Người trẻ và hành trình kết nối cộng đồng với di sản văn hóa truyền thống

Ngày 6/3, tại Đền Thủy Trung Tiên (Hà Nội), dự án “Gõ Chầu Thiên Hội” chính thức ra mắt công chúng với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm di sản đa chiều thông qua các hoạt động nghiên cứu, số hóa và truyền thông sáng tạo. Dự án hướng tới việc kết nối cộng đồng trẻ với di sản văn hóa truyền thống, đồng thời khẳng định vai trò của thế hệ trẻ trong việc kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số.

Dự án “Gõ Chầu Thiên Hội”, do nhóm sinh viên ngành Truyền thông Trường Đại học FPT TP. Hồ Chí Minh phối hợp cùng Trung tâm Xúc tiến Quảng bá Di sản Văn hóa Phi vật thể Việt Nam thực hiện, là một nỗ lực đáng chú ý trong hành trình số hóa và lan tỏa giá trị của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ – di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của dân tộc.

Khoảng trống tư liệu và nhu cầu số hóa di sản

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ là một trong những hình thức tín ngưỡng dân gian tiêu biểu của người Việt, phản ánh sâu sắc đời sống tâm linh và bản sắc văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc lưu trữ và phổ biến các giá trị di sản trên không gian mạng vẫn còn nhiều hạn chế.

Hiện nay, nguồn tư liệu chính thống về thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trên internet chưa được hệ thống hóa một cách đầy đủ và khoa học. Điều này khiến nhiều người trẻ dù quan tâm đến văn hóa truyền thống nhưng lại gặp khó khăn khi tìm kiếm các nguồn thông tin đáng tin cậy. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt các nền tảng lưu trữ số hóa bài bản cũng có thể dẫn đến những cách hiểu chưa đầy đủ về bản chất của tín ngưỡng trong đời sống đương đại.

Trước thực trạng đó, dự án “Gõ Chầu Thiên Hội” được xây dựng với định hướng trở thành cầu nối liên thế hệ, nơi các giá trị thực hành của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ được số hóa và hệ thống hóa theo hướng chuẩn mực, dễ tiếp cận và phù hợp với môi trường số. Dự án không chỉ dừng lại ở hoạt động truyền thông ngắn hạn mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái di sản trên nền tảng số, góp phần đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng.

Chuỗi hoạt động kết nối di sản ba miền

Theo kế hoạch triển khai, dự án được thiết kế với lộ trình xuyên suốt ba miền Bắc – Trung – Nam, nhằm phản ánh sự đa dạng trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu ở các vùng văn hóa khác nhau.

Tại Hà Nội, chương trình ra mắt và tọa đàm chuyên sâu được tổ chức tại Đền Thủy Trung Tiên – một không gian thờ tự gắn liền với thực hành Đạo Mẫu. Sự kiện giới thiệu mục tiêu, định hướng hoạt động của dự án, đồng thời có sự tham gia chia sẻ của các nhà nghiên cứu và nghệ nhân thực hành tín ngưỡng. Việc tổ chức chương trình trong chính không gian thờ tự giúp công chúng tiếp cận di sản từ thực hành cụ thể, qua đó hiểu rõ hơn giá trị tinh thần của tín ngưỡng trong đời sống cộng đồng.

Tiếp nối hoạt động tại Hà Nội, dự án dự kiến triển khai chương trình điền dã tại Huế nhằm khảo sát thực địa và tìm hiểu đặc trưng thực hành tín ngưỡng trong bối cảnh văn hóa miền Trung. Hoạt động này không chỉ góp phần bổ sung tư liệu cho hệ thống số hóa mà còn giúp làm rõ sự đa dạng trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu ở từng vùng miền.

Ở giai đoạn tiếp theo, tại TP. Hồ Chí Minh, dự án sẽ tổ chức triển lãm nghệ thuật đa phương tiện kết hợp hình ảnh, video thực hành nghi lễ và các văn bản văn chầu. Không gian triển lãm được thiết kế nhằm tạo sự giao thoa giữa truyền thống và công nghệ, giúp công chúng tiếp cận di sản bằng những trải nghiệm trực quan, sinh động.

Khi người trẻ trở thành chủ thể của di sản

Theo ban tổ chức, chỉ trong hai tháng đầu triển khai từ tháng 11/2025, dự án đã thu hút hơn 500 sinh viên đến từ hơn 120 trường đại học, cao đẳng trên cả nước tham gia cộng đồng “Người trẻ yêu di sản văn hóa Việt Nam”. Trên các nền tảng số, nội dung của dự án cũng ghi nhận hơn 100.000 lượt tiếp cận, cho thấy sự quan tâm đáng kể của cộng đồng trẻ đối với Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Điểm đáng chú ý của “Gõ Chầu Thiên Hội” không nằm ở việc khám phá thêm tri thức mới về di sản, mà ở cách tiếp cận truyền thông. Dự án chuyển từ tư duy “lưu giữ” sang “tương tác”, kết hợp hoạt động trực tiếp với nền tảng trực tuyến để tạo nên hệ sinh thái trải nghiệm đa chiều.

Thông qua đó, người trẻ không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin mà còn trở thành chủ thể tham gia vào quá trình tìm hiểu, bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Di sản văn hóa, vì thế, không phải là những giá trị đứng yên trong quá khứ, mà là dòng chảy sống động được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Và trong kỷ nguyên số, chính những sáng kiến sáng tạo của người trẻ đang góp phần giúp di sản tiếp tục hiện diện bền vững trong đời sống đương đại.