Một nhát dao sau giờ học: Đừng để khẩu hiệu “bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực” chỉ là lời hô vang trên giấy

Bi kịch sau giờ tan học

Khoảng 11 giờ 30 phút trưa ngày 17/10/2025, tại khu vực gần cây xăng Xuân Hà (huyện Quảng Xương, Thanh Hóa), hai học sinh của Trường THPT Đặng Thai Mai hẹn gặp nhau để “nói chuyện”. Chỉ vì mâu thuẫn nhỏ nảy sinh trong lớp, lời qua tiếng lại đã biến thành xung đột: nam sinh lớp 12 cầm mũ bảo hiểm đuổi đánh bạn, còn nam sinh lớp 11 rút dao mang theo trong cặp, đâm một nhát chí mạng vào vùng cổ.

Nạn nhân gục tại chỗ, dù được đưa đi cấp cứu nhưng không qua khỏi. Hung thủ – cũng là học sinh cùng trường – bị công an bắt ngay sau đó.

Theo Ban Giám hiệu, hai học sinh đều không phải là “cá biệt”. Trước đó, nhà trường không ghi nhận mâu thuẫn rõ rệt giữa hai em. Vụ việc xảy ra quá nhanh, quá bất ngờ, khiến thầy cô, bạn bè và cả cộng đồng địa phương bàng hoàng.

Nhưng phía sau hành vi bốc đồng đó là gì? Là cơn giận tức thời của tuổi trẻ hay là hệ quả của một khoảng trống kéo dài – nơi học sinh không được dạy cách kiểm soát cảm xúc, không được lắng nghe, không được can thiệp khi mâu thuẫn manh nha?
Câu hỏi ấy buộc tất cả chúng ta – từ nhà trường, gia đình, đến xã hội phải đối diện.

Khi trường học không còn là nơi an toàn

Theo số liệu thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giai đoạn 2022–2024, toàn quốc ghi nhận hơn 1.600 vụ bạo lực học đường, trong đó gần 20% có sử dụng hung khí. Một con số lạnh lùng, phản chiếu thực tế đáng lo: bạo lực đang được bình thường hóa trong môi trường giáo dục.

Nhận định về thực trạng đáng lo ngại này, Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Thị Mỹ Lộc - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội thẳng thắn bày tỏ: “Chúng ta dạy trẻ cách đạt điểm cao, nhưng chưa dạy đủ cách làm người. Khi các em không được học cách kiểm soát cảm xúc, những mâu thuẫn nhỏ có thể biến thành thảm kịch.”

Điều đáng nói, không ít trường học vẫn xem tư vấn tâm lý là công tác phụ, bố trí giáo viên kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn và thời gian để thực sự lắng nghe học sinh. Giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn vẫn chỉ là khẩu hiệu. Trong khi đó, mạng xã hội và các yếu tố bên ngoài đang góp phần “thổi phồng” sự bạo lực, khiến nhiều em coi việc đánh nhau, thách thức như một cách khẳng định bản lĩnh.

TS. Nguyễn Tùng Lâm – Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội phân tích: “Bạo lực học đường không đơn thuần là hành vi nhất thời, mà phản ánh sự thiếu hụt kéo dài trong giáo dục cảm xúc. Nhiều học sinh bị ức chế, cô đơn, không có nơi chia sẻ. Khi không được tháo gỡ, năng lượng tiêu cực ấy chuyển hóa thành hành vi bạo lực. Nhà trường, gia đình và xã hội đều có lỗi khi để trẻ em rơi vào trạng thái ‘bị bỏ rơi trong cảm xúc.”

Nhiều ý kiến cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở nhà trường. Ngay cả các tổ chức bảo vệ trẻ em – vốn được lập ra để can thiệp, hỗ trợ và ngăn ngừa rủi ro vẫn hoạt động rời rạc, thiếu cơ chế phản ứng sớm.

