Thuốc lá điện tử: "Chiếc bẫy" nicotine đe dọa sức khỏe cộng đồng

Thuốc lá điện tử: "Chiếc bẫy" nhắm vào người dùng trẻ

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang trở thành thách thức mới đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Mặc dù được giới thiệu là giải pháp thay thế thuốc lá điếu truyền thống, nhiều bằng chứng khoa học cho thấy các sản phẩm này vẫn chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh, đồng thời kéo theo hàng loạt nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng.

Theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, sử dụng thuốc lá vẫn là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm như ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh lý nghiêm trọng khác.

Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, sự xuất hiện và gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt trong giới trẻ, đang đặt ra những thách thức mới cho ngành y tế.

Điều đáng lo ngại là các sản phẩm thuốc lá điện tử không chỉ hướng tới người đang hút thuốc lá điếu mà còn thu hút một lượng lớn người dùng mới, trong đó có thanh thiếu niên, phụ nữ và cả những người chưa từng sử dụng thuốc lá.

Khác với thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử được thiết kế nhỏ gọn, nhiều màu sắc, tích hợp công nghệ hiện đại và có hàng chục hương vị như trái cây, bánh kẹo, nước ngọt... Những yếu tố này khiến sản phẩm trở nên hấp dẫn hơn với giới trẻ. Cùng với đó, hoạt động quảng cáo, giới thiệu và mua bán trên mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử và ứng dụng trực tuyến giúp người dùng dễ dàng tiếp cận hơn bao giờ hết.

Các chuyên gia y tế nhận định chính sự kết hợp giữa hình thức bắt mắt, hương vị đa dạng và phương thức tiếp thị tinh vi đã khiến thuốc lá điện tử trở thành "chiếc bẫy" đối với thanh thiếu niên – nhóm tuổi có tâm lý tò mò, dễ bị tác động bởi xu hướng và quảng cáo trên môi trường số.

Nicotine – chất gây nghiện có độc tính cao

Thành phần nguy hiểm nhất trong thuốc lá điện tử là nicotine. Đây là chất gây nghiện mạnh, đồng thời có độc tính cao đối với nhiều cơ quan trong cơ thể.

Theo các chuyên gia, nicotine có thể gây ngộ độc cấp tính với hệ tim mạch, thần kinh và hô hấp. Người bị ngộ độc có thể xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn, vã mồ hôi, tiêu chảy, rối loạn nhịp tim, khó thở, thậm chí đe dọa tính mạng.

Đáng chú ý, hàm lượng nicotine trong nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử hiện nay có thể cao hơn đáng kể so với thuốc lá điếu. Một thiết bị có thể chứa lượng nicotine tương đương hàng chục bao thuốc lá, cho phép người sử dụng hít hàng nghìn hơi trước khi phải thay thế.

Nhiều sản phẩm còn sử dụng nicotine tổng hợp dưới dạng muối nicotine. Dạng nicotine này giúp giảm cảm giác gắt khi hít, tạo cảm giác dễ chịu hơn cho người dùng nhưng lại làm nicotine hấp thu nhanh vào máu, khiến quá trình lệ thuộc diễn ra nhanh và mức độ nghiện nặng hơn.

Ít người biết rằng nicotine từng được sử dụng như một loại thuốc trừ sâu nhờ độc tính rất cao. Tuy nhiên, do nguy cơ đối với sức khỏe con người và môi trường, nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ, đã ngừng sử dụng nicotine trong lĩnh vực bảo vệ thực vật. Điều này cho thấy mức độ độc hại của chất gây nghiện đang tồn tại trong các sản phẩm thuốc lá điện tử.

Tác động lên hầu hết các cơ quan trong cơ thể

Không chỉ gây nghiện, nicotine còn ảnh hưởng đến gần như toàn bộ các cơ quan và hệ thống trong cơ thể.

Đối với hệ tim mạch, nicotine làm tăng huyết áp, gây co mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Ở hệ hô hấp, chất này gây tổn thương đường thở, làm giảm chức năng phổi, tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp mạn tính.

Nicotine cũng tác động tiêu cực đến hệ tiêu hóa, làm tăng tiết axit dạ dày, gia tăng nguy cơ viêm loét, trào ngược dạ dày - thực quản và ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa.

Bên cạnh đó, chất này còn làm suy giảm chức năng thận, ảnh hưởng đến thị lực, suy giảm miễn dịch và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính khác.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra nicotine gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Ở nam giới, nicotine có thể làm giảm chất lượng tinh trùng và rối loạn chức năng sinh lý. Ở nữ giới, chất này làm rối loạn nội tiết, giảm khả năng thụ thai và tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ. Đối với phụ nữ mang thai, nicotine có thể đi qua nhau thai, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi, làm tăng nguy cơ thai lưu, sinh non, trẻ nhẹ cân và dị tật bẩm sinh.

Đáng lưu ý, nhiều bằng chứng khoa học còn cho thấy nicotine không chỉ là chất gây nghiện mà còn góp phần thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển tế bào ung thư thông qua cơ chế gây tổn thương DNA, tăng stress oxy hóa và kích thích sự phát triển của khối u. Nicotine cũng làm giảm hiệu quả của hóa trị và xạ trị, khiến quá trình điều trị ung thư gặp nhiều khó khăn hơn.