ sở y tế, gây ảnh hưởng đến quyền lợi, sự an toàn của người bệnh, tạo bức xúc trong dư luận xã hội và ảnh hưởng tới uy tín của ngành Y tế...

Nhiều ý kiến cho rằng, khi các sai phạm được lặp đi lặp lại với cùng “kịch bản”, từ không niêm yết giá dịch vụ, không lập hồ sơ bệnh án đầy đủ, sử dụng người hành nghề không có chứng chỉ, cho đến cung cấp dịch vụ vượt phạm vi chuyên môn, đồng thời quảng cáo thiếu thông tin, gây hiểu nhầm cho khách hàng, có thể thấy đây không còn là hiện tượng cá biệt, mà là biểu hiện của một vấn đề mang tính hệ thống.

“Khoảng tối” phía sau dịch vụ thẩm mỹ và quảng cáo

Thời gian qua, trước sự bùng nổ của thị trường thẩm mỹ và y tế ngoài công lập đang tạo ra một khoảng chênh lệch ngày càng rõ rệt giữa nhu cầu xã hội và năng lực kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước.

Theo ghi nhận của phóng viên, nhiều cơ sở vi phạm có chung những dấu hiệu dễ nhận diện như không công khai đầy đủ giấy phép hoạt động, sử dụng nhân sự chưa đủ điều kiện hành nghề, quảng cáo sai sự thật hoặc vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép. Tuy nhiên, trên thực tế, các dấu hiệu này thường bị “che mờ” bởi những chiến dịch truyền thông được đầu tư bài bản, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội, khiến người tiêu dùng khó phân biệt thật – giả.

Đáng chú ý, nhiều vụ việc gần đây do cơ quan quản lý nhà nước công bố đã bộc lộ các vi phạm nghiêm trọng, thậm chí có dấu hiệu hình sự. Không ít cơ sở bị phát hiện mạo danh bác sĩ, sử dụng người không đủ chuyên môn thực hiện kỹ thuật y tế, đồng thời quảng cáo sai lệch để thu hút khách hàng. Hệ quả không chỉ là thiệt hại tài chính mà còn gây ra những biến chứng nặng nề đối với sức khỏe người sử dụng dịch vụ.

Ở góc độ người sử dụng dịch vụ, rủi ro không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã hiện hữu rõ ràng và ngày càng khó kiểm soát.

Phản ánh với phóng viên, chị N.T.H (32 tuổi, Hà Nội) cho biết đã lựa chọn một cơ sở thẩm mỹ sau khi tiếp cận các nội dung quảng cáo được xây dựng chuyên nghiệp, giới thiệu có bác sĩ trực tiếp thực hiện và ứng dụng công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, trong quá trình làm dịch vụ, chị không gặp bác sĩ như cam kết, mà toàn bộ thao tác do kỹ thuật viên đảm nhận. “Sau đó da bị biến chứng, phải điều trị lại rất tốn kém, cả về thời gian lẫn chi phí”, chị H. chia sẻ.

Trường hợp tương tự cũng được Chị P.V.T (Hà Nội) phản ánh khi sử dụng dịch vụ phục hồi nám da tại một cơ sở thẩm mỹ tư nhân. Theo chị T., quyết định ban đầu được đưa ra dựa trên những nội dung quảng cáo hấp dẫn về đội ngũ chuyên môn. Tuy nhiên, sau khi trải nghiệm dịch vụ, chị mới phát hiện người trực tiếp thực hiện không phải là bác sĩ. “Lúc đó mới thấy người sử dụng gần như không có công cụ nào để kiểm chứng thông tin trước khi sử dụng dịch vụ”, chị T. nói.

Những phản ánh từ thực tế cho thấy một nghịch lý đáng báo động: người dân đang tiếp cận các dịch vụ liên quan đến sức khỏe trong trạng thái thiếu thông tin và thiếu công cụ kiểm chứng, trong khi các thông điệp quảng cáo lại đóng vai trò chi phối mạnh mẽ đến quyết định lựa chọn dịch vụ.

Hiệu lực quản lý: Không chỉ dừng ở xử phạt

Từ góc độ quản lý, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc phát hiện và xử phạt các cơ sở vi phạm, mà cốt lõi là hiệu lực thực thi pháp luật của cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đánh giá của Bộ Y tế, từ những cuộc thanh, kiểm tra cho thấy có rất nhiều cơ sở không đáp ứng điều kiện về nhân lực, cơ sở vật chất nhưng vẫn tìm cách hoạt động thông qua hình thức “đứng tên hộ” để hợp thức hóa giấy phép. Bên cạnh đó, tình trạng quảng cáo sai sự thật, cung cấp dịch vụ vượt quá phạm vi chuyên môn được cấp phép vẫn diễn ra phổ biến, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.