Trên danh nghĩa, hệ thống bảo vệ trẻ em hiện nay được tổ chức nhiều tầng: từ cấp xã, phường đến các hội đoàn, các cơ quan chuyên trách thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ), cùng mạng lưới tổ chức xã hội, đoàn thể. Nhưng trong thực tế, sự phối hợp giữa các đơn vị còn lỏng lẻo, khiến thông tin về những học sinh có nguy cơ bạo lực, xung đột hoặc sang chấn tâm lý không được xử lý kịp thời.

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định: “Công tác bảo vệ trẻ em ở Việt Nam vẫn chủ yếu mang tính phản ứng – chỉ xuất hiện sau khi vụ việc đã xảy ra. Trong khi ở nhiều nước, hệ thống này hoạt động chủ động, có mạng lưới cảnh báo sớm, theo dõi từng trường hợp học sinh có nguy cơ bị tổn thương hoặc gây bạo lực. Ở ta, thiếu cơ chế chia sẻ thông tin và thiếu nhân lực có chuyên môn khiến can thiệp sớm gần như bất khả thi.”

Những khoảng trống đó khiến cho sự can thiệp thường đến muộn – chỉ sau khi một hành vi bạo lực đã xảy ra, một clip bị lan truyền, hoặc một mạng người mất đi. Khi cơ chế bảo vệ không đủ nhanh và không đủ sâu, thì các khẩu hiệu “bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực” cũng chỉ còn là những lời hô vang trên giấy.

Tiếng nói từ nghị trường Quốc hội

Trong nhiều phiên thảo luận của Quốc hội khóa XV, vấn đề bạo lực học đường liên tục được các đại biểu nêu lên như một nỗi lo dai dẳng của xã hội. Không chỉ dừng ở những lời cảnh báo, họ đã chỉ ra trách nhiệm của người lớn – từ gia đình, nhà trường đến các cơ quan quản lý trong việc để bạo lực âm thầm lớn lên giữa học sinh.

Phát biểu tại nghị trường, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm đã dẫn kết quả khảo sát cho thấy: “Có tới 70% học sinh có hành vi bạo lực với người khác xuất thân từ những gia đình thiếu quan tâm, hoặc từng chứng kiến bạo lực. Mỗi hành vi bạo lực học đường đều phản chiếu sự đổ vỡ trong môi trường giáo dục và trong chính cách người lớn đối xử với con trẻ.”

Còn Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải thì chỉ ra một nghịch lý đáng suy ngẫm: “Hơn 90% học sinh được đánh giá hạnh kiểm tốt, nhưng bạo lực học đường vẫn nhức nhối. Điều đó chứng tỏ hệ thống đánh giá đạo đức học sinh chưa phản ánh đúng thực tế, và chúng ta đang xem nhẹ việc giáo dục cảm xúc, nhân cách.”

Những tiếng nói đó không chỉ là lời chất vấn mang tính nghị trường, mà là yêu cầu cấp bách về một sự thay đổi thật sự: xây dựng môi trường học đường an toàn, có nhân viên tâm lý chuyên nghiệp; đưa giáo dục cảm xúc và kỹ năng kiểm soát hành vi trở thành môn học bắt buộc; thiết lập mạng lưới phối hợp giữa nhà trường – tổ chức bảo vệ trẻ em – công an địa phương để can thiệp sớm.

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội cũng nhấn mạnh: “Không ai sinh ra đã muốn cầm dao. Nhưng khi xã hội quên dạy trẻ cách yêu thương và kiềm chế, khi người lớn chỉ dạy tri thức mà bỏ quên cảm xúc, thì bạo lực sẽ trở thành phản xạ tự nhiên.”

Một nhát dao sau giờ học không chỉ cướp đi sinh mạng của một học sinh, mà còn làm suy mòn niềm tin của cộng đồng, về đạo đức và về trách nhiệm của người lớn. Nếu chúng ta vẫn tiếp tục im lặng, thờ ơ và chỉ hành động sau bi kịch, thì tội lỗi ấy sẽ không còn thuộc về riêng kẻ cầm dao mà thuộc về tất cả những người từng có thể ngăn nó, nhưng đã không làm.