Muốn giáo dục bứt phá, phải đổi mới tư duy trước khi đổi mới hệ thống

Đổi mới tư duy để không tụt hậu trong thời đại chuyển đổi số

Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh tri thức ngày càng khốc liệt, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ra đời đã khẳng định khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng cốt lõi của quốc gia. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả những mục tiêu về hạ tầng hay kỹ thuật là yêu cầu đổi mới tư duy. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay các lĩnh vực mũi nhọn không chỉ là công cụ hỗ trợ mà phải được nhìn nhận như nền tảng định hình chất lượng giáo dục, phương thức học tập và năng lực phát triển con người trong tương lai.

Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng nếu tiếp tục tiếp cận giáo dục theo tư duy truyền thống, coi ứng dụng công nghệ chỉ là phần việc phụ, thì mọi đầu tư sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất. Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh nhấn mạnh: "chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở trang thiết bị hay phần mềm, mà phải bắt đầu từ cách tư duy về mô hình đào tạo, về phương pháp sư phạm, và về quản trị hệ thống giáo dục. Chỉ khi tư duy đổi mới, các công nghệ mới có thể phát huy hiệu quả, giúp hình thành mô hình đại học số, lớp học thông minh, tài nguyên học tập mở và phương pháp giảng dạy tương tác".

Thực hiện được điều này sẽ giúp người học tiếp cận tri thức chủ động hơn, linh hoạt hơn, đồng thời nâng cao khả năng hội nhập quốc tế. Chuyển đổi số chỉ trở thành động lực phát triển khi nó bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy của nhà quản lý, giáo viên và cả người học. Đây chính là chìa khóa để giáo dục Việt Nam không bị tụt hậu trong thời đại số.

Muốn đổi mới hệ thống, phải thay đổi cách nhìn về giáo dục

Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu hiện đại hóa toàn diện hệ thống giáo dục quốc dân, từ tổ chức bộ máy, chương trình đào tạo cho tới quản trị cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, như nhiều đại biểu Quốc hội phân tích, những biện pháp cải tổ về cấu trúc hay kỹ thuật chỉ mang tính bề mặt nếu không bắt đầu từ đổi mới cách nhìn về vai trò của người học, người dạy và triết lý vận hành toàn hệ thống.

Đại biểu Quốc hội Hồ Thị Minh chỉ rõ: "chủ trương lấy người học làm trung tâm đã được xác định từ nhiều năm, nhưng cách dạy – cách học trên thực tế vẫn nặng về truyền thụ một chiều, thiếu sự khuyến khích sáng tạo và tư duy phản biện. Cơ sở vật chất không đồng bộ, phương pháp giảng dạy còn theo lối mòn khiến chuyển đổi số khó trở thành động lực thực sự trong nhà trường".

Trong khi đó, Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường nhấn mạnh: "giáo dục thế kỷ 21 không thể tiếp tục đào tạo theo mô hình “nhắc lại” hay “học thuộc lòng”. Mục tiêu cốt lõi của giáo dục hiện đại là phát triển năng lực – giúp người học biến kiến thức thành tư duy, thành năng lực sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề". Đại biểu Cường cũng cho biết, để đạt được điều này, đội ngũ giáo viên cần thay đổi tư duy nghề nghiệp, từ người truyền đạt kiến thức trở thành người dẫn dắt, tổ chức và khơi gợi sự chủ động của học sinh.

Chỉ khi tư duy giáo dục thay đổi, việc đổi mới hệ thống mới có thể đi vào chiều sâu, tạo chuyển biến thực chất. Ngược lại, nếu tư duy vẫn cũ, mọi cải cách về cơ chế hay chương trình cũng chỉ dừng lại ở mức hình thức, không mang lại động lực phát triển cho nền giáo dục.

Đổi mới tư duy quản trị để thu hút và trọng dụng nhân tài

Một trong những đột phá quan trọng của Nghị quyết 71 là mục tiêu thu hút 2.000 giảng viên trình độ quốc tế đến năm 2030 – lực lượng được xem là chìa khóa nâng tầm chất lượng đại học Việt Nam. Tuy nhiên, như nhiều đại biểu Quốc hội phân tích, mục tiêu này khó đạt nếu tư duy quản lý vẫn mang tính hành chính, ràng buộc bởi thủ tục và thiếu linh hoạt trong tuyển dụng.

Theo Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường, thu hút nhân tài quốc tế không chỉ là “mời gọi”, mà là tạo ra một môi trường làm việc cạnh tranh, minh bạch và đủ sức thuyết phục để họ muốn đến và sẵn sàng gắn bó lâu dài. Điều đó đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị đại học, trao quyền tự chủ thực chất cho các trường trong tuyển dụng, đãi ngộ và sử dụng nhân sự.

Bên cạnh đó, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh đề xuất áp dụng cơ chế đặc thù như thu nhập cạnh tranh, nhà ở, thị thực dài hạn, hỗ trợ gia đình, đồng thời xây dựng quỹ thu hút nhân tài từ nguồn lực nhà nước và xã hội hóa, ưu tiên lĩnh vực mũi nhọn như AI, công nghệ sinh học, khoa học dữ liệu. Khi tư duy trọng dụng nhân tài được đổi mới, đội ngũ giảng viên và nhà khoa học mới thực sự trở thành động lực phát triển.

Nhiều ý kiến cho rằng, ở tầm rộng hơn, thực hiện Nghị quyết 57 và 71 cho thấy một yêu cầu xuyên suốt: đổi mới tư duy phải đi trước đổi mới hệ thống. Không thay đổi tư duy – từ quản trị, đào tạo đến trọng dụng nhân tài – thì mọi đầu tư và cải cách chỉ là thay đổi phần ngọn. Đổi mới tư duy vì thế chính là “nút mở” để giáo dục Việt Nam bứt phá, hướng tới mục tiêu vào nhóm tiên tiến châu Á năm 2030 và nhóm hàng đầu thế giới vào năm 2045.