Minh bạch trong thu phí y tế: Bài học từ “sự cố phí điều hòa”

Quy định là rõ ràng, nhưng cách thể hiện gây hiểu nhầm

Ngày 18/11/2024, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 3487/QĐ-BYT, quy định thống nhất mức giá dịch vụ khám bệnh tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội là 50.600 đồng/lượt. Đây là mức phí được tính toán trên cơ sở các yếu tố cụ thể: chi phí trực tiếp (vật tư tiêu hao, điện, nước, khấu hao trang thiết bị), chi phí nhân lực (lương, phụ cấp), và các khoản đóng góp theo chế độ hiện hành. Như vậy, khoản thu này là phí khám bệnh tổng hợp, không tách riêng cho từng hạng mục như điều hòa, ghế ngồi hay ánh sáng.

Tuy nhiên, trên một số phiếu thu, bệnh viện lại in nội dung: “Phòng khám có trang bị điều hòa – 50.600 đồng”. Cách ghi này vô tình tạo ra cảm giác rằng bệnh nhân đang phải trả thêm tiền cho “quyền được ngồi trong phòng điều hòa”. Trong tâm lý người bệnh, nhất là khi họ vốn đang chịu áp lực về sức khỏe và tài chính, những chi tiết nhỏ như vậy dễ dẫn đến suy nghĩ rằng bệnh viện “tận thu” bằng các khoản phí lạ.

Trước phản ứng từ dư luận, đại diện Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội đã lên tiếng khẳng định:

“Đây là mức phí khám bệnh chung, được quy định thống nhất trong quyết định của Bộ Y tế. Không có chuyện thu thêm phí điều hòa. Bệnh viện sẽ rà soát lại toàn bộ mẫu phiếu, điều chỉnh cách thể hiện để đảm bảo rõ ràng, minh bạch, tránh gây hiểu nhầm.”

Góc nhìn pháp lý

Theo Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, sự việc liên quan đến phiếu thu “phí điều hòa” cần được nhìn nhận dưới hai khía cạnh: tuân thủ pháp luật và minh bạch thông tin. Ông dẫn chứng:

“Luật Khám chữa bệnh năm 2023, tại Điều 80 quy định rõ: Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải công khai giá dịch vụ, bảo đảm người bệnh được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời về các khoản chi phí phải trả. Đồng thời, Điều 6 của luật cũng khẳng định nguyên tắc: Bảo đảm công bằng, minh bạch, không phân biệt đối xử trong cung cấp dịch vụ y tế. Như vậy, minh bạch trong thu phí không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.”

Ở góc độ quản trị, luật sư Cường phân tích thêm: mỗi phiếu thu là một bằng chứng pháp lý. Trong trường hợp có tranh chấp hoặc khiếu nại, đây sẽ là cơ sở để xác định đúng sai. Do đó, việc ghi chú không chuẩn xác có thể tạo ra những tranh cãi không đáng có, làm phát sinh khiếu kiện, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và thậm chí cả trách nhiệm pháp lý của bệnh viện.

Từ góc độ xã hội, Luật sư Mai Thanh Bình, Giám đốc Cty Luật TNHH Mai Thanh Bình, Đoàn Luật sư TP.Hồ Chí Minh nhìn nhận. Mặc dù về mặt pháp luật, không đủ cơ sở để cho rằng Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội đã vi phạm, thế nhưng cách thể hiện thiếu chuẩn mực dù không sai về nội dung thu phí vẫn dẫn đến hệ quả nghiêm trọng, làm xói mòn niềm tin cộng đồng. Người bệnh vốn nhạy cảm với chi phí y tế; chỉ cần một chi tiết chưa rõ ràng cũng đủ khơi dậy tâm lý nghi ngờ “có khoản thu ngoài quy định”. Niềm tin – vốn được coi là nền tảng cho sự hợp tác giữa bệnh nhân và bệnh viện – có thể bị tổn thương chỉ vì một dòng chữ. Luật sư Mai Thanh Bình nhấn mạnh:

“Về khía cạnh xã hội, việc cung cấp thông tin không chính xác có thể làm bệnh nhân, người nhà bệnh nhân có tâm lý hoang mang, nghi ngờ khi cho rằng ngoài chi phí khám chữa bệnh còn phải trả thêm chi phí "để được ngồi phòng điều hoà", gây ảnh hưởng đến niềm tin của bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, gây ảnh hưởng đến uy tín của Bệnh viện.”

