Thuốc lá là mối nguy âm thầm đối với thị lực, làm gia tăng nguy cơ đục thủy tinh thể

Theo các bác sĩ tại Bệnh viện Mắt Trung ương, số lượng bệnh nhân mắc các bệnh lý về mắt có liên quan đến việc hút thuốc đang có xu hướng gia tăng, trong đó đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng là hai bệnh lý nguy hiểm, có thể dẫn đến suy giảm thị lực, thậm chí mù lòa nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ người hút thuốc cao trên thế giới. Các điều tra toàn cầu cho thấy khoảng 15,6 triệu người trưởng thành đang sử dụng thuốc lá, đặt ra gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội.

Bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng đang gia tăng nhanh chóng, nhất là trong thanh thiếu niên. Hải Phòng ghi nhận xu hướng sử dụng các sản phẩm này trong học sinh tăng lên trong những năm gần đây, khiến công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trở nên phức tạp hơn.

Khói thuốc chứa hàng nghìn chất độc hại và các gốc tự do – những tác nhân gây stress oxy hóa mạnh. Khi xâm nhập vào cơ thể, các chất này gây tổn thương trực tiếp đến nhiều cấu trúc quan trọng của mắt.

Cụ thể, stress oxy hóa làm phá hủy protein và cấu trúc của thủy tinh thể, khiến thủy tinh thể bị đục sớm và tiến triển nhanh hơn. Đồng thời, thuốc lá còn gây tổn thương hệ mạch máu và hàng rào máu – võng mạc, làm giảm cung cấp dưỡng chất cho hoàng điểm, góp phần thúc đẩy quá trình thoái hóa điểm vàng. Ngoài ra, việc hút thuốc còn kích thích viêm mạn tính ở bề mặt mắt, gây khô mắt, làm chậm khả năng hồi phục sau chấn thương hoặc phẫu thuật, đồng thời tăng nguy cơ nhiễm trùng giác mạc.

Những cơ chế này đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu và phân tích tổng hợp y học quốc tế, khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa hút thuốc lá và các bệnh lý nghiêm trọng về mắt.

Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy người hút thuốc có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể cao hơn rõ rệt so với người không hút, và nguy cơ này tăng theo số lượng thuốc hút cũng như thời gian hút. Đặc biệt, mối liên hệ giữa hút thuốc và đục thủy tinh thể tuổi già, nhất là dạng đục nhân, đã được ghi nhận rõ ràng.

Bên cạnh đó, hút thuốc còn là yếu tố nguy cơ hàng đầu của thoái hóa điểm vàng. Theo một số báo cáo, người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh này cao gấp 2–4 lần so với người chưa từng hút. Tổ chức Y tế Thế giới và các hiệp hội nhãn khoa quốc tế đều cảnh báo rằng thuốc lá không chỉ làm bệnh xuất hiện sớm hơn mà còn khiến quá trình tiến triển diễn ra nhanh và nặng hơn.

Đục thủy tinh thể là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa và điều trị bằng phẫu thuật. Tuy nhiên, khi bệnh xuất hiện sớm hoặc tiến triển nhanh do tác động của thuốc lá, chi phí điều trị tăng cao và kết quả phục hồi thị lực có thể bị hạn chế nếu mắt đã tổn thương nặng.

Trong bối cảnh tỷ lệ hút thuốc ở nam giới và một bộ phận người dân vẫn còn cao, hệ quả là gánh nặng chi phí y tế, suy giảm năng suất lao động và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống do suy giảm thị lực sẽ tiếp tục là vấn đề đáng lo ngại đối với xã hội.

Các chuyên gia nhãn khoa khẳng định, ngừng hút thuốc là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc các bệnh lý mắt liên quan đến thuốc lá. Người bệnh được khuyến cáo bỏ thuốc trước và sau phẫu thuật mắt nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và khả năng hồi phục.

Bên cạnh đó, việc khám mắt định kỳ, đặc biệt đối với người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử hút thuốc lâu năm, có vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng và các tổn thương võng mạc để kịp thời can thiệp.

Về lâu dài, cần tăng cường các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá, mở rộng chương trình hỗ trợ cai nghiện và kiểm soát chặt chẽ việc tiếp cận các sản phẩm thuốc lá mới trong thanh thiếu niên, nhằm giảm tỷ lệ người hút trong tương lai.

Thuốc lá không chỉ lấy đi hơi thở và làm tổn thương trái tim, mà còn âm thầm hủy hoại thị lực. Nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá đối với mắt, khuyến khích bỏ thuốc và duy trì thói quen khám mắt định kỳ là những việc làm cấp thiết để bảo vệ thị lực cho mỗi cá nhân và cho cả cộng đồng.