Cho ý kiến về vấn đề này, ThS Đỗ Thành Thoa – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học và Giáo dục chăm sóc sức khỏe, sắc đẹp Tầm Nhìn Mới cho rằng, thực tế hiện nay đang tồn tại một “độ lệch” đáng kể giữa chi phí vi phạm và lợi nhuận thu được từ các hoạt động trái phép. Theo bà, trong bối cảnh mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, nhiều cơ sở sẵn sàng chấp nhận rủi ro như một “chi phí kinh doanh”. “Khi lợi nhuận từ hành vi vi phạm cao hơn chi phí bị xử phạt, sẽ hình thành tâm lý chấp nhận rủi ro. Đây là vấn đề thuộc về thiết kế chính sách, không đơn thuần là ý thức tuân thủ của cơ sở”, Ths Đỗ Thành Thoa nhấn mạnh.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Mai Thanh Bình – Công ty TNHH Mai Thanh Bình cho rằng, công tác hậu kiểm hiện vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp tốc độ biến động của thị trường dịch vụ y tế và thẩm mỹ. Theo ông, cơ chế phát hiện vi phạm hiện nay chủ yếu dựa vào các đợt thanh tra định kỳ hoặc thông tin phản ánh từ người dân, trong khi hoạt động của các cơ sở diễn ra liên tục, phân tán và ngày càng tinh vi. “Trong thực tế, nhiều cơ sở có thể tạm thời "đối phó" khi có thanh tra, nhưng sau đó lại tiếp tục vi phạm dưới các hình thức biến tướng khác, gây khó khăn cho việc kiểm soát”, luật sư Bình nhận định.

Ông cũng cho rằng, việc thiếu các công cụ giám sát thường xuyên, liên tục và mang tính chủ động khiến cơ quan chức năng thường rơi vào thế bị động, chỉ chủ yếu xử lý khi vi phạm đã xảy ra. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả răn đe của pháp luật mà còn tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót những hành vi vi phạm có tính hệ thống, kéo dài.

Đáng chú ý, một “điểm nghẽn” lớn nữa là sự thiếu minh bạch thông tin. Người dân hiện chưa có công cụ thuận tiện để tra cứu giấy phép hoạt động, phạm vi chuyên môn hay lịch sử vi phạm của các cơ sở y tế, khiến việc lựa chọn dịch vụ tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trước thực tế này, cơ quan quản lý đã xác định các giải pháp như tăng cường thanh tra đột xuất, siết chặt quản lý hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn trong thời gian tới.

Phần nổi của “tảng băng chìm”

Từ các quyết định xử phạt được công bố thời gian gần đây, có thể nhận diện một thực tế đáng lưu ý: những vi phạm bị phát hiện mới chỉ là phần nổi của “tảng băng chìm”.

Phía sau đó là một thị trường dịch vụ y tế tư nhân vận hành trong bối cảnh còn nhiều “khoảng tối”, nơi ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm có thể bị làm mờ bởi áp lực lợi nhuận và sự thiếu minh bạch trong thông tin. Không ít cơ sở lợi dụng kẽ hở trong quản lý, trong khi người dân lại thiếu công cụ kiểm chứng, dẫn đến nguy cơ rủi ro gia tăng.

Cho ý kiến về vấn đề này, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhấn mạnh yêu cầu phải nhìn nhận các sai phạm trong lĩnh vực y tế và thẩm mỹ dưới góc độ hệ thống, thay vì chỉ xử lý đơn lẻ từng vụ việc. Theo bà, nếu không sớm triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt kỷ cương thực thi, đến nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, giám sát, thì nguy cơ tái diễn vi phạm là rất lớn.

Đại biểu cũng đặc biệt lưu ý đến vai trò của minh bạch hóa thông tin, nhất là dữ liệu liên quan đến cấp phép hoạt động, phạm vi chuyên môn và lịch sử vi phạm của các cơ sở y tế. “Khi người dân không có đủ thông tin để kiểm chứng, họ sẽ trở thành đối tượng chịu rủi ro trực tiếp”, bà Nga nêu quan điểm.

Theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, nếu những “khoảng trống” này không được khắc phục kịp thời, các hành vi vi phạm sẽ không chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính, mà có thể tích tụ, lan rộng và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng hơn đối với sức khỏe cộng đồng, đồng thời làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với hệ thống y tế.

Ở góc độ dài hạn, điều bị bào mòn không chỉ là sự an toàn của người bệnh, mà còn là niềm tin của xã hội đối với hệ thống y tế – yếu tố nền tảng cho mọi chính sách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

(Còn nữa)

Kỳ 2: “Hành nghề chui” – Có dấu hiệu buông lỏng quản lý?

Kỳ 2: "Hành nghề chui" - Có dấu hiệu buông lỏng quản lý?