Như vậy, sự việc tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội tuy không phải là sai phạm tài chính, nhưng lại là một “rủi ro niềm tin” – loại rủi ro mà ngành y tế cần đặc biệt lưu tâm trong bối cảnh xã hội ngày càng đòi hỏi tính minh bạch và trách nhiệm giải trình cao hơn.

Tiếng nói từ người dân

Chị Phạm Thu Lan (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) là một trong những bệnh nhân từng nhận được phiếu thu ghi “Phòng khám có trang bị điều hòa – 50.600 đồng” kể lại: “Tôi đi khám răng, sức khỏe lúc đó vốn đã không thoải mái. Nhìn thấy phiếu thu, tôi thật sự bối rối. Trong đầu cứ nghĩ: tại sao lại có thêm phí điều hòa? Dù số tiền không lớn, nhưng cảm giác như mình đang phải trả thêm cho một dịch vụ vốn là điều kiện cơ bản. Sau đó, bác sĩ và nhân viên bệnh viện có giải thích, tôi mới hiểu ra đây là phí khám chung. Nhưng thực sự, nếu ngay từ đầu cách ghi rõ ràng hơn thì đã tránh được hiểu lầm này.”

Không chỉ chị Lan, một số bệnh nhân khác khi được hỏi cũng có chung tâm trạng. Ông Nguyễn Văn Tuyền (Ba Đình, Hà Nội), người thường xuyên đưa cháu đi khám tại bệnh viện, bày tỏ: “Tôi không quá bận tâm về số tiền, nhưng điều khiến tôi khó chịu là cách ghi trên giấy tờ. Nó dễ làm người dân nghĩ bệnh viện thu thêm. Trong y tế, sự rõ ràng là rất quan trọng. Khi đã cầm phiếu thu mà còn băn khoăn, thì bệnh nhân khó có cảm giác an tâm.”

Trong khi đó, chị Trần Thị Huyền (Nam Từ Liêm, Hà Nội) thì chia sẻ góc nhìn khác: “Tôi tin bệnh viện không có chuyện thu ngoài quy định, nhưng cách thể hiện này khiến người ta thấy thiếu tôn trọng. Người bệnh vốn mệt mỏi, nếu phải lo thêm chuyện tiền bạc thì tâm lý càng căng thẳng. Tôi mong rằng sau sự việc này, các bệnh viện chú ý hơn đến cách ghi phiếu, vì đó cũng là một phần dịch vụ chăm sóc người bệnh.”

Nhiều ý kiến cho rằng, người dân không chỉ quan tâm đến việc đúng – sai trong mức phí, mà còn rất nhạy cảm với cách thức công khai, minh bạch. Một thông tin thiếu rõ ràng, dù nhỏ, cũng dễ làm lung lay niềm tin – thứ vốn được coi là “dược phẩm tinh thần” quan trọng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Minh bạch – chìa khóa giữ niềm tin

Trong bối cảnh dịch vụ y tế ngày càng được xã hội hóa, khi người dân phải tự chi trả nhiều hơn cho khám chữa bệnh, tính minh bạch trở thành “điều kiện tiên quyết” để duy trì niềm tin. Niềm tin ấy không chỉ nằm ở việc bệnh viện điều trị hiệu quả, mà còn ở cảm giác công bằng, rõ ràng, không có sự nhập nhằng trong chi phí.

Vụ việc tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội là một ví dụ điển hình. Thực tế, bệnh viện không thu sai, không thu thêm. Nhưng chỉ vì một cách ghi chú thiếu chuẩn mực trên phiếu thu, dư luận đã xôn xao, bệnh nhân hoang mang. Có thể coi đây là một “sự cố truyền thông” đáng giá – bởi nó cho toàn ngành thấy rằng: làm đúng thôi chưa đủ, mà phải làm rõ, làm minh bạch, làm sao để người dân hiểu đúng và yên tâm.

Niềm tin trong y tế có thể ví như “vốn xã hội” – một tài sản vô giá, không thể mua được bằng tiền, nhưng có thể mất đi chỉ bởi một sơ suất nhỏ. Vì vậy, minh bạch chính là chìa khóa để bảo vệ tài sản ấy. Một hệ thống y tế hiện đại không chỉ đo bằng số lượng máy móc hay đội ngũ bác sĩ, mà còn bằng mức độ tin tưởng mà người dân dành cho nó.

Văn Trì