Tháo gỡ “điểm nghẽn” trong giáo dục và đào tạo

Hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền tự chủ trong giáo dục

Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, ba dự án luật gồm Luật Giáo dục (sửa đổi), Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) được xây dựng đồng bộ, có tính liên kết cao, nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng – đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Mục tiêu là nâng cao quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục gắn với bảo đảm chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động, đồng thời đáp ứng yêu cầu phân quyền, tinh gọn tổ chức và cải cách hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Dự thảo Luật Giáo dục lần này đặt trọng tâm vào việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng, như quy định giáo dục trung học cơ sở là bắt buộc và phổ cập mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi. Đồng thời, luật bổ sung chính sách của Nhà nước về chuyển đổi số và khoa học – công nghệ trong giáo dục, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và tăng tính chủ động cho các cơ sở giáo dục. Khoảng một nửa thủ tục hành chính hiện hành sẽ được cắt giảm hoặc chuyển sang quy định tại nghị định, góp phần số hóa, phân cấp mạnh cho địa phương và giảm gánh nặng hành chính.

Đổi mới quản trị, kiến tạo hệ thống giáo dục đại học và nghề nghiệp hiện đại

Trình bày Tờ trình tại Nghị trường, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) được xem là bước ngoặt trong phát triển nguồn nhân lực kỹ năng cao. Lần sửa đổi này tập trung khẳng định vai trò then chốt của giáo dục nghề nghiệp trong phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời trao quyền tự chủ toàn diện cho các cơ sở đào tạo nghề, không phụ thuộc vào năng lực tài chính. Hơn 70% điều khoản được chỉnh sửa, loại bỏ quy định chồng chéo, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc tổ chức tuyển sinh, đào tạo, đánh giá và liên thông giữa các bậc học. Luật cũng đẩy mạnh hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, áp dụng mô hình “đào tạo kép” giúp người học thích ứng ngay với thị trường lao động, tiến tới chuẩn hóa kỹ năng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trong khi đó, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) thể hiện rõ tinh thần “kiến tạo và tự chủ”, với Nhà nước đóng vai trò bảo đảm nguồn lực, công bằng và giám sát, còn các trường được tự chủ về học thuật, tổ chức, tài chính và hợp tác quốc tế, gắn với cơ chế giải trình minh bạch. Luật hướng tới kiện toàn hệ thống quản trị đại học, nâng cao vai trò hội đồng trường, đầu tư trọng điểm cho đại học vùng, đại học quốc gia, đồng thời thúc đẩy liên thông giữa các trình độ và hình thức đào tạo. Công tác kiểm định chất lượng cũng được đổi mới, loại bỏ đánh giá hình thức, chuyển sang mô hình độc lập, khách quan, dựa trên kết quả đầu ra.

Hai dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và hội nhập, đáp ứng yêu cầu phát triển nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Một bộ sách giáo khoa thống nhất, hướng tới hệ thống giáo dục linh hoạt

Trong Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày, Ủy ban tán thành cao với sự cần thiết sửa đổi ba đạo luật, coi đây là bước thể chế hóa kịp thời Nghị quyết 71-NQ/TW, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý cho hệ thống giáo dục quốc dân.

Đáng chú ý, Ủy ban đề xuất Nhà nước ban hành một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc, thể chế hóa chủ trương của Đảng về quản lý sách giáo khoa phổ thông. Với tài liệu giáo dục địa phương, quyền biên soạn, thẩm định và phê duyệt được giao cho UBND cấp tỉnh để bảo đảm tính chủ động, linh hoạt.

Về giáo dục đại học, Ủy ban kiến nghị Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn riêng về cơ chế tự chủ, quy định rõ mức độ tự chủ theo năng lực quản trị, chất lượng đào tạo và khả năng tài chính của từng trường. Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm, quyền hạn trong giám sát điều hành, làm rõ vai trò của hội đồng trường, hội đồng khoa học và các đơn vị trực thuộc.

Đối với giáo dục nghề nghiệp, Ủy ban đề nghị xác định vị trí của trình độ trung học nghề trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, làm rõ quy định về tích hợp giữa chương trình phổ thông và nghề, quy định cụ thể chuẩn đầu vào, đầu ra, đồng thời nghiên cứu chuyển đổi các trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên thành trường trung học nghề để thống nhất mạng lưới.

Buổi chiều cùng ngày, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại tổ về ba dự án luật này. Các đại biểu kỳ vọng, với tầm nhìn dài hạn và tinh thần đổi mới thể chế, những dự án luật này sẽ xóa bỏ các rào cản trong quản lý, tạo nền tảng cho hệ thống giáo dục linh hoạt, hiện đại và hội nhập, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong thời kỳ chuyển đổi số.